Pismo klinowe to system pisma, w którym znaki są wyryte na miękkich glinianych tabliczkach za pomocą trzcinowego rylca. Pismo klinowe było używane w starożytnym świecie przez ponad trzy tysiące lat, aż do około 75 roku n.e. Ciągłe linie wyryte w glinie tworzyły najwcześniejsze znaki. Ponieważ rysowanie było procesem stosunkowo powolnym, znaki były później tworzone za pomocą pojedynczych klinów, czyli klinowatych kresek, odciśniętych w glinie.

Klinowe kształty stały się tak charakterystyczne dla pisma, że ​​choć niepotrzebne, zostały uwzględnione przy późniejszych inskrypcjach grawerowanych w kamieniu lub metalu. Najwcześniejsze teksty klinowe zostały wykopane w mieście Uruk na południu Mezopotamii i datowane są tuż przed 3000 p.n.e.

Od ósmego tysiąclecia p.n.e. gliniane tabliczki o różnych kształtach wykorzystywane dla zapisów ilości przedmiotów w celu śledzenia produktów rolnych. Aby zapobiec falsyfikacji tabliczki były pieczętowane i zamknięte w glinianych kopertach.

Większość wczesnych znaków klinowych powstała jako piktogramy, co próbują odtworzyć wygląd przedmiotów, które reprezentują. Na przykład znak byka przypomina głowę byka. Czasami te piktogramy były używane symbolicznie, aby wyrazić naturalne skojarzenia idei. Znak przedstawiający gwiazdę był również używany do oznaczenia nieba lub boga, ponieważ królestwo niebieskie było uważane za siedzibę bogów. Na najwcześniejszym etapie liczby nie były przedstawiane w abstrakcie (na przykład pięć), ale były nierozerwalnie związane z liczonym przedmiotem (na przykład pięć racji zbożowych). Ten sposób konceptualizacji liczb wywodzących się z systemu żetonów, w którym każdy żeton wskazuje jednocześnie ilość i tożsamość reprezentowanego przedmiotu. Późniejszy rozwój doprowadził jednak do abstrakcyjnych, niezależnych od kontekstu znaków liczbowych.

Część inskrypcji z Behistun

Podstawowy znak klinowy można określić, wytrawiając kreskowane linie na części, która ma być zaakcentowana. W ten sposób, poprzez wytrawienie odpowiedniego miejsca na znaku na głowę, można było oznaczyć nowy znak na usta. Ponadto połączenie dwóch lub więcej istniejących oznaczeń może spowodować powstanie nowych oznaczeń. Znak dla kobiety ściśle zestawiony ze znakiem dla obcej ziemi dał znak dla niewolnicy. Tak więc znak chleba w znaku na usta zaowocował nowym znakiem oznaczającym jedzenie. Logograficzny zapis znaków może zaciemniać język używany w tekście klinowym. Oznacza to, że każdy znak reprezentuje słowo, a zatem nie wskazuje, jak to słowo ma być wymawiane. Na przykład znak króla można odczytać w sumeryjskim jako lugal lub w akadyjskim jako sharrum. Rzeczywiście, najwcześniejsze użycie pisma klinowego było jedynie mnemoniczne, a nie wizualne przedstawienie języka mówionego. W niektórych archaicznych tekstach znaki wydają się nawet pisane w przypadkowej kolejności, bez próby odzwierciedlenia linearnej sekwencji języka mówionego. Niemniej jednak język tabliczek Uruk był sumeryjski ze względu na pismo rebus, w którym znak jest używany do przedstawiania różnych słów lub form gramatycznych o tej samej wymowie. Na przykład znak strzałki (wymawiany jako „ti”) również ma znaczenie życie. Miałoby to sens tylko w sumeryjskim, gdzie słowo życie wymawia się jako „ti”.

Łączna liczba znaków klinowych jest ograniczona polifonią, gdy jeden znak może być odczytywany na różne sposoby. Tak więc znak przedstawiający ludzką stopę można odczytać w sumeryjskim jako gin (chodzić), gub (stać) lub turn (przynosić). Tę niejednoznaczność znaczeniową wyjaśnia niekiedy użycie oznaczenia determinującego, wskazującego kategorię semantyczną, do której należy słowo. Na przykład ten sam znak może oznaczać „dzień”, „słońce” lub nawet „bóg słońca”. Postawienie boga przed tym znakiem powoduje, że znaczenie staje się jednoznaczne. I odwrotnie, w piśmie klinowym występują przypadki homofonii, w których różne znaki mają tę samą wymowę.

Użycie logogramów (znaków słownych) dla czasowników odpowiadało językowi sumeryjskiemu, który zmieniał się poprzez dodawanie afiksów do niezmienionego rdzenia czasownika. Natomiast akadyjski odmienił czasowniki w taki sposób, że nie można było wyrazić za pomocą tego samego znaku klinowego. W związku z tym, wraz z rozpowszechnieniem się akadyjskiego w Mezopotamii, pojawiła się presja, aby zastosować zasadę rebus do znaków klinowych, tak aby wskazywały sylaby zamiast całych słów. Na przykład akadyjski czasownik „dał” (wymawiany jako „iddin”) można wyrazić sekwencją tych trzech znaków sylabowych: id + di + in. Ta procedura zachowała się w zapisie samogłosek akadyjskich, w przeciwieństwie do użycia czysto spółgłoskowych pism alfabetycznych dla kilku innych języków semickich. W trzecim tysiącleciu p.n.e. pismem klinowym używano także języka semickiego w Ebla w północnej Syrii, a także języka elamickiego w zachodnim Iranie.

Wraz z przewagą Akadyjczyków jako lingua franca użycie pisma klinowego rozprzestrzeniło się aż do Egiptu. Dokumenty hetyckie, huryckie i urartyjskie zostały znalezione w piśmie klinowym. Kiedy wczesne piktogramy są zorientowane w pozycji naturalnej dla obiektów, które przedstawiają, znaki pojawiają się w kolumnach od góry do dołu, a kolumny są odczytywane od prawej do lewej. Jednak w pewnym momencie znaki klinowe obróciły się o 90 stopni w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara (tj. znaki były teraz odczytywane w każdym rzędzie od lewej do prawej, a rzędy odczytywane od góry do dołu). Elastyczność, z jaką tabliczki były obracane podczas pisania pismem klinowym, mogła pomóc starożytnym skrybom zapoznać się z odczytywaniem znaków w różnych orientacjach.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *