Człowiek prehistoryczny. Antropogeneza

Ewolucja współczesnych ludzi sięga milionów lat wstecz, zaczynając od genetycznego podziału między szympansami a ludźmi od 5 do 6 milionów lat temu. Proces ten nie jest łatwy do prześledzenia, ponieważ nasze dowody pochodzą z rozproszonych, niepowiązanych ze sobą znalezisk. Pojawienie się Homo sapiens, współczesnego człowieka, jest stosunkowo niedawnym wydarzeniem, które miało miejsce około 200 000 lat temu, a dowody na istnienie pierwszych osiedlonych wiosek pochodzą dopiero z około 10 000 lat p.n.e..

Australopiteki

 AFRYKA 4,5 MILIONA LAT TEMU


Do najwcześniejszych znanych przodków ludzi należą australopiteki („małpoludy południowe”), które wyewoluowały w lasach Afryki Wschodniej. 3 miliony lat temu australopiteki zróżnicowały się w wiele form, które miały wspólną cechę życiową – były dwunożne, stojące na dwóch nogach.

Około 3,6 miliona lat temu erupcja wulkanu osadziła warstwę popiołu w Laetoli w Tanzanii. Ten popiół, przypominający cement w deszczu, zachował ślady co najmniej pięciu osobników australopiteków. Odciski potwierdziły, że szli wyprostowani, kroczącym krokiem. Najbardziej kompletny szkielet australopiteków odkryty w Etiopii w 1975 roku, należy do młodej samicy zwanej „Lucy”. Miała około 1 m wysokości i ważyła około 27 kg, a jej miednica wykazuje wyraźne oznaki przystosowania się do wyprostowanej postawy.

Lucy

Chodzenie w pozycji wyprostowanej umożliwiło australopitekom działanie z dala od lasów na otwartym terenie sawanny, dając im szerszy zasięg zbierania żywności niż miały ich konkurenci.

3 miliony lat temu rozkwitły w dużej części Afryki Subsaharyjskiej.

Homo habilis

AFRYKA 2,4 DO 1,4 MILIONÓW LAT TEMU


Najwcześniejsi „hominini” – ludzcy przodkowie – należący do tego samego rodzaju, Homo, co współczesny gatunek ludzki Homo sapiens, wyewoluowali nieco ponad 2 miliony lat temu. Pierwszym odkrytym w Tanzanii wąwozem Olduvai był Homo habilis („człowiek zręczny”), nazwany tak ze względu na użycie kamiennych narzędzi.

Homo habilis przypominał australopiteków, ale miał większy rozmiar mózgu oraz zęby i ręce, które wykazują większą ewolucję w kierunku współczesnych ludzi, zachowując jednocześnie niską, grubą czaszkę i długie ramiona.

Miejsce obozu Homo habilis w wąwozie Olduvai, gdzie po raz pierwszy odkopano ich skamieniałości, obejmowało kilka prostych kamiennych narzędzi, takich jak kształtowane krzemienie i połamane kości zwierząt, świadczące o celowym rozbiciu zwłok. Homo habilis prawdopodobnie spał na drzewach, względnie bezpieczny przed lwami i innymi drapieżnikami. Istnieją przesłanki wskazujące na to, że Homo habilis był zdolny do mówienia prymitywnego, pozwalającego na rozwój bardziej skomplikowanej organizacji społecznej.

Homo erectus

AZJA, AFRYKA, EUROPA 2 MILIONY DO 143 000 LAT TEMU


Najwcześniejsze przykłady nowego gatunku hominida, Homo erectus („człowiek wyprostowany”), pochodzą sprzed około 2 milionów lat z Afryki Wschodniej. Narzędzia wykonane przez Homo erectus miały znacznie ulepszoną konstrukcję w porównaniu z narzędziami Homo habilis i obejmowały ukształtowane ręczne topory i narzędzia do rozłupywania, które były używane do określonych funkcji, takich jak rozbiór zwierząt.

Ci pierwsi ludzie byli zręcznymi myśliwymi i błyskotliwymi oportunistami, szybko wykorzystującymi różne środowiska, które musiały być kluczowym czynnikiem sukcesu gatunku. Około 500 000 lat temu ci pierwsi ludzie z powodzeniem przystosowali się do różnorodnych środowisk tropikalnych i umiarkowanych, przenosząc się na północny wschód aż do Chin. Liczne fragmenty gatunku sklasyfikowanego jako Homo erectus znaleziono w jaskini Zhoukoudian niedaleko Pekinu – znalezione tam szkielety nazwano „Peking Man”. Wiadomo, że używali ognia, umożliwiając osiedlanie się w zimnych miejscach i pozwalając im gotować jedzenie, co z kolei doprowadziło do ewolucji mniejszych szczęk i mniej wytrzymałych zębów.

Tworzenie narzędzi i mowa


Chociaż zaobserwowano, że niektóre gatunki małp, w tym szympansy, używają narzędzi takich jak kije i kamienie do kopania, otwierania skorupiaków lub groźnych wrogów, to pierwsi przodkowie ludzi byli pierwszymi, którzy celowo kształtowali narzędzia około 3 miliony lat temu. Mniej więcej w tym samym czasie nasi przodkowie zaczęli wprowadzać niezbędne zmiany w mózgu i skrzynce głosowej, aby umożliwić język.

Rozwój narzędzi


Najwcześniejszymi kamiennymi narzędziami były prawdopodobnie zmodyfikowane kamienie znalezione w Kenii, które pochodzą z 3,3 miliona lat temu, chociaż nie jest jasne, który gatunek je wytworzył. Później Homo habilis i inni wcześni przodkowie ludzi stworzyli kamienne artefakty, w tym kamyczki i fragmenty skał, celowo usuwając odłupki. Używali niektórych narzędzi jako skrobaków, innych jako siekaczy, a podstawowe formy nie zmieniały się od tysięcy lat. Wczesny gatunek hominidów zwany Homo heidelbergensis mógł być pierwszym, który stworzył włócznie, montując ostre kamienne odłupki na drewnianych trzonach około 500 000 lat temu w południowej Afryce.

Fizyczna ewolucja i język


Rozwój języka artykulacyjnego był kluczowym progiem w ewolucji człowieka, ponieważ pozwolił na wyższy poziom współpracy. Trudno jest określić, kiedy dokładnie się pojawił. Homo habilis miał nieco bardziej ludzki płat czołowy (część mózgu, w której znajduje się kontrola mowy) niż wcześniejsze australopiteki. Homo erectus, około 1,8 miliona lat temu, miał niżej położoną krtań, co pozwoliłoby na szerszą różnorodność dźwięków wokalnych. Stwierdzono, że Homo heidelbergensis posiada kość gnykową u nasady krtani, która ułatwia mowę. Dopiero około 300 000 lat temu podstawa czaszki ewoluowała, aby umożliwić pełny zakres dźwięków.

Około 40 000 do 50 000 lat temu, podczas tego, co niektórzy antropolodzy nazywają „Wielkim Skokiem”, współcześni ludzie rozwinęli język, jakiego moglibyśmy rozpoznać dzisiaj. Skokowi temu towarzyszyły pierwsze symboliczne przedstawienia świata, takie jak sztuka jaskiniowa w Lascaux we Francji. Język i sztuka umożliwiły naszym przodkom przekazywanie umiejętności, tradycji i odkryć, stanowiących niezbędną podstawę dla złożonych społeczeństw, które miały powstać około 10 000 lat p.n.e..

Neandertalczycy

AFRYKA, EUROPA, EURASIA 350 000 DO 40 000 LAT TEMU


Około 350 000 lat temu w Afryce pojawił się nowy gatunek Homo neanderthalensis.

Byłby to ostatni duży gatunek ludzki przed ewolucją w pełni współczesnych ludzi.

Neandertalczycy rozprzestrzenili się z Afryki 200 000 lat temu sięgając aż do Uzbekistanu i Iranu na wschodzie oraz Półwyspu Iberyjskiego na zachodzie, po czym przenieśli się do północnej Europy. Zostały nazwane na cześć miejsca w Niemczech, gdzie w 1856 roku odkryto jeden z pierwszych okazów. Miały krótką, solidną budowę, potężne kończyny, wystającą twarz i ciężkie łuki brwiowe, ale kształt ciała był bliższy współczesnym ludziom, niż poprzednie gatunki.

Neandertalczyk

Styl życia neandertalczyka


Neandertalczycy byli wytrawnymi łowcami, którzy ścigali zwierzęta, takie jak żubry, za pomocą włóczni z drewnianymi i kamiennymi końcówkami. Wytwarzali wyrafinowane narzędzia i mieszkali w jaskiniach, schronieniach skalnych i otwartych obozach. Mogli być zdolni do mówienia, chociaż ich krtań jest wyższa niż u współczesnych ludzi, co utrudniłoby użycie szerokiego spektrum dźwięków potrzebnych do pełnego języka. Był to pierwszy gatunek, który przejawiał troskę o zmarłych. W jednym grobie w Teshik-Tash w Uzbekistanie rogi koziorożca zostały umieszczone w kręgu wokół czaszki, a wokół ciała zapalono ogień.

DNA odzyskane ze szczątków pokazuje, że neandertalczycy nie byli naszymi bezpośrednimi przodkami. Jednak żyli razem ze współczesnymi ludźmi (Homo sapiens, czyli „Człowiek rozumny”), którzy wyemigrowali na północ z Afryki do Europy około 45 000 lat temu. Możliwe, że rywalizacja z przybyszami (lub ich wchłonięcie) spowodowała ich wymarcie około 40 000 lat temu.

Najwcześniejsi ludzie


Współcześni ludzie, Homo sapiens, ewoluowali około 200 000 lat temu w Afryce Wschodniej. Fizycznie nie byli dobrze przystosowani do zimnych warunków, a epoka lodowcowa, która rozpoczęła się mniej więcej wtedy, gdy się pojawili, ograniczyła ich do niewielkiego obszaru tropikalnej Afryki i południowo-zachodniej Azji. Mimo to, ich duży rozmiar mózgu i zdolność do posługiwania się językiem sprawiły, że byli gotowi na wyjście z tego początkowego centrum.

Epoki lodowcowe

NA CAŁYM ŚWIECIE. Z WYJĄTKIEM REGIONÓW TROPIKALNYCH 2 MILIONY DO 11 000 LAT TEMU


Przez miliony lat Ziemia doświadczyła serii epok lodowcowych. Te okresy intensywnego zimna były przerywane okresami łagodniejszych warunków, zwanych interglacjałami. Ostatnia epoka lodowcowa rozpoczęła się około 2,5 miliona lat temu, a obecnie znajdujemy się w okresie międzylodowcowym, który rozpoczął się około 11 000 lat temu. Podczas okresów lodowcowych ostatniej epoki lodowcowej naturalne środowisko Ziemi uległo poważnym zmianom. Ogromne pokrywy lodowe utworzyły się nad Skandynawią i obejmowały większość Kanady i część Stanów Zjednoczonych. W górach Pirenejów i Andów oraz w górach Azji Środkowej występowały pokrywy lodowe. Na południe od tych obszarów rozległe obszary jałowej ziemi rozciągały się od Atlantyku po Syberię. Środowiska te cierpiały z powodu dziewięciomiesięcznych zim, przez co nie nadawały się do zamieszkania dla naszych przodków, którzy zamiast tego przenieśli się na południe, do bardziej umiarkowanych i tropikalnych regionów. Podczas interglacjałów pokrywy lodowe zaczęły topnieć, poziom mórz podnosił się, a ludzie wracali na północ, podążając za zwierzętami, na które polowali, i roślinami, które żerowali.

Homo sapiens w Afryce

AFRYKA 195 000 DO 50 000 LAT TEMU


Anatomicznie współcześni ludzie – Homo sapiens – pojawili się prawie 200 000 lat temu, prawdopodobnie w Afryce Wschodniej. Byli wyżsi od ich bezpośrednich poprzedników, samce średnio około 1,75 m i cięższe. Ich twarze były mniej wystające niż we współczesnych neandertalczyków, a łuk brwiowy był mniej wydatny. Rozmiar mózgu był większy niż u większości poprzednich gatunków, chociaż w rzeczywistości był nieco mniejszy niż przeciętny mózg neandertalczyka.

Krtań była niższa, więc mogli wokalizować wystarczająco szeroki zakres dźwięków, aby uformować język, jaki znamy.

Homo sapiens miały długie kończyny, co zapewniało im większą powierzchnię skóry, z której można było tracić ciepło – przystosowanie odpowiednie dla cieplejszego klimatu. Wąski pas miednicy niezbędny do zachowania w pełni wyprostowanej postawy oznaczał, że niemowlęta musiały rodzić się na wcześniejszym etapie rozwoju, z mniejszymi czaszkami i mózgami – dlatego ludzkie dzieci są zależne od rodziców o wiele dłużej niż jakiekolwiek inne gatunki. Krótszy okres ciąży pozwolił na częstsze ciąże, umożliwiając większy wzrost populacji.

Mitochondrialną Ewą

Badanie szerokiej gamy próbek mitochondrialnego DNA (materii poza jądrem komórki, która jest przekazywana z każdej matki na jej potomstwo) ujawniło, że wszyscy żyjący ludzie mają wspólnego przodka, który żył w Afryce około 200 000 lat temu. Ta nieznana matriarcha została nazwana „mitochondrialną Ewą”, i wszyscy dzielimy się z nią przynajmniej niektórymi informacjami genetycznymi. Badając mitochondrialne DNA, naukowcy byli w stanie śledzić ruchy Homo sapiens na całym świecie.

Pomimo swoich zalet Homo sapiens na tym etapie nie konkurował z neandertalczykami na swoich terytoriach w Europie i południowo-zachodniej Azji. Najważniejsze miejsca występowania wczesnego Homo sapiens znajdują się w Afryce, a kilka we współczesnym Izraelu. W najwcześniejszym znanym miejscu, Omo w Etiopii, kości datowano na około 195 000 lat temu. W Jaskini Rzeki Klasies. Południowa Afryka, populacja Homo sapiens żyła od około 120 000 lat temu, polując na foki i antylopy oraz zbieranie korzeni i skorupiaków.

Postęp kulturalny i ekspansja


Rozwój sztuki jest uważany za ważny wskaźnik, kiedy Homo sapiens rozwinął w pełni nowoczesne zdolności poznawcze, ponieważ wymaga rozumowania, planowania i wyrażania niematerialnych uczuć. Najstarsze definitywnie datowane przedmioty dekoracyjne, czerwone ochry z wygrawerowanymi wzorami geometrycznymi, pochodzą z jaskini Blombos w RPA i mają około 77 000 lat. Oznaczają one przejście do okresu górnego paleolitu, w którym Homo sapiens, którego populacja liczyła prawdopodobnie tylko około miliona, powiększyła się zarówno pod względem liczby, jak i, poprzez serię niezwykłych migracji na ich terytoriach.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *