Wczesne cywilizacje Mezopotamii

Starożytni Grecy mówili o dolinie między Tygrysem i Eufratem jako o Mezopotamii, krainie „pomiędzy rzekami”. Mezopotamia znajdowała się na wschodnim krańcu obszaru znanego jako Żyzny Półksiężyc, łuk lądowy od Morza Śródziemnego do Zatoki Perskiej. Ponieważ ta ziemia miała żyzną glebę i obfite plony, była w stanie utrzymać wczesną cywilizację.

Mezopotamia była regionem o niewielkich opadach deszczu, ale jej glebę przez lata wzbogacały warstwy mułu – materiału osadzanego przez dwie rzeki. Późną wiosną Tygrys i Eufrat często wylewały się z brzegów i odkładały żyzny muł. Ta powódź była jednak uzależniona od topnienia śniegu w górach wyżynnych, w których zaczynały się rzeki. Ludzie w dolinie nie mogli dokładnie określić, kiedy nadejdą powodzie ani jak duże będą.

Z powodu tych okoliczności rolnictwo w starożytnej Mezopotamii można było uprawiać tylko wtedy, gdy ludzie kontrolowali przepływ rzek. Rowy irygacyjne i melioracyjne – część wielkoskalowego systemu kontroli wody – umożliwiły regularną uprawę roślin. Wynikająca z tego obfitość żywności umożliwiła wielu ludziom wspólne życie w miastach i umożliwiła powstanie cywilizacji w Mezopotamii.

Kiedy mówimy o cywilizacji Mezopotamii, mamy na myśli osiągnięcia kilku narodów. Starożytna Mezopotamia obejmuje trzy główne państwa: Asyrię, Akad i Sumer.

Miasta-państwa starożytnej Mezopotamii


Pochodzenie ludu sumeryjskiego pozostaje tajemnicą. Do 3000 roku p.n.e. założyli szereg niezależnych miast w południowej Mezopotamii, w tym Eridu, Ur i Uruk. W miarę jak miasta się rozrastały, zyskiwały polityczną i ekonomiczną kontrolę nad okolicznymi wsiami. Tworzyli miasta-państwa, podstawowe jednostki cywilizacji sumeryjskiej.

Sumeryjskie miasta


Sumeryjskie miasta były otoczone murami. Na przykład Uruk był otoczony murem o długości 10 km z wieżami obronnymi umieszczonymi wzdłuż muru w odległości 9-10 m. Mieszkania miejskie, zbudowane z suszonych na słońcu cegieł, obejmowały zarówno małe domy chłopskie, jak i większe budynki urzędników miejskich, kapłanów i kapłanek.

Chociaż Mezopotamia miała mało kamienia lub drewna do celów budowlanych, zawierała dużo błota. Cegły błotne, łatwo formowane ręcznie, pozostawiano do pieczenia w gorącym słońcu, aż stały się wystarczająco twarde, aby można je było wykorzystać do budowy. Mieszkańcy Mezopotamii byli niezwykle kreatywni, jeśli chodzi o cegły z mułu. Wynaleźli kopułę i mogli budować jedni z największych ceglanych budynków na świecie. Cegły mułowe są nadal używane na obszarach wiejskich Azji Południowo-Zachodniej.

Władcy i bogowie


Najbardziej znanym budynkiem w sumeryjskim mieście była świątynia poświęcona głównemu bogu lub bogini tego miasta. Świątynia ta była często budowana na szczycie masywnej wieży schodkowej zwanej zigguratem. Sumerowie wierzyli, że bogowie i boginie były właścicielami miast. Ludzie poświęcali wiele swojego bogactwa na budowę świątyń, a także wyszukanych domów dla kapłanów i kapłanek, które służyły bogom. Świątynie i związane z nimi budynki służyły jako centrum miasta pod względem fizycznym, gospodarczym, a nawet politycznym.

Kapłani i kapłanki, którzy nadzorowali świątynie i ich majątek, mieli ogromną władzę. Historycy uważają, że we wczesnych stadiach miast-państw kapłani i kapłanki odgrywali ważną rolę w rządzeniu. Ostatecznie jednak władza rządząca przeszła w ręce królów.

Sumerowie uważali królestwo za boskie. Wierzyli, że królowie czerpali moc od bogów i byli posłańcami bogów. Królowie dowodzili armiami, nadzorowali budowę budynków publicznych i organizowali robotników do projektów nawadniania, od których zależało rolnictwo w Mezopotamii. Armia, rząd, kapłani i kapłanki pomagali królom w ich panowaniu. Jak przystało na ich moc, sumeryjscy królowie, ich żony i dzieci mieszkali w wielkich pałacach.

Gospodarka i społeczeństwo


Chociaż gospodarka sumeryjskich państw-miast opierała się głównie na rolnictwie, handel i przemysł również były ważne. Ludy Mezopotamii dobrze znamy z ich zdolności do obróbki metali, również wytwarzali wełniane tkaniny i ceramikę. Sumerowie importowali miedź, cynę i drewno w zamian za suszone ryby, wełnę, jęczmień, pszenicę i wyroby metalowe. Kupcy podróżowali drogą lądową do wschodniej części Morza Śródziemnego na zachodzie i drogą morską do Indii na wschodzie. Wynalezienie koła około 3000 roku p.n.e. doprowadziło do powstania wózków kołowych, które ułatwiły transport towarów.

Sumeryjskie miasta-państwa składały się z trzech głównych grup społecznych: szlachty, plebsu i niewolników. Szlachta obejmowała urzędników królewskich i kapłańskich oraz ich rodziny. Członkowie plebsu pracowali w posiadłościach pałacowych i świątynnych oraz jako rolnicy, kupcy, rybacy i rzemieślnicy. Prawdopodobnie 90 procent lub więcej ludzi było rolnikami. Niewolnicy należeli do urzędników pałacowych, którzy wykorzystywali ich głównie przy projektach budowlanych. Urzędnicy świątynni najczęściej wykorzystywali niewolnice do tkania sukna i mielenia zboża. Bogaci właściciele ziemscy również wykorzystywali niewolników do uprawiania swoich ziem.

Imperia w starożytnej Mezopotamii


Wraz ze wzrostem liczby sumeryjskich państw-miast i rozszerzaniem się ich liczby, pojawiły się nowe konflikty. Państwo-miasto walczyło o kontrolę nad ziemią i wodą. Położone na płaskiej ziemi Mezopotamii sumeryjskie miasta-państwa były również narażone na inwazję innych grup.

Na północ od sumeryjskich państw-miast byli Akadyjczycy. Nazywamy ich ludem semickim, ponieważ mówili językiem semickim. Około 2340 roku p.n.e. Sargon, przywódca Akadyjczyków, najechał sumeryjskie miasta-państwa i założył pierwsze imperium w historii świata.

Imperium to duża jednostka polityczna lub państwo, zazwyczaj pod jednym przywódcą, który kontroluje wiele ludów lub terytoriów. Imperia są często łatwe do stworzenia, ale trudne w utrzymaniu. Powstanie i upadek imperiów to ważna część historii.

Ataki ze strony okolicznych ludów górskich ostatecznie spowodowały upadek Imperium Akadyjskiego. Jego koniec około 2100 roku p.n.e. przyniósł powrót do systemu walczących miast-państw. Dopiero w 1792 roku p.n.e. nowe imperium opanowało znaczną część Mezopotamii. Następny imperium stworzyli  Babilończycy, miasto-państwo na południe od Akadu, gdzie władzę objął Hammurabi. Zdobył kontrolę nad Sumerem i Akadem, tworząc w ten sposób nowe państwo Mezopotamii. Jednak po jego śmierci w 1750 roku p.n.e. seria słabych królów nie była w stanie utrzymać zjednoczonego imperium Hammurabiego i ostatecznie padło ono ofiarą nowych najeźdźców.

Kodeks Hammurabiego


Hammurabi jest zapamiętany ze względu na swój kodeks prawny, zbiór 282 przepisów.  Kodeks Hammurabiego opierał się na systemie ścisłej sprawiedliwości. Kary za przestępstwa były surowe i różniły się w zależności od klasy społecznej ofiary. Przestępstwo przeciwko członkowi klasy wyższej (szlachcicowi) popełnione przez członka klasy niższej (zwykłego) było karane surowiej niż to samo przestępstwo przeciwko członkowi klasy niższej. Ponadto zasada odwetu („oko za oko, ząb za ząb”) była fundamentalną częścią tego wymiaru sprawiedliwości.

Kodeks Hammurabiego poważnie traktował obowiązki urzędników publicznych. Jeśli urzędnicy nie złapali przestępcy, musieli uzupełnić utracony majątek. Jeśli morderców nie znaleziono, urzędnicy musieli zapłacić grzywnę bliskim zamordowanego. Sędziowie mogą zostać ukarani grzywną lub stracić swoje stanowiska za nieprawidłowe orzekanie w sprawie.

Kodeks Hammurabiego

Kodeks prawny zawierał również to, co nazwalibyśmy przepisami dotyczącymi ochrony konsumentów. Za zbudowane budynki odpowiedzialni byli budowniczowie. Jeśli dom zawalił się i spowodował śmierć właściciela, budowniczy był skazany na śmierć. Jeśli wypadek spowodował śmierć syna właściciela, syn budowniczego zostawał skazany na śmierć. Jeśli towary uległy zniszczeniu, należało je wymienić, a dom odbudować na koszt budowniczego.

Największa kategoria praw w Kodeksie Hammurabiego dotyczyła małżeństwa i rodziny. Rodzice aranżowali małżeństwa dla swoich dzieci. Po ślubie obie strony podpisały umowę małżeńską. Bez umowy nikt nie był prawnie żonaty.

Społeczeństwo w starożytnej Mezopotamii było patriarchalne – to znaczy społeczeństwo Mezopotamii było zdominowane przez mężczyzn. Kodeks Hammurabiego jasno mówi, że kobiety miały znacznie mniej przywilejów i praw w małżeństwie niż mężczyźni.

Miejsce kobiety było zdecydowanie w domu. Jeśli nie wywiązywała się ze swoich obowiązków, jej mąż miał prawne podstawy do rozwodu. Ponadto, jeśli żona nie była w stanie rodzić dzieci lub próbowała wyjść z domu, aby zająć się interesami, jej mąż mógł się z nią rozwieść.

Ojcowie rządzili zarówno swoimi dziećmi, jak i żonami. Oczekiwano posłuszeństwa: „Jeśli syn uderzył ojca, odetnie mu rękę”. Gdyby syn popełnił wystarczająco poważne wykroczenie, jego ojciec mógł go wydziedziczyć. Kodeks prawny Hammurabiego obejmował prawie każdy aspekt życia ludzi.

Hammurabi był słusznie dumny ze swojego słynnego kodeksu praw. Jak stwierdził:

„Kiedy Marduk [babiloński bóg] wysłał mnie, abym rządził ludem… ustanowiłem prawo i sprawiedliwość w kraju oraz poparłem pomyślność ludu”.

Hammurabi budował świątynie i kanały irygacyjne, zachęcał do handlu i przyniósł ożywienie gospodarcze. Hammurabi był także człowiekiem wojny. Miał dobrze zdyscyplinowaną armię piechurów, którzy nosili topory, włócznie i miedziane lub brązowe sztylety. Hammurabi podzielił swoich przeciwników i pokonał ich jednego po drugim. Po swoich podbojach nazwał siebie „słońcem Babilonu, królem, który podporządkował cztery strony świata”.

Znaczenie religii


Środowisko geograficzne silnie wpłynęło na sposób, w jaki Mezopotamczycy postrzegali świat. Okrutne powodzie, ulewy, palące wiatry i uciążliwa wilgotność były częścią mezopotamskiego klimatu. Te warunki, a także głód, przekonały Mezopotamczyków, że światem sterowały siły nadprzyrodzone, które często nie były dobre ani niezawodne. Wobec natury Mezopotamczycy łatwo mogli poczuć się bezradni.

Dla Mezopotamiczyków potężne istoty duchowe – bogowie i boginie – przenikały we wszystkie aspekty wszechświata. Mezopotamczycy zidentyfikowali prawie trzy tysiące bogów i bogiń. Religia Mezopotamii była politeistyczna, ludzie miały być posłuszne i służyć bogom. Według sumeryjskich wierzeń istoty ludzkie zostały stworzone do wykonywania pracy fizycznej, której bogowie nie chcieli wykonywać dla siebie. Ze swej natury ludzie byli niżsi od bogów i nigdy nie mogli być pewni, co mogą zrobić, aby im pomóc lub zranić.

Sumerowie stworzyli wiele wynalazków, które nadal wpływają na nasze życie. Prawdopodobnie ich największym wynalazkiem było pisanie. Ponadto historycy przypisują im wiele innowacji technologicznych.

Pisanie i literatura


Około 3000 roku p.n.e. Sumerowie stworzyli pismo klinowe. Za pomocą trzcinowego rylca (narzędzia do pisania) wykonali klinowate odciski na glinianych tabliczkach, które następnie pieczono lub suszono na słońcu. Po wyschnięciu tabletki te wytrzymywały bardzo długo. Znaleziono kilkaset tysięcy tabelek. Są cennym źródłem informacji dla współczesnych uczonych.

Mieszkańcy Mezopotamii używali pisma głównie do prowadzenia dokumentacji. Jednakże teksty klinowe były również używane w szkołach do szkolenia skrybów, członków klasy uczonej, którzy służyli jako kopiści, nauczyciele i prawnicy.

Dla chłopców z wyższych klas w Mezopotamii bycie skrybą było kluczem do udanej kariery. Ludzie, którzy zaczynali swoje kariery jako skrybowie, robili się przywódcami swoich miast, świątyń i armii. Skrybowie zaczęli zajmować najważniejsze stanowiska w sumeryjskim społeczeństwie.

Aby zostać uczonymi w Piśmie, chłopcy z zamożnych rodzin uczęszczali do szkół, które działały od 2500 roku p.n.e. Młodzi chłopcy pragnący zostać skrybami zaczynali naukę w szkole, gdy byli małymi dziećmi i kształcili się, do 18-20 lat. Dni szkolne zaczynały się o wschodzie słońca i kończyły o zachodzie słońca. Dyscyplina była surowa, kary – bicie kijem – były częste.

Uczniowie spędzali większość dni szkolnych w tej samej rutynie. Uczyli się, kopiując i przepisując standardowe prace na glinianych tabliczkach i recytując z nich. Chociaż nudny, był to prawdopodobnie jedyny sposób, w jaki skryba nauczył się, jak starannie i poprawnie układać znaki klinowe.

Pisanie było ważne, ponieważ pozwalało społeczeństwu prowadzić zapisy i przekazywać wiedzę z człowieka na człowieka z pokolenia na pokolenie. Pisanie umożliwiło także ludziom przekazywanie pomysłów na nowe sposoby. Jest to szczególnie widoczne w Eposie o Gilgameszu.

Gilgamesz to mezopotamski poemat epicki, który rejestruje wyczyny legendarnego króla o imieniu Gilgamesz. Gilgamesz jest mądry, silny i doskonały pod względem ciała i rozumu. Jest po części człowiekiem i po części bogiem. Gilgamesz zaprzyjaźnia się z włochatą bestią o imieniu Enkidu. Razem wyruszyli, by dokonać wielkich czynów. Kiedy Enkidu umiera, Gilgamesz czuje ból śmierci i rozpoczyna poszukiwania sekretu nieśmiertelności. Jego wysiłki zawodzą, a Gilgamesz pozostaje śmiertelnikiem. Ten epos mezopotamski wyjaśnia, że ​​„życie wieczne” jest tylko dla bogów.

Sumeryjska technologia


Sumerowie wynaleźli kilka narzędzi i urządzeń, które uczyniły codzienne życie łatwiejszym i bardziej produktywnym. Na przykład opracowali koło wozu, aby pomóc w transporcie ludzi i towarów z miejsca na miejsce. Koło garncarskie do kształtowania pojemników, zegar słoneczny do zatrzymywania czasu i łuk używany w budownictwie to kolejne przykłady sumeryjskiej technologii. Sumerowie byli pierwszymi, którzy wytwarzali brąz z miedzi i cyny, tworząc precyzyjnie wykonane elementy metalowe. Sumerowie mieli także wybitne osiągnięcia w matematyce i astronomii. W matematyce opracowali system liczbowy oparty na 60. Geometrię używano do mierzenia pól i wznoszenia budynków. W astronomii Sumerowie sporządzili mapy niebiańskich konstelacji. Szybkie spojrzenie na zegarek i jego podział na 60 minut w ciągu godziny powinien przypomnieć o naszym długu wobec Sumerów.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *