Późne średniowiecze. Społeczeństwo, państwa, kościół

Późne średniowiecze to termin używany przez historyków do opisania okresu historii Europy w XIV-XV wieku. Późne średniowiecze poprzedziło pełne (dojrzałe) średniowiecze , a kolejny okres nazywany jest wczesną epoką nowożytną.

Około 1300 roku okres wzrostu i dobrobytu Europy zakończył się serią katastrof, takich jak Wielki Głód w latach 1315-1317, spowodowany niezwykle zimnymi i deszczowymi latami, które zniszczyli zbiory. Po głodzie i chorobach nastąpiła czarna śmierć, plaga, która zniszczyła ponad jedną czwartą populacji Europy. Zniszczenie systemu społecznego doprowadziło do masowych niepokojów, w tym wojny chłopskie w Anglii i Francji. Depopulacja ludności europejskiej dopełniły zniszczenia spowodowane zachodnią kampanią Mongołów i wojną stuletnią.

Czarna śmierć


XIV-wieczna Europa została zniszczona przez straszliwą zarazę zwaną czarną śmiercią. Ta plaga znacznie zmniejszyła populację Europy i przyniosła znaczące zmiany gospodarcze i społeczne w późnym średniowieczu.

Średniowiecze w Europie osiągnęło szczyt w XIII wieku. W XIV wieku doszło jednak do katastrofalnych zmian. Szczególnie katastrofalna była Czarna Śmierć.

Czarna śmierć była najbardziej niszczycielską klęską żywiołową w historii Europy. Ludzie byli przerażeni plagą, złą siłą, której nie mogli zrozumieć.

Rozprzestrzenienie się


Dżuma dymienicza rozprzestrzeniła się przez czarne szczury zarażone pchłami przenoszącymi śmiercionośną bakterię. Włoscy kupcy przywieźli ze sobą zarazę z Kaffy (Teodozja) nad Morzem Czarnym na Sycylię w październiku 1347 roku. Zaraza rozprzestrzeniła się na części południowych Włoch i południowej Francji do końca 1347 roku.

Zwykle ścieżka Czarnej Śmierci przebiegała szlakami handlowymi. W 1348 i 1349 r. zaraza rozprzestrzeniła się na Francję, Niderlandy (dzisiejszą Belgię, Luksemburg i Holandię) oraz Niemcy. Pojawiła się w Anglii w 1349 roku i rozszerzyła się na północną Europę i Skandynawię. Europa Wschodnia i Ruś zostały dotknięte po 1351 roku.

Z całej populacji europejskiej liczącej 75 milionów, prawdopodobnie aż 38 milionów ludzi zmarło na dżumę w latach 1347-1351. Szczególnie mocno ucierpiały zatłoczone miasta Włoch, w których zginęło od 50 do 60 procent ludzi. W Anglii i Niemczech zniknęły całe wioski.

Konsekwencje społeczne i ekonomiczne


W tamtym czasie ludzie nie wiedzieli, co spowodowało zarazę. Wielu wierzyło, że albo została zesłana przez Boga jako kara za ich grzechy, albo została spowodowana przez diabła. Niektóre reakcje stały się skrajne, co doprowadziło do wybuchu antysemityzmu – wrogości wobec Żydów. W niektórych miastach oskarżano Żydów o wywołanie zarazy poprzez zatruwanie studni miejskich. Najgorsze ataki miały miejsce w Niemczech. Wielu Żydów uciekło na wschód, zwłaszcza do Polski, gdzie król zapewniał ochronę.

Śmierć tak wielu ludzi w XIV wieku miała również poważne konsekwencje gospodarcze. Handel spadł, a niedobór pracowników spowodował dramatyczny wzrost cen pracy. Jednocześnie spadek liczby ludności obniżył popyt na żywność, skutkując spadkiem cen.

Właściciele płacili teraz więcej za siłę roboczą, podczas gdy ich dochody z czynszów spadały. Ta zmiana uwolniła ich od poddaństwa, instytucji, która upadała przez całe średniowiecze.

Upadek władzy Kościoła


Papieże Kościoła rzymskokatolickiego osiągnęli szczyt swojej potęgi w XIII wieku. Następnie, w XIV wieku, szereg problemów doprowadził do upadku politycznej pozycji Kościoła.

Papieże w Awinionie


Pod koniec XIII wieku europejscy królowie nie chcieli zaakceptować papieskich roszczeń do zwierzchnictwa. Jest to widoczne w walce między papieżem Bonifacym VIII a królem Francji Filipem IV. Ich walka miała poważne konsekwencje dla papiestwa.

Aby uzyskać nowe dochody, Filip powiedział, że ma prawo do opodatkowania duchowieństwa we Francji. Bonifacy VIII twierdził, że duchowieństwo nie może płacić swojemu władcy podatków bez zgody papieża. Twierdził, że papieże są najwyższe zarówno nad Kościołem, jak i państwem.

Filip IV wysłał siły francuskie do Włoch, aby sprowadzić Bonifacego do Francji na proces sądowy. Papież uciekł, ale wkrótce zmarł. Aby zapewnić sobie swoją pozycję, Filip IV zaaranżował wybór Francuza Klemensa V na papieża w 1305 roku. Nowy papież osiadł w Awinionie, w południowej Francji.

Od 1305 do 1377 roku papieże mieszkali w Awinionie. W tym czasie narastały nastroje wobec papiestwa. Papież był biskupem Rzymu i wydawało się niewłaściwe, aby przebywał w Awinionie zamiast w Rzymie. Wspaniałość, w jakiej papież i kardynałowie mieszkali w Awinionie, doprowadziła również do ostrej krytyki papiestwa. To uczucie wyraził włoski poeta Petrarka, pisząc:

Tutaj królują następcy biednego rybaka z Galilei; dziwnie zapomnieli o swoim pochodzeniu. Jestem zdumiony (…) widząc tych mężów obładowanych złotem i odzianych w purpurę, chwalących się łupami książąt i narodów.

W końcu papież Grzegorz XI, widząc katastrofalny spadek prestiżu papieskiego, powrócił do Rzymu w 1377 roku.

Wielka schizma i jej skutki


Grzegorz XI zmarł wkrótce po powrocie do Rzymu. Kiedy kolegium kardynałów zebrało się, aby wybrać nowego papieża, obywatele Rzymu ostrzegli, że kardynałowie nie opuszczą Rzymu żywi, dopóki na papieża nie zostanie wybrany Włoch. Przerażeni kardynałowie mądrze wybrali Włocha, który został papieżem Urbanem VI.

Pięć miesięcy później grupa francuskich kardynałów ogłosiła nieważność wyborów i wybrała Francuza na papieża. Papież ten szybko wrócił do Awinionu. Ponieważ Urban pozostał w Rzymie, było teraz dwóch papieży, rozpoczynając to, co nazwano Wielką Schizmą Kościoła.

Wielka Schizma, która trwała od 1378 do 1417 roku, podzieliła Europę. Francja i jej sojusznicy poparli papieża w Awinionie. Wróg Francji Anglia i sojusznicy Anglii poparli papieża w Rzymie.

Oprócz wywołania konfliktu politycznego Wielka Schizma zaszkodziła Kościołowi. Papież był powszechnie uważany za prawdziwego przywódcę chrześcijaństwa. Kiedy każda linia papieży potępiała drugą jako Antychrysta (tego, który sprzeciwia się Chrystusowi), wiara ludzi zarówno w papiestwo, jak i Kościół została podważona.

W końcu sobór kościelny zebrał się w Konstancji w Szwajcarii i zakończył schizmę w 1417 roku. Konkurujący papieże albo zrezygnowali, albo zostali zdetronizowani. Następnie wybrano nowego papieża, który był akceptowalny dla wszystkich partii.

Tymczasem kryzysy w Kościele katolickim doprowadziły do ​​reform. Grupa czeskich reformatorów pod przewodnictwem Jana Husa wezwała do położenia kresu korupcji duchowieństwa i nadmiernej władzy papiestwa w Kościele katolickim. Hus został oskarżony o herezję przez sobór w Konstancji i spalony na stosie w 1415 r. Rozgniewało to Czechów i doprowadziło do rewolucyjnego przewrotu w Czechach, który został stłumiony dopiero w 1436 r.

Na początku XV wieku Kościół stracił wiele ze swej władzy politycznej. Papież nie miał już nadziei na zapewnienie władzy nad państwem. Chociaż chrześcijaństwo pozostało centralną cechą średniowiecznego życia, papiestwo i Kościół stracili wiele ze swojego duchowego autorytetu.

Wojna stuletnia


Zaraza, kryzys gospodarczy i upadek Kościoła katolickiego to nie jedyne problemy późnego średniowiecza. Do listy należy również dodać wojnę i niestabilność polityczną. Wojna stuletnia była najbardziej brutalną walką w tym okresie.

Początek wojny


W XIII wieku Anglia nadal posiadała we Francji niewielką własność, znaną jako księstwo Gaskonii. Angielski król, który był również księciem Gaskonii, przyrzekł swoją lojalność jako wasal królowi francuskiemu. Jednak gdy król Francji Filip VI zajął Gaskonię w 1337 r., próbując uczynić księstwo częścią królestwa francuskiego, książę Gaskonii – król Anglii Edward III – wypowiedział Filipowi wojnę. W ten sposób rozpoczęła się wojna stuletnia między Anglią a Francją. Trwało to do 1453 roku.

Wojna rozpoczęła się w przypływie rycerskiego entuzjazmu. Wyszkoleni na wojowników, rycerze postrzegali bitwę jako szansę na pokazanie swoich zdolności bojowych. Wojna stuletnia okazała się jednak ważnym punktem zwrotnym w charakterze działań wojennych. To piechota, a nie rycerze, wygrali główne bitwy wojny stuletniej.

Armia francuska z 1337 r. nadal polegała w dużej mierze na swoich ciężko uzbrojonych szlacheckich kawalerzystach. Rycerze ci patrzyli z pogardą na piechotę, ludzi, których uważali za gorszych od siebie. Anglicy również używali ciężko uzbrojonej kawalerii, ale bardziej polegali na dużej liczbie piechoty – chłopach. Angielscy żołnierze byli uzbrojeni nie tylko w piki czy ciężkie włócznie, ale także w długie łuki. Długi łuk miał większą siłę rażenia, większy zasięg i większą prędkość strzały niż kusza.

Crecy i Azincourt


Pierwsza duża bitwa wojny stuletniej miała miejsce w 1346 roku pod Crecy. Większa armia francuska nie postąpiła zgodnie z planem bitwy, ale po prostu zaatakowała angielskie linie w sposób chaotyczny. Strzały angielskich łuczników zdewastowały francuską kawalerię.

Jak opisał to kronikarz Froissart, „[z długimi łukami] Anglicy nadal strzelali w największą część tłumu, nie marnując żadnej ze swoich strzał. Wbijali lub ranili konie i jeźdźców, którzy upadali na ziemię w wielkim rozpaczy, nie mogąc wstać ponownie bez pomocy kilku mężczyzn.” To było oszałamiające zwycięstwo Anglików.

Bitwa pod Crecy nie była jednak decydująca. Anglicy po prostu nie mieli wystarczających środków, aby podbić całą Francję. Niemniej jednak nadal próbowali. Zwłaszcza król angielski Henryk V pragnął zwycięstwa.

W bitwie pod Azincourt w 1415 r. opancerzeni francuscy rycerze próbowali zaatakować siły Henryka przez pole które zamieniło się w błoto po ulewnym deszczu. Zostali katastrofalnie pokonani, a na polu bitwy zginęło 1500 francuskich szlachciców.

Joanna d’Arc


Sytuacja francuska została teraz pozornie beznadziejna, Karol, następca francuskiego tronu, rządził tylko południowymi dwiema trzecimi ziem Francji. Dość nieoczekiwanie francuska wieśniaczka uratowała nieśmiałego monarchę.

Joanna d’Arc urodziła się w 1412 roku jako córka zamożnych chłopów. Była głęboko religijną osobą, która doświadczyła wizji i uwierzyła, że ​​jej ulubieni święci nakazali jej wyzwolić Francję.

W lutym 1429 roku Joan udała się na dwór Karola, gdzie jej szczerość i prostota przekonały go, by pozwolił jej towarzyszyć armii francuskiej do Orleanu. Najwyraźniej zainspirowane wiarą Joanny armie francuskie zyskały nowe zaufanie do siebie i zdobyły Orlean.

Joanna doprowadziła wojnę do decydującego punktu zwrotnego, ale nie doczekała się jej końca. Została schwytana w 1430 roku i przekazana przez Anglików Inkwizycji pod zarzutem czarów. W tamtych czasach uważano, że duchowe wizje są inspirowane przez Boga lub diabła. Joan została skazana na śmierć jako heretyk.

Decydujące były jednak osiągnięcia Joanny d’Arc. Chociaż wojna ciągnęła się przez kolejne dwie dekady, klęski armii angielskich w Normandii i Akwitanii doprowadziły do ​​zwycięstwa Francji w 1453 r. Również ważne dla francuskiego sukcesu było użycie armaty, nowej broni możliwej dzięki wynalezieniu prochu.

Ożywienie polityczne


W XIV wieku europejscy władcy borykali się z poważnymi problemami. Wiele dynastii w Europie nie było w stanie urodzić męskich spadkobierców. Założyciele nowych dynastii musieli walczyć o swoje pozycje, gdy grupy szlachty popierały przeciwnych kandydatów na królestwo. Władcy również mieli problemy finansowe.

Jednak w XV wieku ożywienie nastąpiło, gdy wielu nowych władców podjęło próbę przywrócenia scentralizowanej władzy monarchii. Niektórzy historycy mówili o tych odrodzonych państwach jako o nowych monarchiach. Termin ten odnosi się zwłaszcza do monarchii Francji, Anglii i Hiszpanii u schyłku XV wieku.

Państwa Europy Zachodniej


Wojna stuletnia wyczerpała Francję. Jednak wojna rozwinęła również silne poczucie francuskiego narodowości wobec wspólnego wroga. Królowie użyli to do przywrócenia władzy królewskiej.

Rozwój silnego państwa francuskiego został znacznie przyspieszony przez króla Ludwika XI, który rządził od 1461 do 1483 roku. Znany jako „Pająk” ze względu na swoje podstępne sposoby. Ludwik zwiększył dochody od rocznego podatku bezpośredniego, zwykle od ziemi lub majątku. Podatek ten dał Ludwikowi solidne, regularne źródło dochodu, co pomogło mu stworzyć podwaliny pod silną francuską monarchię.

Wojna stuletnia mocno dotknęła także Anglików. Koszty wojny i straty w sile roboczej nadwyrężyły gospodarkę. Pod koniec wojny Anglia stanęła w obliczu jeszcze większego zamieszania, gdy wybuchły konflikty domowe – znane jako Wojna Róż. Szlachetne frakcje walczyły o kontrolę monarchii do 1485 roku, kiedy Henryk Tudor ustanowił nową dynastię.

Jako pierwszy król Tudorów, Henryk VII pracował nad stworzeniem silnego rządu królewskiego. Henryk zakończył wojny szlachty, likwidując ich prywatne armie. Był też bardzo oszczędny. Nie obciążając szlachty i klasy średniej podatkami, Henryk zyskał ich przychylność. W ten sposób zapewnili duże wsparcie jego monarchii

Hiszpania również doświadczyła wzrostu silnej monarchii narodowej pod koniec XV wieku. Muzułmanie podbili większość Hiszpanii około 725 r. W średniowieczu chrześcijańscy władcy Hiszpanii walczyli o odzyskanie swoich ziem od muzułmanów. W trakcie długiej odbudowy Półwyspu Iberyjskiego wyłoniło się kilka niezależnych królestw chrześcijańskich.

Najsilniejszymi królestwami były Aragon i Kastylia. Kiedy Izabela Kastylijska poślubiła Ferdynanda Aragońskiego w 1469 r., był to duży krok w kierunku zjednoczenia Hiszpanii. Dwaj władcy pracowali nad wzmocnieniem królewskiej kontroli nad rządem.

Ferdynand i Izabela również prowadzili politykę ścisłego przestrzegania katolicyzmu. W 1492 r. Podjęli drastyczny krok w wydaleniu wszystkich rzekomych Żydów z Hiszpanii. Również muzułmanie, po ich ostatecznej klęsce w 1492 r. zostali „zachęceni” do przejścia na katolicyzm. W 1502 roku Izabela wydała dekret wydalający wszystkich wyznających muzułmanów z jej królestwa. W bardzo dużym stopniu Ferdynand i Izabela, „najbardziej katoliccy” monarchowie, osiągnęli swój cel, jakim jest jednolitość religijna. Być Hiszpanem oznaczało być katolikiem.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *