Włoski renesans. Społeczeństwo, miasta, ludzie

Słowo renesans oznacza odrodzenie. Wiele osób mieszkających we Włoszech w latach 1350-1550 wierzyło, że byli świadkami odrodzenia się starożytnych greckich i rzymskich światów. Dla nich to odrodzenie oznaczało nowy wiek. Historycy później nazwali ten okres renesansem lub włoskim renesansem – epoką historii Europy, która rozpoczęła się we Włoszech i rozprzestrzeniła się na resztę Europy. Jakie są zatem najważniejsze cechy włoskiego renesansu?

Po pierwsze, renesansowe Włochy były w dużej mierze społeczeństwem miejskim. W miarę postępu średniowiecza potężne miasta-państwa stały się ośrodkami włoskiego życia politycznego, gospodarczego i społecznego. W tym rozrastającym się społeczeństwie miejskim wyłonił się świecki lub światowy punkt widzenia, ponieważ rosnące bogactwo stworzyło nowe możliwości korzystania z rzeczy materialnych.

Po drugie, renesans był wiekiem ożywienia po klęskach czternastego wieku, takich jak zaraza, niestabilność polityczna i upadek władzy Kościoła. Powrót do normalności szedł w parze z odrodzeniem zainteresowania kulturą starożytną. Myśliciele włoscy uświadomili sobie własną rzymską przeszłość, której pozostałości można było zobaczyć wszędzie wokół. Intensywnie zainteresowali się także kulturą, która zdominowała starożytny świat śródziemnomorski. To odrodzenie wpłynęło zarówno na politykę, jak i na sztukę.

Po trzecie, pojawił się nowy pogląd na istotę ludzką, kiedy ludzie we włoskim renesansie zaczęli podkreślać indywidualne zdolności. Wysoki szacunek dla wartości ludzkiej i uświadomienie sobie tego, co ludzie mogą osiągnąć, stworzyły nowy ideał społeczny – człowiek wszechstronny, zdolny do osiągnięć w wielu dziedzinach życia. Na przykład Leonardo da Vinci był malarzem, rzeźbiarzem, architektem, wynalazcą i matematykiem.

Oczywiście nie wszystkie części włoskiego społeczeństwa były bezpośrednio dotknięte tymi trzema ogólnymi cechami włoskiego renesansu. Zamożne klasy wyższe, które stanowiły niewielki procent całej populacji, aktywniej przyjmowały nowe idee i działania. Jednak włoski renesans wywarł nieznaczący wpływ na zwykłych ludzi.

Miasta włoskie


W średniowieczu Włochom nie udało się stworzyć scentralizowanego państwa monarchicznego. Brak jednego silnego władcy umożliwił szeregowi miast-państw w północnych i środkowych Włoszech utrzymanie niezależności. Trzy z nich – Mediolan, Wenecja i Florencja – rozszerzyły się i odegrały kluczowe role we włoskiej polityce.

Włoskie miasta-państwa prosperowały dzięki kwitnącemu handlowi, który rozwinął się w średniowieczu. Włoskie miasta handlowały zarówno z bizantyjską, jak i islamską cywilizacją na wschodzie. Włoskie statki handlowe wpłynęły również do zachodniej części Morza Śródziemnego, a następnie na północ wzdłuż wybrzeża Atlantyku. Statki te wymieniały towary z kupcami w Anglii i Holandii. Kupcy włoscy również zyskali na wyprawach krzyżowych i byli w stanie założyć nowe centra handlowe we wschodnich portach. Tam kupcy włoscy zaopatrywali się w jedwabie, cukier i przyprawy, które przywozili do Włoch i na Zachód.

Mediolan


Mediolan, położony w północnych Włoszech, na skrzyżowaniu głównych szlaków handlowych z włoskich miast nadmorskich do przełęczy alpejskich, był jednym z najbogatszych miast-państw we Włoszech. W XIV wieku członkowie rodziny Visconti osiedlili się jako książęta Mediolanu i rozszerzyli swoją władzę na całą Lombardię.

Ostatni Visconti władca Mediolanu zmarł w 1447 roku. Francesco Sforza następnie podbił miasto i został jego nowym księciem. Sforza był liderem grupy najemników – żołnierzy, którzy sprzedawali swoje usługi temu, kto zaoferował najwyższą cenę.

Zarówno władcy Visconti, jak i Sforza pracowali nad zbudowaniem silnego scentralizowanego państwa. Tworząc skuteczny system podatkowy, wygenerowały ogromne dochody dla rządu.

Wenecja


Kolejnym dużym miastem-państwem w północnych Włoszech była Republika Wenecji. Jako łącznik między Azją a Europą Zachodnią miasto przyciągało kupców z całego świata. Oficjalnie Wenecja była republiką z wybranym przywódcą zwanym doża. W rzeczywistości niewielka grupa kupców-arystokratów, którzy stali się bogaci dzięki swojej działalności handlowej, kierowała rządem Wenecji w imieniu własnych interesów. Imperium handlowe Wenecji było niezwykle dochodowe i uczyniło Wenecję międzynarodową potęgą.

Florencja


Republika Florencji zdominowała region Toskanii. W XIV wieku niewielka, ale zamożna grupa kupców ustanowiła kontrolę nad rządem florenckim. Poprowadzili Florentczyków w serii zwycięskich wojen z sąsiadami i ustanowili Florencję jako główne miasto-państwo w północnych Włoszech.

W 1434 roku Cosimo de Medici przejął kontrolę nad miastem. Bogata rodzina Medici kontrolowała rząd zza kulis. Wykorzystując swoje bogactwo i osobiste wpływy, Cosimo, a później jego wnuk Lorenzo de Medici, zdominowali miasto w czasie, gdy Florencja była kulturalnym centrum Włoch.

Pod koniec XV wieku Florencja doświadczyła kryzysu gospodarczego. Większość jej gospodarki opierała się na produkcji sukna. Rosnąca konkurencja ze strony angielskich i flamandzkich producentów odzieży obniżyła zyski.

W tym czasie dominikański kaznodzieja, Girolamo Savonarola, zaczął potępiać zepsucie i ekscesy rodziny Medici. Obywatele zmęczeni rządami Medyceuszy i sfrustrowani wydarzeniami gospodarczymi zwrócili się do Savonaroli. Tak wielu ludzi poszło za nim, że rodzina Medici przekazała Florencję swoim rywalom.

Ludzie byli zmęczeni surowymi przepisami Savonaroli dotyczącymi hazardu, wyścigów konnych, przekleństw, malarstwa, muzyki i książek. Savonarola zaatakował także Kościół, co rozgniewało papieża. W 1498 r. Savonarola został oskarżony o herezję i skazany na śmierć. Rodzina Medici wróciła do władzy.

Wojny włoskie


Rozwój potężnych państw monarchicznych w pozostałej części Europy doprowadził ostatecznie do kłopotów dla państw włoskich. Zwabiony bogactwem Włoch, francuski król Karol VIII w 1494 r. poprowadził trzydziestotysięczną armię do Włoch i zajął królestwo Neapolu w południowych Włoszech. Państwa północnych Włoch zwróciły się o pomoc do Hiszpanów, którzy chętnie zgodzili się wysłać żołnierzy do Włoch. Przez następne 30 lat Francuzi i Hiszpanie uczynili Włochy swoim polem bitwy, walcząc o dominację w kraju.

Decydujący punkt zwrotny w ich wojnie nastąpił w 1527 r. 5 maja do Rzymu przybyły wraz z najemnikami z różnych krajów tysiące żołnierzy hiszpańskiego króla Karola I. Nie płacono im od miesięcy. Kiedy krzyczeli: „Pieniądze! Pieniądze!” ich przywódca odpowiedział: „Jeśli kiedykolwiek marzyłeś o splądrowaniu miasta i zdobyciu jego skarbów, masz szansę. Przed tobą teraz jest najbogatsze z nich wszystkich”. Następnego dnia siły najeźdźców wyważyły ​​bramy i przedarły się do miasta. Urzędnicy kościelni byli sprzedawani jako niewolnicy, a kościoły i pałace zostały splądrowane, podczas gdy pijani żołnierze walczyli o łupy. Zniszczenia nie skończyły się, dopóki władze nie zostały ostatecznie zmuszone do ustanowienia porządku. Straszliwe splądrowanie Rzymu w 1527 r. przez wojska króla Hiszpanii Karola I zakończyło wojny włoskie i uczyniło Hiszpanów dominującą siłą we Włoszech.

Machiavelli i jego „Książę”


„Książę” jest jedną z najbardziej wpływowych prac na temat władzy politycznej w świecie zachodnim. Główna teza Machiavellego dotyczy tego, jak zdobyć – i utrzymać – władzę polityczną. W średniowieczu wielu pisarzy zajmujących się władzą polityczną podkreślało etyczną stronę działalności księcia – to, jak władca powinien zachowywać się w oparciu o zasady chrześcijańskie. Machiavelli odrzucił to podejście.

Z punktu widzenia Machiavellego stosunek księcia do władzy musi opierać się na zrozumieniu natury ludzkiej, która, jak sądził, była w zasadzie egocentryczna. Napisał: „Można dokonać takiego uogólnienia na temat ludzi: są niewdzięczni, kapryśni, kłamcy i zwodziciele, unikają niebezpieczeństw i są chciwi zysku”. Dlatego działalność polityczna nie powinna być ograniczana zasadami moralnymi. Książę działa w imieniu państwa. Ze względu na losy państwa musi pozwolić swojemu sumieniu spać.

Machiavelli był jednym z pierwszych, którzy porzucili moralność jako podstawę analizy działalności politycznej. Jego poglądy na politykę wywarły głęboki wpływ na przywódców politycznych, którzy poszli za nim.

Społeczeństwo Renesansu


W średniowieczu społeczeństwo było podzielone na trzy stany lub klasy społeczne. Chociaż ten porządek społeczny trwał do renesansu, pewne zmiany stały się widoczne.

Szlachta


W dużej części Europy szlachta posiadająca ziemie musiała zmagać się ze spadkiem dochodów przez większą część czternastego i piętnastego wieku. Jednak wielu członków starej szlachty zachowało swoje ziemie i tytuły; w ich szeregach pojawiła się także nowa krew.

Do 1500 roku szlachta, stara i nowa, ponownie zdominowała społeczeństwo. Chociaż w większości krajów stanowili tylko około 2-3 procent populacji, szlachta zajmowała ważne stanowiska polityczne i służyła jako doradcy króla.

W tym czasie od szlachcica lub arystokraty oczekiwano spełnienia pewnych ideałów. Te ideały zostały jasno wyrażone w Księdze dworzanina („Dworzanin”), napisanej przez Włocha Baldassare Castiglione w 1528 roku. Książka przekładana na różne języki (autorem wersji polskiej “Dworzanin polski” jest Łukasz Górnicki)

W swojej pracy Castiglione opisał cechy doskonałego renesansowego szlachcica. Oczekiwano, że będzie miał charakter, wdzięk i talent. Po drugie, doskonały szlachcic musiał rozwinąć dwie podstawowe umiejętności. Ponieważ głównym celem szlachcica było bycie wojownikiem, musiał wykonywać ćwiczenia wojskowe i fizyczne. Jednak w przeciwieństwie do średniowiecznego rycerza, który przede wszystkim interesował się zdobyciem umiejętności wojskowych, od szlachcica renesansowego oczekiwano również, że zdobędzie klasyczne wykształcenie i wzbogaci swoje życie o sztukę. Po trzecie, szlachetni musieli przestrzegać określonego standardu postępowania. Szlachta nie miała ukrywać swoich osiągnięć, ale okazywać je z wdziękiem.

Jaki był cel tych standardów? Castiglione pisał: „Myślę, że celem doskonałego Dworzanina jest zdobycie dla siebie przychylności i umysłu księcia, któremu służy, aby zawsze mógł mu powiedzieć prawdę o wszystkim, co musi wiedzieć, bez lęku lub ryzyko niezadowolenia go; i że kiedy zobaczy umysł swego księcia skłonny do złego działania, może odważyć się mu przeciwstawić … aby odwieść go od wszelkich złych zamiarów i doprowadzić go na ścieżkę cnoty.”

Celem doskonałego szlachcica było więc służyć swojemu księciu w skuteczny i uczciwy sposób. Szlachta trzymała się zasad Castiglione przez setki lat, podczas gdy nadal dominowali w europejskim życiu społecznym i politycznym.

Wpływ drukowania

W renesansie nastąpił rozwój druku w Europie. W XV wieku Europejczycy stopniowo nauczyli się drukować ruchomą czcionką metalową. Johannes Gutenberg z Niemiec odegrał kluczową rolę w tym procesie. Biblia Gutenberga, wydrukowana około 1455 roku, była pierwszą europejską książką wykonaną przy pomocy ruchomej czcionki.

Do 1500 roku w Europie było ponad tysiąc drukarni. Wydano prawie czterdzieści tysięcy tytułów. Ponad połowa z nich to książki religijne, w tym Biblie, modlitewniki i kazania. Większość innych stanowiły klasyki łaciny i greki, podręczniki prawnicze, prace filozoficzne i popularne romanse.

Drukowanie książek zachęciło do badań naukowych i zwiększyło chęć opinii publicznej do zdobywania wiedzy, która ostatecznie miała ogromny wpływ na społeczeństwo europejskie. Nowe idee religijne reformacji nie rozprzestrzeniłyby się tak szybko, jak w XVI wieku bez prasy drukarskiej.

Chłopi i mieszczanie


W renesansie chłopi nadal stanowili od 85 do 90 procent całej populacji europejskiej, z wyjątkiem silnie zurbanizowanych obszarów północnych Włoch i Flandrii.

Niewolnictwo nadal malało wraz z upadkiem systemu dworskiego. Coraz częściej w późnym średniowieczu praca, którą chłop był winien panu, była zamieniana na czynsz. Do 1500 roku, zwłaszcza w Europie Zachodniej, coraz więcej chłopów stawało się legalnie wolnymi.

Resztę „trzeciego stanu” stanowili mieszczanie. W średniowieczu mieszczanie byli głównie kupcami i rzemieślnikami. Jednak renesansowe miasteczko lub miasto z XV wieku było bardziej zróżnicowane.

Na szczycie społeczeństwa miejskiego byli patrycjusze. Bogactwo wynikające z handlu, przemysłu i bankowości pozwoliło im zdominować swoje społeczności pod względem gospodarczym, społecznym i politycznym. Pod nimi znajdowali się mieszczanie – sklepikarze, rzemieślnicy, mistrzowie cechu i członkowie cechu, którzy dostarczali towary i usługi swoim współmieszkańcom.

Poniżej patrycjuszy i mieszczan byli robotnicy, którzy otrzymywali żałosne pensje i bezrobotni. Obie grupy prowadziły nieszczęśliwe życie. Ci ludzie stanowili około 30 lub 40 procent populacji miejskiej.

W późnych latach 1300 i 1400 ubóstwo miejskie dramatycznie wzrosło w całej Europie. Bogaty kupiec z Florencji, który nie miał zbytniej sympatii dla biednych, napisał: „Ci, którzy są leniwi w sposób, który szkodzi miastu i którzy nie mogą podać uzasadnionego powodu swojego stanu, powinni zostać zmuszeni do pracy lub wydaleni z miasta. Miasto pozbyłoby się w ten sposób tej najbardziej szkodliwej części najbiedniejszej klasy”.

Rodzina i małżeństwo


Więź rodzinna była źródłem wielkiego bezpieczeństwa w niebezpiecznym miejskim świecie renesansowych Włoch. Aby utrzymać rodzinę, rodzice starannie aranżowali małżeństwa, często w celu wzmocnienia więzi biznesowych lub rodzinnych. Szczegóły dopracowywano z dużym wyprzedzeniem, czasami gdy dzieci miały zaledwie dwa lub trzy lata. Najważniejszym aspektem umowy małżeńskiej była wielkość posagu, suma pieniędzy przekazana mężowi przez rodzinę żony w momencie zawarcia związku małżeńskiego.

Ojciec-mąż był centrum włoskiej rodziny, nadawał jej swoje imię, zarządzał wszystkimi finansami (jego żona nie miała udziału w jego majątku) i podejmował decyzje, które determinowały życie jego dzieci. Główną rolą matki było nadzorowanie gospodarstwa domowego.

Autorytet ojca nad swoimi dziećmi był absolutny, dopóki nie umarł lub formalnie nie uwolnił swoich dzieci. W renesansowych Włoszech dzieci nie stawały się dorosłe po osiągnięciu określonego wieku. Zamiast tego dorosłość przychodziła do dzieci, gdy ich ojcowie stawali przed sędzią i formalnie je uwalniali.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *