Reformacja protestancka to nazwa nadana ruchowi reform religijnych, który podzielił Kościół zachodni na grupy katolickie i protestanckie. Chociaż Marcin Luter rozpoczął reformację na początku XVI wieku, kilka wcześniejszych wydarzeń przygotowało grunt pod religijną przemianę.

Jeden z takich postępów wyrósł z szeroko zakrojonych zmian w myśli intelektualnej. W drugiej połowie XV wieku nowa klasyczna nauka będąca częścią włoskiego renesansowego humanizmu rozprzestrzeniła się na północną Europę. Stąd powstał ruch zwany humanizmem chrześcijańskim lub humanizmem północnego renesansu. Głównym celem tego ruchu była reforma Kościoła katolickiego.

Chrześcijańscy humaniści wierzyli w zdolność ludzi do rozumowania i doskonalenia się. Myśleli, że jeśli ludzie przeczytają klasykę, a zwłaszcza podstawowe dzieła chrześcijaństwa, staną się bardziej pobożni. Ta wewnętrzna pobożność przyniosłaby reformę Kościoła i społeczeństwa. Chrześcijańscy humaniści wierzyli, że aby zmienić społeczeństwo, muszą najpierw zmienić ludzi, którzy je tworzą.

Erasmus i chrześcijański humanizm


Najbardziej znanym ze wszystkich chrześcijańskich humanistów był Erazm z Rotterdamu (Desiderius Erasmus). Nazwał swój pogląd na religię „filozofią Chrystusa”. Twierdził, że chrześcijaństwo powinno raczej pokazywać ludziom, jak żyć dobrze na co dzień, niż zapewniać system przekonań, które ludzie muszą praktykować, aby zostać zbawionymi. Erazm podkreślił wewnętrzność uczuć religijnych. Dla niego zewnętrzne formy religii średniowiecznej (takie jak pielgrzymki, posty i relikwie) nie były aż tak ważne.

Aby zreformować Kościół, Erazm chciał szerzyć filozofię Chrystusa, zapewnić edukację w dzieła chrześcijaństwa i krytykował nadużycia w Kościele. W swojej pracy „Pochwała głupoty”, napisanej w 1509 roku, Erazm z humorem skrytykował aspekty swojego społeczeństwa, które jego zdaniem najbardziej potrzebują reform. Mnisi, powiedział, „nalegają, aby wszystko było robione z dokładnością do szczegółów… Tylko tyle węzłów musi być na każdym bucie, a sznurowadło musi być tylko w jednym kolorze”.

Erazm dążył do reformy w Kościele katolickim. Nie chciał odrywać się od Kościoła, jak zrobiliby to późniejsi reformatorzy. Jego idee przygotowały jednak drogę do reformacji.

Religia w przededniu reformacji


Dlaczego Erasmus i inni wzywali do reform? Jednym z powodów była korupcja w Kościele katolickim. W latach 1450-1520 pewna grupa papieży – znanych jako papieże renesansu – nie sprostała duchowym potrzebom Kościoła. Papieże mieli być duchowymi przywódcami Kościoła katolickiego. Jednak jako przywódcy Państwa Kościelnego zbyt często byli bardziej zainteresowani włoską polityką i światowymi interesami niż sprawami duchowymi. Juliusz II, „papież-wojownik” osobiście prowadził armie przeciwko swoim wrogom.

Wielu urzędników kościelnych martwiło się również pieniędzmi i wykorzystywało swoje stanowiska kościelne, aby rozwijać swoją karierę i bogactwo. Jednocześnie wielu zwykłych proboszczów ignorowało swoje duchowe obowiązki. Ludzie chcieli wiedzieć, jak ratować swoje dusze, a wielu proboszczów nie było w stanie udzielić im rady ani wskazówek.

Podczas gdy przywódcy Kościoła nie wywiązywali się ze swoich obowiązków, zwykli ludzie pragnęli znaczącej religijnej ekspresji i pewności swojego zbawienia lub przyjęcia do Nieba. W rezultacie dla niektórych proces uzyskiwania zbawienia stał się niemal mechaniczny. Zbiory relikwii zyskały popularność jako środek do zbawienia. Zgodnie z ówczesną praktyką kościelną, poprzez oddanie czci relikwii, można było uzyskać odpust – uwolnienie od całości lub części kary za grzech. Fryderyk Mądry, książę Lutra, zgromadził ponad pięć tysięcy relikwii. Przypisane im odpusty mogły skrócić czas czyśćca o 1443 lata. Kościół sprzedawał także odpusty w formie certyfikatów.

Inni ludzie szukali pewności zbawienia w popularnym ruchu mistycznym znanym jako Devotio moderna. Devotio moderna bagatelizowało religijne dogmaty i podkreślało potrzebę podążania za naukami Jezusa. Jednak wielu ludzi wkrótce przekonało się, że duchowni posiadający wiedzę na temat duchowego świata nie interesują się duchowymi potrzebami swego ludu.

To właśnie takie środowisko pomaga wyjaśnić olbrzymi wpływ idei Lutra.

Marcin Luter


Marcin Luter był mnichem i profesorem na Uniwersytecie w Wittenberdze w Niemczech, gdzie wykładał Biblię. Studiując Biblię, Luter znalazł odpowiedź na problem „pewności zbawienia” który dręczył go, odkąd został mnichem.

Nauczanie katolickie podkreślało, że do osobistego zbawienia potrzebne są zarówno wiara, jak i dobre uczynki. Luter stwierdził ze istoty ludzkie są bezsilne w oczach wszechmocnego Boga i nigdy nie mogą wykonać wystarczająco dobrych uczynków, aby zasłużyć na zbawienie.

Studiując Biblię, Luter doszedł do przekonania, że ​​ludzie nie są zbawieni przez ich dobre uczynki, ale przez wiarę w Boga. Jeśli ktoś wierzy w Boga, Bóg czyni go sprawiedliwym lub godnym zbawienia. Bóg da zbawienie, ponieważ Bóg jest miłosierny. Łaski Bożej nie można zdobyć wykonując dobre uczynki. Ta idea, zwana usprawiedliwieniem przez samą wiarę, stała się głównym nauczaniem reformacji protestanckiej. Ponieważ Luter doszedł do zrozumienia zbawienia, studiując Biblię, Biblia stała się dla Lutra, podobnie jak dla wszystkich innych protestantów, jedynym źródłem prawdy religijnej.

Dziewięćdziesiąt pięć tez


Luter nie uważał się za buntownika, ale był bardzo zdenerwowany rozpowszechnioną sprzedażą odpustów. Szczególnie obraźliwy w jego oczach był mnich Johann Tetzel, który sprzedawał odpusty z hasłem: „Jak tylko zabłyśnie moneta w szkatułce [skarbonce], dusza z czyśćca wypłynie”. Luter wierzył, że ludzie po prostu ograniczają swoje szanse na zbawienie, kupując te kawałki papieru.

31 października 1517 r. Luter, bardzo rozgniewany praktykami Kościoła, wysłał listę dziewięćdziesięciu pięciu tez do przełożonych kościoła, zwłaszcza do miejscowego biskupa. Tezy były oszałamiającym atakiem na nadużycia w sprzedaży odpustów. Tysiące egzemplarzy dziewięćdziesięciu pięciu tez zostało wydrukowanych i rozpowszechnionych we wszystkich częściach Niemiec. Papież Leon X nie potraktował jednak tej kwestii poważnie. Powiedział, że Luter był po prostu „jakimś pijanym Niemcem, który poprawi swoje postępowanie, kiedy wytrzeźwieje”.

Marcin Luter przybija tezy na drzwiach kościoła

Zerwanie z Kościołem


Do 1520 roku Luter zaczął zmierzać w kierunku bardziej zdecydowanego zerwania z Kościołem katolickim. Wezwał niemieckich książąt do obalenia papiestwa w Niemczech i ustanowienia zreformowanego niemieckiego kościoła. Luter zaatakował także system sakramentów Kościoła. Jego zdaniem były one środkami, za pomocą których papież i Kościół niszczyli prawdziwe znaczenie ewangelii przez tysiąc lat. Zachował tylko dwa sakramenty – chrzest i Eucharystię (zwaną także Komunią). Luter wezwał także duchownych do małżeństwa. Było to sprzeczne z dawnym katolickim wymogiem, aby duchowni pozostawali w celibacie.

Poprzez wszystkie te wezwania do zmiany Luter nadal podkreślał swoją nową doktrynę zbawienia. Powiedział, że to sama wiara, a nie dobre uczynki, usprawiedliwia i przynosi zbawienie przez Chrystusa.

Nie mogąc zaakceptować idei Lutra, Kościół ekskomunikował go w styczniu 1521 r. Został również wezwany do stawienia się przed sejmem cesarskim – lub zgromadzeniem ustawodawczym – Świętego Cesarstwa Rzymskiego, które zostało zwołane w mieście Worms przez nowo wybranego cesarza. Karol V. Cesarz sądził, że uda mu się przekonać Lutra do zmiany poglądów, ale Luter odmówił.

Młody cesarz był oburzony. Edyktem Wormackim Marcin Luter został wyjęty spod prawa w imperium. Jego dzieła miały zostać spalone, a sam Luter pojmany i dostarczony cesarzowi. Jednak władca Lutra, elektor Saksonii Fryderyk nie chciał aby jego słynny profesor został zabity, więc ukrył Lutra i zapewnił jemu ochronę gdy wrócił do Wittenbergi na początku 1522 roku.

Postanowienia konkordatu wormackiego

Powstanie luteranizmu


W ciągu następnych kilku lat ruch religijny Lutra stał się rewolucją. Lutrowi udało się zdobyć poparcie wielu niemieckich władców wśród licznych państw, które tworzyły Święte Cesarstwo Rzymskie. Władcy ci szybko przejęli kontrolę nad kościołami katolickimi na swoich terytoriach, tworząc kościoły państwowe, których sprawy były nadzorowane przez rząd.

W ramach rozwoju tych zdominowanych przez państwo kościołów Luter ustanowił także nowe nabożeństwa, które miały zastąpić mszę katolicką. Obejmowały one nabożeństwo składające się z czytania Biblii, głoszenia słowa Bożego i śpiewu. Doktryna opracowana przez Lutra szybko stała się znana jako luteranizm, a kościoły jako kościoły luterańskie. Luteranizm był pierwszą wiarą protestancką.

W czerwcu 1524 r. Luter stanął w obliczu kryzysu politycznego, gdy niemieccy chłopi zbuntowali się przeciwko swoim panom. Chłopi spodziewali się, że Luter poprze ich sprawę, ale zamiast tego Luter poparł panów. Dla niego państwo i jego władcy zostali wezwani przez Boga do utrzymania pokoju niezbędnego do szerzenia ewangelii. Obowiązkiem książąt było powstrzymanie buntu. Następnej wiosny niemieccy książęta zmiażdżyli chłopów. Luter stał się jeszcze bardziej zależny od władz państwowych, jeśli chodzi o rozwój jego kościoła.

Polityka w niemieckiej reformacji


Od samego początku losy ruchu Lutra były ściśle związane ze sprawami politycznymi. Karol V, święty cesarz rzymski (który był również Karolem I, królem Hiszpanii), rządził ogromnym imperium składającym się z Hiszpanii i jej kolonii, ziem austriackich, Czech, Węgier, Niderlandów, księstwa Mediolanu w północnych Włoszech i królestwa Neapolu w południowych Włoszech.

Z politycznego punktu widzenia Karol chciał utrzymać to ogromne imperium pod kontrolą swojej dynastii – Habsburgów. Pod względem religijnym miał nadzieję zachować jedność swojego imperium, zachowując go jako katolicki. Jednak Karol miał wiele problemów politycznych, które pomogły luteranizmowi przetrwać, dając luteranom czas na zorganizowanie się, zanim musieli stawić czoła siłom katolickim.

Głównym politycznym zmartwieniem Karola V była rywalizacja z królem Francji Franciszkiem I. Ich konflikt o sporne terytoria na wielu obszarach doprowadził do serii wojen trwających ponad 20 lat. W tym samym czasie Karol napotkał sprzeciw papieża Klemensa VII. Kierując się względami politycznymi, papież stanął po stronie francuskiego króla. Wkraczanie Turków osmańskich do wschodniej części imperium Karola zmusiło cesarza również do wysłania tam sił.

Wreszcie wewnętrzna sytuacja polityczna w Świętym Cesarstwie Rzymskim nie sprzyjała Karolowi. Niemcy były krajem kilkuset państw terytorialnych. Choć wszyscy istnieli zawdzięczając lojalności cesarzowi, rozwój Niemiec w średniowieczu umożliwił tym państwom uwolnienie się spod władzy cesarza. Wielu indywidualnych władców niemieckich krajów związkowych popierało Lutra jako sposób na domaganie się własnej lokalnej władzy nad autorytetem imperium.

Zanim Karol V sprowadził siły zbrojne do Niemiec, książęta luterańscy już byli dobrze zorganizowani. Nie mogąc ich pokonać, Karol był zmuszony szukać pokoju.

Koniec wojen religijnych w Niemczech nastąpił w 1555 roku wraz z pokojem w Augsburgu. Umowa ta formalnie przyjęła podział chrześcijaństwa w Niemczech. Kraje niemieckie miały teraz swobodę wyboru między katolicyzmem a luteranizmem. Państwa luterańskie miały mieć takie same prawa jak państwa katolickie. Przyjęto prawo każdego niemieckiego władcy do określenia religii swoich poddanych, ale nie prawo poddanych do wyboru własnej religii.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *