Włoski humanizm renesansowy. Renesans artystyczny

Renesans charakteryzowały sekularyzm i antropocentryzm. Cechy te są najbardziej widoczne w dorobku intelektualnym i artystycznym tamtego okresu. Kluczowym ruchem intelektualnym renesansu był humanizm.

Humanizm opierał się na studiach nad klasyką, dziełami literackimi starożytnej Grecji i Rzymu. Humaniści studiowali gramatykę, retorykę, poezję, filozofię moralną i historię – a wszystko to było oparte na pracach autorów starożytnych Greków i Rzymian. Dziś te przedmioty nazywa się humanistycznymi.

Petrarka, często nazywana ojcem humanizmu, zrobił więcej niż jakikolwiek inny człowiek w XIV wieku, aby wspierać rozwój humanizmu. Petrarka szukał zapomnianych łacińskich rękopisów i rozpoczął poszukiwania podobnych rękopisów w bibliotekach klasztornych w całej Europie.

Zaczął też robić nacisk na humanistykę, używając czystej klasycznej łaciny (łaciny używanej przez starożytnych Rzymian w przeciwieństwie do łaciny średniowiecznej). Humaniści wykorzystali dzieła Cycerona jako wzór dla prozy, a Wergiliusza dla poezji.

Czternastowieczni humaniści, tacy jak Petrarka, opisywali życie intelektualne jako samotność. Odrzucili rodzinę i życie w społeczności. W przeciwieństwie do tego humaniści na początku XV wieku na nowo zainteresowali się życiem obywatelskim. Uważali, że obowiązkiem intelektualisty jest prowadzenie aktywnego życia dla własnego państwa, a ich studia humanistyczne powinny służyć państwu. To nie przypadek, że pełnili funkcję sekretarzy we włoskich miastach-państwach przy książętach lub papieżach.

Literatura wernakularna


Nacisk humanisty na klasyczną łacinę doprowadził do jej szerokiego stosowania w pismach uczonych, prawników i teologów. Jednak niektórzy pisarze pisali w języku narodowym (językiem używanym w ich własnych regionach, na przykład włoskim, francuskim lub niemieckim). W XIV wieku dzieła literackie włoskiego pisarza Dantego i angielskiego pisarza Geoffreya Chaucera przyczyniły się do spopularyzowania literatury wernakularnej.

Arcydziełem Dantego w języku włoskim jest Boska Komedia. To opowieść o drodze duszy do zbawienia. Długi wiersz jest podzielony na trzy główne części: piekło, czyściec i niebo lub raj. Dante jest prowadzony w wyimaginowaną podróż przez te trzy królestwa, aż dotrze do Raju, gdzie ujrzy Boga, czyli „miłość, która porusza słońce i inne gwiazdy”.

Chaucer użył języka angielskiego w swoim słynnym dziele Opowieści kanterberyjskie. Jego piękno ekspresji i jasny, mocny język były ważne, aby uczynić jego dialekt głównym przodkiem współczesnego języka angielskiego.

Opowieści kanterberyjskie to zbiór historii opowiedzianych przez grupę 29 pielgrzymów udających się do grobu św. Tomasza Becketa w Canterbury w Anglii. Ten format dał Chaucerowi szansę zobrazowania całej gamy angielskiego społeczeństwa.

Inną pisarką, która użyła tego języka narodowego, była Christine de Pizan, Francuzka, która jest najbardziej znana ze swoich dzieł napisanych w obronie kobiet. W Księdze o Mieście Kobiet, napisanej w 1404 r., potępiła wielu pisarzy-mężczyzn, którzy argumentowali, że kobiety z natury nie są w stanie się uczyć.

Kobiety, argumentowała de Pizan, mogłyby uczyć się równie dobrze jak mężczyźni, gdyby mogły chodzić do tych samych szkół.

Edukacja w czasach renesansu


Ruch humanistyczny wywarł głęboki wpływ na edukację. Humaniści renesansu wierzyli, że edukacja może radykalnie zmienić ludzi. Pisali książki o edukacji i na podstawie swoich pomysłów otwierali szkoły.

U podstaw szkół humanistycznych były studia liberalne. Humaniści uważali, że studia liberalne (to, co dziś nazywamy sztukami wyzwolonymi) umożliwiają ludziom osiągnięcie pełnego potencjału. Jeden z humanistów napisał: „Nazywamy te studia liberalnymi, dzięki którym osiągamy i praktykujemy cnotę i mądrość; która przywołuje i rozwija te najwyższe dary ciała i umysłu, które uszlachetniają ludzi”.

Czym więc były studia sztuk wyzwolonych? Według humanistów studenci powinni uczyć się historii, filozofii moralnej, elokwencji (lub retoryki), liternictwa (gramatyka i logika), poezji, matematyki, astronomii i muzyki. Krótko mówiąc, celem liberalnej edukacji (a tym samym powodem studiowania sztuk wyzwolonych) było wykształcenie osób, które podążają ścieżką cnoty i mądrości. Osoby te powinny również posiadać umiejętności retoryczne, aby móc przekonać innych do pójścia tą samą drogą.

Idąc za greckim ideałem zdrowego umysłu w zdrowym ciele, humanistyczni pedagodzy kładli również nacisk na wychowanie fizyczne. Uczniowie nauczali się rzucać oszczepem, strzelać z łuku i tańczyć, a także zachęcano ich do biegania, siłowania się, polowania i pływania.

Pedagodzy humanistyczni uważali, że edukacja humanistyczna jest praktycznym przygotowaniem do życia. Jej celem nie było stworzenie wielkich uczonych, ale pełnych obywateli. Szkoły humanistyczne stanowiły model podstawowej edukacji europejskich klas rządzących aż do XX wieku.

Kobiety były w większości nieobecne w tych szkołach. Nieliczne uczennice, które uczęszczały do ​​szkół humanistycznych, uczyły się klasyki i były zachęcane do znajomości historii, a także jazdy konnej, tańca, śpiewu, gry na lutni (instrumencie strunowym) i doceniania poezji. Powiedziano im, żeby nie uczyć się matematyki ani retoryki. Uważano, że religia i moralność powinny być najważniejsze w wychowaniu „chrześcijańskich dam”, aby mogły stać się dobrymi matkami i żonami.

Renesans artystyczny we Włoszech


Artyści renesansu starali się naśladować naturę w swoich pracach. Chcieli, aby widzowie zobaczyli rzeczywistość przedstawianych przez nich obiektów lub wydarzeń. W tym samym czasie artyści ci wypracowywali nową perspektywę świata. W tym nowym spojrzeniu w centrum uwagi stały się istoty ludzkie – „centrum i miara wszystkich rzeczy”, jak głosił jeden z artystów.

Nowe techniki w malarstwie Freski namalowane przez Masaccio we Florencji na początku XV wieku od dawna uważane są za pierwsze arcydzieła sztuki wczesnego renesansu (1400-1490). Fresk to obraz malowany na świeżym, mokrym tynku farbami wodnymi. Podczas gdy postacie ludzkie na średniowiecznych obrazach wyglądają płasko, na freskach Masaccio ożywają. Opanowując prawa perspektywy, które pozwoliły mu stworzyć iluzję trójwymiarowości, Masaccio wypracował nowy, realistyczny styl malowania.

Ten nowy lub renesansowy styl był używany i modyfikowany przez innych malarzy florenckich w XV wieku. Szczególnie ważne były dwa główne wydarzenia. Podkreślono techniczną stronę malarstwa – zrozumienie praw perspektywy, organizacji przestrzeni zewnętrznej i światła poprzez geometrię. Drugim krokiem było badanie ruchu i anatomii człowieka. Realistyczne przedstawienie indywidualnej osoby, zwłaszcza ruchu ludzkiego, stało się jednym z głównych celów włoskiej sztuki renesansu.

Rzeźba i architektura


Rewolucyjnym osiągnięciom malarzy florenckich w XV wieku towarzyszył równie oszałamiający postęp w rzeźbie i architekturze. Rzeźbiarz Donatello spędził czas w Rzymie, studiując i kopiując posągi Greków i Rzymian. Wśród jego licznych dzieł był posąg św. Jerzego, realistyczna, wolnostojąca postać.

Architekt Filippo Brunelleschi zainspirowany budynkami klasycznego Rzymu stworzył nową architekturę we Florencji. Medici, zamożna rodzina panująca we Florencji, wynajęła Brunelleschiego do zaprojektowania kościoła San Lorenzo. Klasyczne kolumny i zaokrąglone łuki, które Brunelleschi użył w projekcie kościoła, tworzą środowisko, które nie przytłacza wiernego, jak mogą to zrobić gotyckie katedry. Zamiast tego kościół zapewnia wygodę jako przestrzeń stworzona z myślą o potrzebach ludzkich, a nie boskich. Podobnie jak malarze i rzeźbiarze, architekci renesansu starali się odzwierciedlić świat skoncentrowany na człowieku.

Pod koniec XV wieku włoscy malarze, rzeźbiarze i architekci stworzyli nowy artystyczny świat. Wielu artystów opanowało nowe techniki realistycznego przedstawiania otaczającego ich świata i było teraz gotowych do przejścia do nowych form twórczej ekspresji.

Mistrzowie wysokiego renesansu


Ostatni etap włoskiego malarstwa renesansowego, który rozkwitł w latach 1490-1520, nazywany jest wysokim renesansem. Wysoki renesans we Włoszech kojarzy się z trzema artystami gigantami: Leonardo da Vinci, Rafaelem Santi i Michałem Aniołem.

Leonardo opanował sztukę malarstwa realistycznego, a nawet dokonał sekcji ludzkich ciał, aby lepiej zobaczyć, jak działa natura. Podkreślił jednak również potrzebę wyjścia poza taki realizm. Celem Leonarda było stworzenie wyidealizowanych form, które uchwyciłyby doskonałość natury i człowieka – doskonałość, których nie można w pełni wyrazić w realistycznym stylu.

W wieku 25 lat Rafael był już uważany za jednego z najlepszych malarzy we Włoszech. Był szczególnie podziwiany za liczne madonny (obrazy Matki Boskiej), w których starał się osiągnąć ideał piękna daleko przewyższający ludzkie standardy.

Rafael jest również dobrze znany ze swoich fresków w Pałacu Watykańskim. Jego „Szkoła Ateńska” ujawnia świat równowagi, harmonii i porządku – podstawowe zasady sztuki klasycznego świata Grecji i Rzymu.

Michał Anioł, znakomity malarz, rzeźbiarz i architekt, był kolejnym mistrzem artystycznym wysokiego renesansu. Zaciekle napędzany chęcią tworzenia, pracował z wielką pasją i energią nad niezwykłą liczbą projektów.

Postacie Michała Anioła na suficie Kaplicy Sykstyńskiej w Rzymie ukazują idealny typ człowieka o doskonałych proporcjach. Piękno tej wyidealizowanej istoty ludzkiej ma być odbiciem boskiego piękna. Im piękniejsze ciało, tym bardziej boska postać.

Północny renesans artystyczny


Podobnie jak artyści z Włoch, artyści z północnej Europy zainteresowali się realistycznym portretowaniem swojego świata. Jednak ich podejście różniło się od podejścia Włochów. Dotyczyło to zwłaszcza artystów z Niderlandów (dzisiejsza Belgia, Luksemburg i Holandia).

Wielkie ściany we włoskich kościołach dały początek sztuce malowania fresków. Włoscy artyści wykorzystali te przestrzenie do opanowania umiejętności technicznych, które pozwoliły im portretować ludzi w realistycznych warunkach. Na północy gotyckie katedry z witrażami nie pozwalały na tworzenie fresków. Dlatego północni artyści malowali ilustracje do książek i drewniane panele na ołtarze. Przedstawienie każdego obiektu na małą skalę wymagało wielkiej staranności.

Najważniejsza północna szkoła artystyczna XV wieku powstała we Flandrii (Niderlandy). Malarz flamandzki Jan van Eyck był jednym z pierwszych, którzy użyli farby olejnej, co umożliwiło artyście użycie szerokiej gamy kolorów i stworzenie drobnych szczegółów, jak w jego obrazie Portret małżonków Arnolfinich. Jednak, podobnie jak inni artyści północnego renesansu, van Eyck naśladował naturę nie używając perspektywy, jak to robili Włosi, ale po prostu obserwując rzeczywistość i przedstawiając szczegóły najlepiej, jak potrafił.

Do 1500 roku artyści z północy zaczęli studiować we Włoszech i byli pod wpływem tego, co tam robili. Jednym z niemieckich artystów, na których wielki wpływ wywarli Włosi, był Albrecht Dürer. Odbył dwie podróże do Włoch i przyswoił większość tego, czego Włosi mogli uczyć o prawach perspektywy.

Jak widać w jego słynnym Pokłonie Trzech Króli, Dürer nie odrzucał stosowania drobnych szczegółów charakterystycznych dla artystów północnych. Starał się jednak bardziej harmonijnie dopasować te szczegóły do ​​swoich prac, zgodnie z włoskimi teoriami artystycznymi. Dürer, podobnie jak włoscy artyści wysokiego renesansu, starał się osiągnąć standard idealnego piękna oparty na dokładnym zbadaniu ludzkiej formy.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *