Persowie za czasów dynastii Safawidów

Po upadku w 1335 r. Chanatu mongolskiego, który rządził Persją od lat pięćdziesiątych XII wieku, kraj rozpadł się i stał się zbiorem państw-następców. Następnie, od 1370 roku, Tamerlan, zdobywca stepów w tradycji Czyngis-chana, zbudował rozległe imperium środkowoazjatyckie, które od lat 80 XIV wieku obejmowało znaczną część Persji. Po śmierci Tamerlana w 1405 roku jego potomkowie nadal rządzili wschodnią Persją, podczas gdy zachodnia część kraju znalazła się w grupie złożonej z dynastii turkmeńskich, znanych jako Ak Kojunlu i Kara Kojunlu.

Powstanie Safawidów


Nękani wojną domową pod koniec XV wieku, Ak Kojunlu zostali pokonani przez nową grupę, która wyrosła wokół Safawidów, sufickiego zakonu muzułmańskich mistyków. W 1501 roku 14-letni Safawid szach Esmail I (panujący w latach 1501-1524) pokonał Ak Kojunlu pod Shirur, a do 1507 roku cała zachodnia Persja padła ofiarą Safawidów. Posuwając się jeszcze dalej na zachód, armie Ismaila napotkały Turków.

Długotrwała walka osiągnęła punkt kulminacyjny w Chaldiran w 1514 r., gdzie osmański sułtan Selim I pokonał Esmaila i uniemożliwił wchłonięcie wschodniej Anatolii do imperium Safawidów.

Rozkwit państwa Safawidów


Do 1513 roku Esmail stworzył stabilną granicę na wschodzie, która powstrzymywała jego środkowoazjatyckich sąsiadów uzbeckich. Wraz z dalszą ekspansją na zachód zablokowaną przez Imperium Osmańskie, Esmail skierował swoją uwagę na głębokie reformy w państwie perskim. Narzucił krajowi nową oficjalną wiarę, odmianę islamu szyickiego, która miała zdominować perskie życie religijne do czasów współczesnych.

Otomańska i uzbecka agresja i najazdy prześladowały potomków Esmaila aż do panowania Szacha Abbasa I, za panowania którego Safawidzi osiągnęli swój szczyt. W latach 1587–1607 odzyskały utracone terytoria, a w 1598 r. Abbas przeniósł stolicę z Kazwin do Isfahanu, gdzie nakazał budowę olśniewającego szeregu nowych budynków, i największego w Persji pałacu Ali Kapu.

1615 roku Abbas kazał stracić swojego (prawdopodobnie niewinnego) spadkobiercę, Safi Mirzę, pod zarzutem zdradzieckiego spisku i z podobnych powodów oślepił jego dwóch pozostałych synów, uniemożliwiając im zastąpienie go. Po śmierci Abbasa w 1629 r.  jego wnuk Safi I został szachem.

SZACH ABBAS I

W wieku zaledwie 16 lat, kiedy wstąpił na tron, Szach Abbas I (panował w latach 1587-1629) okazał się władcą zdeterminowanym i zdolnym. Rozpoczął program budowy, który miał doprowadzić do uznania jego panowania za złoty wiek Persji.

Upadek Safawidów


Pomimo utraty Bagdadu na rzecz Osmanów w 1638 r., zdolny minister Safi, Saru Taqi, zapewnił stabilność finansową, a panowanie syna Safiego, Szacha Abbasa II (1662-1666) było dość spokojne. Jednak jego następca Sulajman przewodniczył delikatnemu upadkowi, gdy wycofał się do haremu i przestał wywierać skuteczną władzę.

W 1720 r., w obliczu wielu buntów, reżim Safawidów rozpadł się, a w październiku 1722 r. szach Hosejn ustąpił Isfahan armii dowodzonej przez afgańskiego przywódcę rebeliantów Mahmuda Ghilzai. Ghilzai nie przetrwał tak długo, jak szach, został zamordowany w 1725 r. Wówczas kraj znalazł się pod kontrolą innego przywódcy plemienia Nadira Khana. Rządząc marionetkami Safawidów do 1736 r., ogłosił się szachem i rozpoczął ambitny program wojskowy, który obejmował odzyskanie zachodniej Persji z rąk Osmanów i splądrowanie Delhi, stolicy Mogołów w 1739 r. Jednak jego okrucieństwo i systemy podatkowe skierowane na finansowanie jego kampanii zrobiło go bardzo niepopularnym; został zabity w 1767 roku, a Persja ponownie pogrążyła się w chaosie.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *