Kultura późnego średniowiecza

Kultura późnego średniowiecza charakteryzuje się upadkiem autorytetu Kościoła katolickiego, umacnianiem się miast, rozwojem uniwersytetów i pojawieniem się świeckich gatunków sztuki. Rozwój kulturowy regionu Europy Zachodniej w tym czasie charakteryzuje się stopniowym kształtowaniem się postaci narodowych i kultur narodowych, pojawieniem się we Włoszech nowego typu kultury – renesansu.

Powstanie uniwersytetów


Uniwersytet, jaki znamy dzisiaj, z wykładowcami, studentami i stopniami naukowymi, był wytworem późnego średniowiecza. Słowo uniwersytet pochodzi od łacińskiego słowa universitas, oznaczającego „korporację” lub „gildię”. Średniowieczne uniwersytety były gildiami edukacyjnymi lub korporacjami, które tworzyły wykształconych i wyszkolonych naukowców.

Pierwsze uniwersytety


Pierwszy uniwersytet europejski pojawił się w Bolonii we Włoszech. Wielki nauczyciel imieniem Irnerius, który uczył prawa rzymskiego, przyciągał do Bolonii studentów z całej Europy. Ci mężczyźni bardzo chcieli dowiedzieć się więcej o prawie, aby móc stosować je w swojej pracy. Aby chronić swoje prawa, studenci w Bolonii utworzyli gildię. W 1158 r. uniwersytet otrzymał od władz statut – dokument uprawniający go do kierowania własnymi sprawami. Kobiety nie uczęszczały na uniwersytety.

W drugiej połowie XII wieku wielu studentów i mistrzów (nauczycieli) opuściło Uniwersytet Paryski i założyło własny uniwersytet w Oksfordzie w Anglii (pierwszy w Europie północnej). Królowie, papieże i książęta uważali założenie nowych uniwersytetów za zaszczyt. Do 1500 roku w Europie było 80 uniwersytetów.

Programy uniwersyteckie


Studenci rozpoczęli studia na średniowiecznym uniwersytecie z tradycyjnym programem nauczania sztuk wyzwolonych. Ten program nauczania składał się z gramatyki, retoryki, logiki, arytmetyki, geometrii, muzyki i astronomii.

Nauczanie na średniowiecznym uniwersytecie odbywało się metodą wykładową. Słowo wykład pochodzi z łaciny i oznacza „czytać”. Przed rozwojem prasy drukarskiej w XV wieku książki były drogie. Niewielu uczniów mogło sobie na to pozwolić, więc nauczyciele czytali podstawowy tekst, a następnie dodawali swoje wyjaśnienia.

Po serii wykładów nie zdawano egzaminów. Kiedy jednak student ubiegał się o stopień naukowy, był egzaminowany ustnie przez komisję nauczycielską. Egzaminy te zdawano po cztero- lub sześcioletnim okresie studiów. Pierwszym stopniem, jaki student mógł zdobyć, był licencjat sztuk pięknych. Później mógł otrzymać tytuł magistra sztuki.

Po ukończeniu programu sztuk wyzwolonych student mógł kontynuować studia prawnicze, medyczne lub teologiczne. Teologia – nauka o religii i Bogu – była najbardziej cenionym przedmiotem średniowiecznego uniwersytetu. Studia prawnicze, medyczne lub teologiczne mogą zająć 10 lat lub dłużej. Student, który zdawał końcowe egzaminy ustne w jednym z tych kierunków, uzyskiwał stopień naukowy doktora.

Ci, którzy uzyskali stopnie doktora, oficjalnie mogli uczyć, chociaż zajmowali się także innymi karierami. Uniwersytety zapewniały średniowiecznemu społeczeństwu nauczycieli, administratorów, prawników i lekarzy.

Rozwój scholastyki


Teologia była najbardziej cenionym kierunkiem studiów na średniowiecznych uniwersytetach. Począwszy od około XII wieku, studia teologiczne na uniwersytetach pozostawały pod silnym wpływem systemu filozoficzno-teologicznego znanego jako scholastyka. Scholastyka starała się pogodzić wiarę z rozumem.

Głównym zadaniem scholastyki było zharmonizowanie nauk chrześcijańskich z dziełami filozofów greckich. W XII wieku, w dużej mierze dzięki pracy uczonych muzułmańskich i żydowskich, Europa Zachodnia zapoznała się z filozofią Arystotelesa. Jednak prace Arystotelesa zdenerwowały wielu teologów chrześcijańskich. Arystoteles doszedł do swoich wniosków racjonalnym myśleniem, a nie wiarą, a niektóre z jego pomysłów były sprzeczne z nauką Kościoła. W XIII wieku św. Tomasz z Akwinu podjął próbę pogodzenia Arystotelesa z doktrynami chrześcijaństwa.

Tomasz z Akwinu jest najbardziej znany z dzieła „Summa Teologiczna” (summa była podsumowaniem całej wiedzy na dany temat). Arcydzieło Tomasza z Akwinu zostało zorganizowane zgodnie z logiczną metodą intelektualnych dociekań, stosowaną przez uczonych. Tomasz z Akwinu najpierw zadał pytanie „Czy Bóg istnieje?”. Następnie zacytował źródła, które przedstawiały przeciwne opinie w tej sprawie, zanim ostatecznie je pogodził i doszedł do własnych wniosków. Większość myślicieli scholastycznych wykorzystywała ten logiczny proces do badania zagadnień teologicznych i filozoficznych.

Sława Tomasza z Akwinu opiera się na jego próbie pogodzenia wiedzy zdobytej dzięki Biblii z wiedzą wyniesioną z rozumu i doświadczenia. Przyjął za pewnik, że istnieją prawdy, do których doszedł rozum, i prawdy, do których doszło dzięki wierze. Był jednak pewien, że te dwa rodzaje prawd nie mogą być ze sobą w konflikcie. Umysł ludzki, nie wspomagany wiarą, mógłby posłużyć się rozumem i doświadczeniem, aby dojść do prawd dotyczących fizycznego wszechświata. Jednak sam rozum nie był w stanie pojąć prawd duchowych.

Literatura wernakularna


Łacina była uniwersalnym językiem cywilizacji średniowiecznej. Używana w Kościele i szkołach łacina umożliwiła uczonym porozumiewanie się w dowolnym miejscu w Europie. Jednak w XII wieku powstawało wiele nowej literatury w języku narodowym – języku codziennej mowy w danym regionie, takim jak hiszpański, francuski, angielski czy niemiecki. Nowy rynek literatury wernakularnej pojawił się w XII wieku, kiedy to wykształceni świeccy (osoby religijne niebędące duchownymi) na dworach i w miastach zainteresowali się nowymi źródłami rozrywki.

Być może najpopularniejszą literaturą wernakularną XII wieku była poezja trubadurów, będąca głównie dziełem szlachty i rycerzy. Ta poezja opowiadała o miłości rycerza do damy, która inspiruje go do stania się odważniejszym rycerzem i lepszym poetą.

Innym rodzajem literatury wernakularnej był chanson de geste, czyli epos heroiczny. Najwcześniejszym i najwspanialszym przykładem jest Pieśń Rolanda, która ukazała się około 1100 roku i została napisana w języku francuskim. Głównymi wydarzeniami opisywanymi w heroicznych poematach są bitwy i wydarzenia polityczne. Epicki świat to świat walki, w którym rycerze walczą odważnie o swoich królów i panów.

Architektura


W XI i XII wieku nastąpiła eksplozja budownictwa w średniowiecznej Europie, zwłaszcza kościołów. Katedry z XI i XII wieku zbudowano w stylu romańskim. Kościoły romańskie były zwykle budowane w kształcie bazyliki używanym do budowy kościołów w późnym Cesarstwie Rzymskim.

Bazyliki były prostokątnymi budynkami z płaskimi drewnianymi dachami. Romańscy budowniczowie stosowali ten podstawowy plan, ale zastąpili płaski drewniany dach długim, okrągłym kamiennym sklepieniem łukowym (zwanym sklepieniem kolebkowym) lub sklepieniem krzyżowym, w którym przecinały się dwa sklepienia kolebkowe. Sklepienie krzyżowe wykorzystano, gdy budowniczy chciał stworzyć plan kościoła w kształcie krzyża. Sklepienia kolebkowe i krzyżowe, choć trudne do wykonania, uważane za piękniejsze niż dachy płaskie.

Styl romański

Ponieważ kamienne dachy były niezwykle ciężkie, kościoły romańskie wymagały masywnych filarów i ścian, aby je podtrzymywać. Zostawiało to mało miejsca na okna, więc kościoły romańskie były od wewnątrz ciemne. Ich masywne mury i filary sprawiały, że kościoły te przypominały niemal fortece.

Nowy styl, zwany gotykiem, pojawił się w XII wieku i został doprowadzony do perfekcji w XIII wieku. Gotycka katedra pozostaje jednym z największych artystycznych triumfów późnego średniowiecza. Dwie podstawowe innowacje XII wieku umożliwiły gotyckie katedry.

Styl gotycki

Jedną z innowacji było zastąpienie okrągłego sklepienia kolebkowego w kościołach romańskich kombinacją sklepień żebrowych i ostrołukowych. Ta zmiana umożliwiła budowniczym budowanie kościołów gotyckich wyższymi niż kościoły romańskie. Użycie ostrołukowych sklepień i sklepień żebrowych również stwarza wrażenie ruchu do góry, jakby budynek sięgał do Boga.

Kolejną innowacją techniczną była latająca przypora – ciężka, łukowata podpora z kamienia, wbudowana na zewnątrz ścian. Latające przypory umożliwiły rozłożenie ciężaru sklepionych sufitów kościoła na zewnątrz i w dół. To wyeliminowało ciężkie mury, które były potrzebne w kościołach romańskich, aby utrzymać ciężar masywnych sklepień kolebkowych.

Zbudowano wówczas gotyckie katedry o stosunkowo cienkich ścianach. Ponieważ nie wytrzymywały one dużego ciężaru, ściany te mogły być wypełnione wspaniałymi witrażami. Okna te przedstawiają zarówno sceny religijne, jak i sceny z życia codziennego. Kolorowe szklane okna tworzą we wnętrzu katedry grę światła, która zmienia się w zależności od słońca o różnych porach dnia. Gotycka katedra, której wieże wznoszą się ku niebu, jest świadkiem epoki, w której większość ludzi wierzyła w świat duchowy.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *