Apokaliptycyzm – żydowski i chrześcijański

Specyficzny termin apokaliptycyzm i wiele form z nim związanych wywodzi się od pierwszego greckiego słowa z Księgi Objawienia, apokalypsis (objawienie). Rzeczownik apokalipsa odnosi się do samego tekstu objawienia. Konkretny światopogląd apokalipsy i jego założenia dotyczące spraw „czasów ostatecznych” określa się mianem „eschatologii apokaliptycznej”. Rzeczownik apokaliptycyzm odnosi się szeroko do historycznego i społecznego kontekstu tego światopoglądu. Kiedy uczeni używają słowa apokaliptyczny, zazwyczaj zakładają rozróżnienie między starożytnym światopoglądem a zbiorową literaturą z nim związaną.

Apokaliptycyzm odnosi się do światopoglądu, który doprowadził do powstania różnorodnej literatury, generalnie datowanej na okres od niewoli babilońskiej do prześladowań rzymskich. Charakterystyczne elementy tej literatury to ujawnienie tajemnic niebiańskich uprzywilejowanemu pośrednikowi oraz periodyzacja historii. W tych tekstach eschatologiczna perspektywa tekstu wzmacnia oczekiwanie, że epoka autora wkrótce dobiegnie końca. Ta apokaliptyczna eschatologia sugeruje, że historyczna sceneria tych pism to kryzys i skrajne cierpienie.

Badacze zajmujący się starożytnym apokaliptycyzmem żydowskim i chrześcijańskim są świadomi, że żydowska literatura apokaliptyczna przetrwała dzięki przywłaszczeniu jej i zainteresowaniu przez starożytnych chrześcijan. Dzieje się tak, ponieważ żydowski apokaliptycyzm i związana z nim literatura były ogólnie postrzegane nieprzychylnie przez późniejsze formy judaizmu rabinicznego po zniszczeniu Drugiej Świątyni. Brak rozwiniętych żydowskich ram interpretacyjnych dla tych tekstów stanowi część naukowego problemu z określeniem dokładnego pochodzenia i wpływów tego zjawiska. Wiele historycznych pytań dotyczących kontekstu społecznego i wykorzystania tych apokaliptycznych pism żydowskich w starożytnych społecznościach żydowskich pozostaje w dużej mierze niejasne.

Uczeni od dawna starali się zidentyfikować pochodzenie żydowskiego apokaliptycyzmu z niewielkim konsensusem. Wielu przypuszczało, że żydowska eschatologia apokaliptyczna wyrosła z wcześniejszych biblijnych form eschatologii prorockiej. Inni uczeni zaproponowali wpływ bliskowschodniej Mezopotamii na apokaliptycyzm żydowski. Chociaż nie ma wyraźnej trajektorii od tradycji mezopotamskich do apokaliptycznej żydowskiej apokalipsy i co prawda nie istnieje żadna mezopotamska apokalipsa, istnieją pewne uderzające podobieństwa między nimi. Niektóre wspólne cechy obejmują nacisk na interpretację tajemniczych znaków i przeznaczenie. Motywy nieziemskich podróży i snów są również widoczne zarówno w mezopotamskich tradycjach, jak i w żydowskiej apokaliptyce.

Inni uczeni zaobserwowali wpływ Persów na żydowski apokaliptycyzm. W obu jest obecna walka między światłem a ciemnością (dobrem i złem) oraz periodyzacja historii. Identyfikacja relacji między żydowskim apokaliptycyzmem a innymi tradycjami była złożona, ponieważ niektóre z tych elementów (np. podróże nieziemskie i wizje objawienia) stały się wspólne również dla świata grecko-rzymskiego. Podczas gdy wczesna apokaliptyczność żydowska była zakorzeniona w proroctwach biblijnych, późniejsze formy apokaliptycyzmu z okresu greckiego mają więcej wspólnego z literaturą mądrościową.

Gatunek literacki


Uczeni często dokonują rozróżnienia między ogólnym zjawiskiem apokaliptycyzmu a literackim gatunkiem „apokalipsy”. Grupa badaczy pod kierownictwem JJ Collinsa sformułowała w 1979 r. Następującą, często cytowaną definicję gatunku literackiego apokalipsy: „Apokalipsa to gatunek literatury objawienia z ramą narracyjną, w której objawienie jest zapośredniczone przez byt z innego świata. ludzki odbiorca, odsłania transcendentną rzeczywistość, która jest zarówno doczesna, o ile przewiduje zbawienie eschatologiczne, jak i przestrzenna, o ile dotyczy innego, nadprzyrodzonego świata ”. Teksty związane z apokaliptycyzmem charakteryzują się zrozumieniem, że zbawienie z wrogiego świata zależy od ujawnienia boskich tajemnic.

Jedynym przykładem apokalipsy z Biblii hebrajskiej jest Księga Daniela. Inne dobrze znane przykłady apokalips obejmują pisma Henocha i jubileusze oraz związane z nimi tradycje, 4 Ezdrasza, 2 Baruch, 3 Baruch i Apokalipsa Abrahama. Niektóre teksty przedstawiają światopogląd, który jest właściwie opisany jako apokaliptyczny, ale nie kwalifikuje się jako przykłady gatunku literackiego (np. „Instrukcja o dwóch duchach” z tekstu Reguły Wspólnoty i Zwoju Wojennego).

Ostatnia księga Nowego Testamentu, znana jako Apokalipsa Jana, jest przykładem chrześcijańskiej apokalipsy. Kanoniczność tej książki nie została z początku zaakceptowana na Wschodzie. Książka jest zapisem wizji Jana, kiedy był wygnany na wyspę Patmos i posiada proroczy autorytet wśród wspólnot chrześcijańskich na przestrzeni dziejów. Wysoce symboliczny język, domniemanie katastrofalnej batalii i ujawnienie niebiańskich tajemnic uprzywilejowanemu pośrednikowi czynią ten tekst klasycznym przykładem gatunku. Inne przykłady chrześcijańskiej apokalipsy poza Biblią obejmują Wniebowstąpienie Izajasza i Apokalipsę Pawła.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *