Starożytna Grecja – okres klasyczny

Gdy Grecy rozprzestrzenili się po Morzu Śródziemnym, weszli w kontakt z imperium perskim na wschodzie. Greckie miasta jońskie w zachodniej Azji Mniejszej już w połowie VI wieku p.n.e. podlegały imperium perskiemu. W 499 roku p.n.e. nieudana rewolta miast jońskich – przy wsparciu floty ateńskiej – skłoniła perskiego władcę Dariusza do szukania zemsty.

W 490 roku p.n.e. Persowie wylądowali na równinie Maraton, zaledwie 42 km od Aten. Tam przeważająca armia ateńska zaatakowała i pokonała Persów.

Po śmierci Dariusza w 486 roku p.n.e. Kserkses został nowym monarchą perskim. Kserkses poprzysiągł zemstę i planował najechać Grecję. W ramach przygotowań do ataku Ateńczycy rozpoczęli odbudowę swojej floty. Do czasu inwazji Persów w 480 roku p.n.e. Ateńczycy mieli flotę liczącą około dwustu statków.

Kserkses poprowadził masowe siły inwazyjne do Grecji. Jego siły składały się z około 180 tys. żołnierzy oraz tysięcy okrętów wojennych i statków zaopatrzeniowych. Grecy próbowali opóźnić Persów na przełęczy Termopile, wzdłuż głównej drogi do środkowej Grecji. Siła grecka licząca około siedmiu tysięcy powstrzymywała armię perską przez dwa dni. Szczególnie dzielnych było trzystu Spartan w greckiej armii. Kiedy powiedziano im, że perskie strzały zaciemnią niebo podczas bitwy, jeden spartański wojownik odpowiedział: „To dobra wiadomość. Będziemy walczyć w cieniu!”. Na nieszczęście dla Greków zdrajca powiedział Persom, jak używać górskiej ścieżki do oskrzydlenia greckich sił.

Ateńczycy, zagrożeni teraz atakiem sił perskich, opuścili swoje miasto. W pobliżu wyspy Salamina grecka flota, mimo przewagi liczebnej, zdołała wymanewrować flotę perską i ją pokonać. Kilka miesięcy później, na początku 479 roku p.n.e., Grecy utworzyli największą armię grecką do tego czasu i pokonali armię perską pod Plateją, na północny zachód od Aten.

Rozwój imperium ateńskiego


Po klęsce Persów Ateny przejęły przywództwo nad greckim światem. W 478 roku p.n.e. Ateńczycy utworzyli sojusz obronny przeciwko Persom zwany Związek Delijski. Jego główna siedziba znajdowała się na wyspie Delos. Jednak jego główni urzędnicy, w tym skarbnicy i dowódcy floty, byli Ateńczykami. Pod przywództwem Ateńczyków Związek Delijski kontynuował atak na imperium perskie, ostatecznie wyzwalając praktycznie wszystkie państwa greckie na Morzu Egejskim spod kontroli Persów. W 454 roku p.n.e. Ateńczycy przenieśli skarbnicę ligi z wyspy Delos do Aten. Kontrolując Związek Delijski, Ateny stworzyły imperium.

Pod rządami Peryklesa, który był dominującą postacią w ateńskiej polityce między 461 a 429 p.n.e., Ateny rozszerzyły swoje nowe imperium za granicę. W tym samym czasie w domu rozkwitła demokracja. Ten okres ateńskiej i greckiej historii, który historycy nazwali epoką Peryklesa, przyniósł szczyt potęgi i blasku Ateńczyków.

Wiek Peryklesa


W epoce Peryklesa Ateńczycy głęboko przywiązali się do swojego systemu demokratycznego, którym była demokracja bezpośrednia. W demokracji bezpośredniej ludzie uczestniczą bezpośrednio w podejmowaniu decyzji przez rząd poprzez masowe spotkania. W Atenach każdy obywatel płci męskiej uczestniczył w zgromadzeniu rządzącym i głosował we wszystkich ważnych sprawach.

Jednak większość mieszkańców Aten nie była obywatelami. W połowie V wieku p.n.e. zgromadzenie liczyło około czterdziestu trzech tysięcy obywateli płci męskiej w wieku powyżej 18 lat. Zebrania zgromadzenia odbywały się co 10 dni na zboczu wzgórza na wschód od Akropolu. Nie wszyscy byli obecni, a liczba obecnych rzadko sięgała sześciu tysięcy. Zgromadzenie uchwaliło wszystkie prawa, wybierało urzędników publicznych i podejmowało ostateczne decyzje dotyczące wojny i polityki zagranicznej. Każdy mógł mówić, ale zwykle robili to tylko szanowani przywódcy.

Głowa Peryklesa była nienaturalnie wydłużona, więc prawie zawsze pojawiał się publicznie w hełmie, aby zakryć tę jedyną wadę swojego wyglądu. Rzeźbiarze zawsze przedstawiali Peryklesa w hełmie, aby ukryć to.

Perykles umożliwił biednym obywatelom udział w sprawach publicznych opłacając pracę urzędników, Perykles uważał, że Ateńczycy powinni być dumni ze swojej demokracji.

Na co dzień rządem kierowało liczne grono urzędników miejskich. Dziesięciu urzędników znanych jako generałowie pełniło funkcję ogólnych dyrektorów politycznych. Generałowie mogliby zostać ponownie wybrani, co umożliwiłoby poszczególnym przywódcom odgrywanie ważnej roli politycznej.

Ateńczycy wymyślili także praktykę ostracyzmu, aby uchronić się przed nazbyt ambitnymi politykami. Członkowie zgromadzenia mogli napisać na zepsutym fragmencie ceramiki (ostrakonie) imię osoby, którą uważali za szkodliwą dla miasta. Osoba na którą głosowało co najmniej sześć tysięcy członków zostawała wyrzucona z miasta na 10 lat.

Pod rządami Peryklesa Ateny stały się centrum kultury greckiej. Persowie zniszczyli większość miasta w czasie wojen perskich, ale Perykles uruchomił masowy program odbudowy. Wkrótce nowe świątynie i posągi zasygnalizowały wielkość Aten. Kwitły sztuka, architektura i filozofia. Perykles szeroko chwalił się, że Ateny stały się „szkołą Grecji”.

Wielka wojna peloponeska


Po klęsce Persów świat grecki został podzielony na dwa główne obozy: Imperium Ateńskie i Spartę. Ateny i Sparta zbudowały dwa bardzo różne rodzaje społeczeństw i żadne państwo nie było w stanie tolerować systemu drugiego. Sparta i jej sojusznicy obawiali się rosnącego imperium ateńskiego, a seria sporów ostatecznie doprowadziła do wybuchu Wielkiej Wojny Peloponeskiej w 431 roku p.n.e.

Na początku wojny obie strony wierzyły, że mają strategie przewagi. Ateńczycy planowali pozostać za murami obronnymi miasta i otrzymywać zapasy od swoich kolonii i floty. Spartanie i ich sojusznicy otoczyli Ateny, mając nadzieję, że Ateńczycy wyślą swoją armię do walki za murami. Perykles wiedział jednak, że siły spartańskie mogą pokonać Ateńczyków w otwartych bitwach. Uważał również, że Ateny są bezpieczne za murami, więc Ateńczycy pozostali na miejscu.

W drugim roku wojny w przeludnionych Atenach wybuchła zaraza, zabijając ponad jedną trzecią ludności. Sam Perykles zmarł w następnym roku (429 p.n.e.). Pomimo tych poważnych strat Ateńczycy walczyli dalej w walce, która trwała około 25 lat.

Miażdżący cios nastąpił w 405 roku p.n.e., kiedy flota ateńska została zniszczona pod Aegospotami na Hellesponcie. W ciągu następnego roku Ateny poddały się. Mury zostały zburzone, marynarka rozwiązana, a imperium ateńskie zniszczone. Wielka wojna wreszcie się skończyła.

Wielka wojna peloponeska osłabiła główne państwa greckie i zrujnowała wszelkie możliwości współpracy między nimi. W ciągu następnych 66 lat Sparta, Ateny i Teby (nowe greckie mocarstwo) walczyły o dominację nad greckimi sprawami. Kontynuując swoje drobne wojny, Grecy zignorowali rosnącą potęgę Macedonii na północy. To przeoczenie kosztowałoby im wolności.

Życie codzienne w klasycznych Atenach


W V wieku p.n.e. Ateny miały największą populację greckich miast-państw. Przed plagą w 430 roku p.n.e. w Atenach mieszkało około 150 000 obywateli. Około 43 000 z nich było dorosłymi mężczyznami z władzą polityczną. Obcokrajowcy mieszkający w Atenach, których było około 35 000, otrzymali ochronę prawną. Podlegali także niektórym obowiązkom obywateli – mianowicie służbie wojskowej i finansowaniu festiwali. Pozostała grupa społeczna, niewolnicy, liczyła około 100 000 osób.

Niewolnictwo było powszechne w starożytnym świecie. Większość mieszkańców Aten – z wyjątkiem bardzo biednych – posiadała przynajmniej jednego niewolnika. Bardzo bogaci mogli posiadać dużą liczbę. Najczęściej niewolnicy w Atenach pracowali na polach lub w domu jako kucharki i pokojówki. Niektórzy niewolnicy byli własnością państwa i pracowali przy publicznych projektach budowlanych.

Gospodarka ateńska


Gospodarka ateńska była w dużej mierze oparta na rolnictwie i handlu. Ateńczycy uprawiali zboża, warzywa i owoce na użytek lokalny. Uprawiano winogrona i drzewa oliwne na wino i oliwę z oliwek, które były używane lokalnie, a także eksportowane. Ateńczycy hodowali owce i kozy na wełnę i produkty mleczne.

Ze względu na liczbę ludzi i brak żyznej ziemi Ateny musiały importować od 50 do 80 procent swojego zboża, podstawowego składnika diety Ateńczyków. Oznaczało to, że handel był bardzo ważny dla gospodarki ateńskiej. Budowa portu w pobliskim Pireus pomogła Atenom stać się wiodącym ośrodkiem handlowym w greckim świecie V wieku.

Rodzina i rola kobiet


W starożytnych Atenach rodzina była ważną instytucją. Składał się z męża, żony i dzieci, chociaż inni zależni krewni i niewolnicy również byli uważani za część rodziny. Podstawową funkcją społeczną rodziny było „produkowanie” nowych obywateli.

Kobiety były obywatelami, które mogły brać udział w większości świąt religijnych, ale poza tym były wykluczone z życia publicznego. Nie mogli posiadać majątku poza rzeczami osobistymi. Zawsze mieli męskiego opiekuna: jeśli nie byli żonaci, ojca; jeśli jest żonaty, męża; w przypadku owdowienia syna lub krewnego.

Oczekiwano, że Atenka będzie dobrą żoną. Jej głównym obowiązkiem było rodzenie dzieci, zwłaszcza dzieci płci męskiej, które pozwoliłyby zachować linię rodzinną. Miała również dbać o swoją rodzinę i dom. Albo sama wykonywała prace domowe, albo nadzorowała niewolników, którzy wykonywali tę pracę.

Kobiety były ściśle kontrolowane. Ponieważ brali ślub w wieku 14 lub 15 lat, wcześnie uczono ich swoich obowiązków. Chociaż wielu uczyło się czytać i grać na instrumentach muzycznych, nie otrzymywali żadnej formalnej edukacji.

Kobiety miały pozostać w domu, chyba że chodziły na festiwale lub pogrzeby. Jeśli wychodzili z domu, musieli mieć towarzysza.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *