Kultura starożytnych państw Azji Mniejszej

W Azji Mniejszej obszar przyrodniczo-historyczny między Tygrysem a Eufratem, który starożytni Grecy nazywali Mezopotamią, był idealny dla rolnictwa.

To właśnie w Mezopotamii pojawiła się cywilizacja rolnicza charakterystyczna dla starożytnego wschodu i pojawiły się wczesne formy państwowości. Początkowo cywilizacja ta składała się z Sumeru na południu i Akadu w centrum, dlatego nazywano ją kulturą sumeryjsko-akadyjską.

Epoka sumeryjsko-akadyjska


Twórcami cywilizacji sumeryjsko-akadyjskiej byli Sumerowie – starożytni ludzie, którzy przybyli do południowej Mezopotamii z gór Elam oraz semickie plemiona Akadu ze stepu syryjsko-mezopotamskiego. Zrobili wielki postęp we wszystkich dziedzinach gospodarki i kultury. To Sumerowie położyli podwaliny pod budowę świątyń, wynaleźli koło garncarskie i technologię wytapiania brązu. Rozszerzanie się związków handlowych doprowadziło do postępu w ulepszaniu pojazdów – wynaleziono koło, rydwan i wóz. W związku z koniecznością sporządzenia dokumentów biznesowych Sumerowie mieli pismo piktograficzne.

Dzięki rolnemu talentowi Sumerów Mezopotamia stała się kwitnącą krainą. Gęsta sieć kanałów irygacyjnych oraz staranna uprawa ziemi umożliwiły uzyskanie bogatych plonów, rozwinęło się rzemiosło, handel i budownictwo. Na wysokim poziomie znajdowała się sztuka jubilerska, wykonywano skomplikowane złote przedmioty i biżuterię, po raz pierwszy na świecie wykonano kolorowe szkło.

Sumerowie udoskonalili pismo piktograficzne i stworzyli wygodniejsze pismo klinowe, opracowali pierwsze kalendarze astronomiczne i kodeksy prawne oraz wprowadzili do literatury eposy o treści mitologicznej. Arytmetyka i geometria wywodzą się z Mezopotamii, a do obliczeń wykorzystano tabliczki mnożenia, ułamki, pierwiastki kwadratowe i sześcienne. Najbardziej wykształceni byli kaplani-urzędnicy, którzy kształcili się w szkołach przy świątyniach, gdzie studiowali matematykę, astronomię, astrologię, pisanie, wiedzę z zakresu teologii, prawa, medycyny i muzyki.

Niezwykle rozwinięty gust estetyczny Sumerów jest wyraźnie widoczny w sztuce szlachetnej, biżuterii i budownictwie. Sumeryjska rzeźba osiągnęła wysoki poziom, obejmując umiejętnie wykonane posągi bogów, królów i kapłanów, które zostały zainstalowane w świątyniach. Tiara sumeryjskiej królowej znaleziona przez archeologów jest jedną z najbardziej wykwintnych znanych biżuterii. Sumeryjscy architekci rozpoczęli budowę miast otoczonych murami, wieżowcami i zigguratami – rodzaj wież świątynnych z kapliczkami-ołtarzami.

Z powodu handlu i związków międzypaństwowych wpływ kulturowy Sumerów rozprzestrzenił się na sąsiednie kraje i ludy, zwłaszcza w Azji Mniejszej, Kaukazie i Egipcie.

Period sumeryjsko-babiloński


Pokrewieństwo kultur sumeryjskich i babilońskich opierało się przede wszystkim na osobliwościach światopoglądu, wierzeniach religijnych i mitologicznych ideach mieszkańców Mezopotamii, związanych z ubóstwieniem przyrody. Strach przed burzami i powodziami zrodził ideę bogów wodnego chaosu, najwyższego boga ziemi i piorunów. Jednak wraz z początkiem stosowania sztucznego nawadniania w rolnictwie przyszedł czas na uświadomienie sobie potęgi wody, czczenie dobrego boga wody i mądrości. Istniał kult rolniczy umierającego i wskrzeszonego boga Dumuziego (Tammuzi). Kult astralny (ubóstwianie nieba i ciał niebieskich) i związane z nim astrologiczne przewidywania przyszłości na podstawie lokalizacji planet i gwiazd stały się szczególnie popularne. Bóg nieba, Anu, stał się najwyższym bogiem w sumeryjskim panteonie.

Próby wyjaśnienia istniejącego wszechświata są widoczne w mitologicznej literaturze sumeryjsko-babilońskiej. Tak więc istniał mit o stworzeniu świata z elementu wody i mit o boskim stworzeniu człowieka z gliny.

Wśród Sumerów i Babilończyków posłuszeństwo starszym w rodzinie, posłuszeństwo władze państwowej i służba bogom uważano za cnotliwe życie.

Dla epoka sumeryjsko-babilońskiej charakterystyczne marzenie o nieśmiertelności, problem życia i śmierci. Słynny „Poemat o Gilgameszu” (koniec III – początek II tysiąclecia p.n.e.) sformułował mitologiczną koncepcję sztywnego determinizmu życia ludzkiego, którego naturalną kulminacją jest śmierć, która z kolei nie może wymazać wartości życia, jego ziemskich dokonań i radości. W epickiej literaturze Mezopotamii istniały mity o „złotym wieku” ludzkości i życiu w niebie, które później stały się częścią wierzeń religijnych innych ludów Azji Mniejszej, literatury biblijnej.

Stopniowo bogowie jako ucieleśnienie sił natury zaczęli być uważani za patronów państwa i władzy królewskiej, niebiańskich sędziów, wojowników i królów. Starożytny bóg rolnictwa Marduk uzyskał wizerunek władcy nieba i ziemi, stał się najwyższym państwowym bogiem Babilonu, a także bóg słońca Utu (Szamasz) – bogiem sprawiedliwości, który daje prawa ziemskiemu królowi.

Jednocześnie rytuały oddawania czci bogom „niebiańskim” i „ziemskim” (królom) stały się bardziej skomplikowane. Kapłani tworzyli odrębną warstwę społeczną, która wraz z rozwojem społeczeństwa stała się elitą rządzącą. Najwyższe stanowiska kapłańskie były skoncentrowane w rękach królów i władców zależnych miast i prowincji. Wśród kapłanów  byli kapłani-administratorzy, którzy zarządzali majątkiem świątyń, a kapłani, którzy odprawiali obrzędy ofiarne, przepowiadali przyszłość na wnętrznościach ofiarowanych zwierząt. Uroczystościom tym towarzyszyli specjalnie wyszkoleni kapłanie, grając na lirach, harfach, cymbałach i fletach.

Z biegiem czasu księża zaczęli wykorzystywać nie tylko nauki religijne, ale także wiedzę naukową, aby wzmocnić swoją wyjątkową pozycję w społeczeństwie. W cywilizacji sumeryjskiej i babilońskiej wszystkie branży wiedzy służyły do ​​zarządzania systemem społecznym.

Szczególnie ceniona była wiedza, która pomogła uniknąć nieszczęścia lub pozbyć się jego konsekwencji poprzez przewidywanie przyszłości. Dlatego wśród tekstów na glinianych tabliczkach, które Sumerowie, a później Babilończycy używali do pisania pism klinowych, najczęściej znajdują się tablice do wróżenia i proroctwa astrologiczne. W tym celu kapłani w obserwatoriach na dachach świątynnych wież-zigguratów prowadzili systematyczne obserwacje astronomiczne. Niebo zostało przez nich podzielone na dwanaście konstelacji i znaków zodiaku, które symbolizowały te konstelacje. Znajomość astronomii pozwoliła im stworzyć pierwszy na świecie kalendarz, przewidujący zaćmienia Słońca i Księżyca.

Wysoki poziom kultury osiągnięty przez Sumerów oraz wielowiekowe doświadczenia organizacji społeczno-politycznej przyczyniły się do powstania starannie opracowanych norm prawnych dla wszystkich sfer życia. Pierwszym ustawodawcą w historii ludzkości był Uruinimgina (III tysiąclecie p.n.e.), władca Lagasz, który opracował i wdrożył najstarszy kodeks prawny.

Sumeryjskie prawo stało się później wzorem do tworzenia ustawodawstwa kolejnych cywilizacji Mezopotamii i krajów ościennych. W szczególności znanym przykładem jego ulepszenia jest kodeks króla Hammurabiego. Ustawy Hammurabiego były uważane za wzór prawodawstwa w całym kraju Mezopotamii, były one przepisywane i studiowane aż do końca istnienia państwa Babilonu.

Całe dziedzictwo kulturowe Sumeru, a później Babilonu, zostało w dużej mierze zapożyczone z Bliskiego Wschodu. Oryginalność sztuki, tradycje powstających tu eposów religijnych i mitologicznych były kontynuowane przez inne cywilizacje Azji Mniejszej – chaldejską, asyryjską, urartyjską, syryjską, hetycką, fenicką, żydowską.

Od połowy II tysiąclecia p.n.e. pismo klinowe stało się międzynarodowym pismem dyplomatycznym wielu krajów Bliskiego Wschodu. Zasady architektury i cechy sztuki budowlanej Sumerów były wykorzystywane przez Asyryjczyków. Osiągnięcia życia duchowego i twórczości artystycznej Babilonu zostały zapożyczone przez Persów.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *