Włochy to półwysep rozciągający się około 1207 km z północy na południe. Nie jest zbyt szeroki, ma średnio około 193 km średnicy. Pasmo górskie Apeninów tworzy grzbiet biegnący od północy do południa przez środek Włoch, który oddziela zachód od wschodu. Włochy mają dość duże żyzne równiny idealne do uprawy. Najważniejsze z nich to dolina rzeki Pad na północy; równina Lacjum, na której znajduje się miasto Rzym; oraz region Kampania na południe od Lacjum.

Wpływ geografii


W taki sam sposób, jak w innych starożytnych cywilizacjach geografia odegrała ważną rolę w rozwoju Rzymu. Apeniny są mniej nierówne niż pasma górskie Grecji i nie podzieliły Półwyspu Apenińskiego na wiele małych, odizolowanych społeczności. Włochy miały również więcej ziemi pod uprawę niż Grecja, dzięki czemu mogły utrzymać dużą populację.

Położenie Rzymu było szczególnie korzystne dla pierwszych osadników. Rzym, położony około 29 km w głębi lądu, nad Tybrem, miał drogę do morza. Było jednak wystarczająco daleko w głąb lądu, aby uchronić się przed piratami. Ponieważ został zbudowany na siedmiu wzgórzach, był łatwy do obrony. Ponadto był umiejscowiony tak, że łatwo można było przekroczyć Tyber. W ten sposób stał się naturalnym przejściem dla ruchu północ-południe w zachodnich Włoszech. Podsumowując, Rzym miał dobre, centralne położenie we Włoszech, skąd mógł się rozwijać.

Półwysep włoski wcina się w Morze Śródziemne, co czyni go ważnym skrzyżowaniem między zachodnim a wschodnim Morzem Śródziemnym. Kiedy Rzym zjednoczył Włochy, z łatwością zaangażował się w sprawy śródziemnomorskie. Po tym, jak Rzymianie założyli swoje śródziemnomorskie imperium, zarządzanie nim było łatwiejsze dzięki centralnemu położeniu Włoch.

Narody Włoch


Ludy indoeuropejskie przybyły do ​​Włoch w okresie od około 1500 do 1000 p.n.e.. Niewiele wiemy o tych ludach, ale wiemy, że jedną z takich grup byli mieszkańcy regionu Lacjum. Ci ludzie mówili po łacinie, która podobnie jak grecki jest językiem indoeuropejskim. Byli pasterzami i rolnikami, którzy mieszkali w osadach składających się z chat na szczytach rzymskich wzgórz. Po około 800 roku p.n.e. inni ludzie również zaczęli osiedlać się we Włoszech – dwoma najbardziej znanymi byli Grecy i Etruskowie.

Grecy masowo przybyli do Włoch w okresie kolonizacji greckiej (750-550 p.n.e.). Osiedlili się w południowych Włoszech, a następnie powoli przemieszczali się po wybrzeżu i w górę półwyspu. Grecy zajmowali również dwie trzecie Sycylii (wschodniej), wyspy na południe od Półwyspu Apenińskiego. Grecy mieli duży wpływ na Rzym. Uprawiali oliwki i winogrona, przekazali swój alfabet i dawali Rzymianom wzorce artystyczne i kulturowe poprzez rzeźbę, architekturę i literaturę.

Grób etruskiego możnowładcy

Na wczesny rozwój Rzymu największy wpływ mieli jednak Etruskowie, którzy znajdowali się na północ od Rzymu w Etrurii. Po 650 r. p.n.e. rozszerzyli swoją działalność na północno-środkowe Włochy i przejęli kontrolę nad Rzymem i większością Lacjum. Etruskowie uznali Rzym za wioskę, ale rozpoczęli program budowy, który przekształcił je w miasto. Strój etruski – toga i krótki płaszcz – został przyjęty przez Rzymian. Organizacja armii rzymskiej również została zapożyczona od Etrusków.

Republika Rzymska


Tradycja rzymska utrzymuje, że wczesny Rzym (753-509 p.n.e.) był pod panowaniem siedmiu królów, a dwoje z ostatnich królów były Etruskami. Historycy wiedzą na pewno, że Rzym znalazł się w tym czasie pod etruskim wpływem.

W 509 roku p.n.e. Rzymianie obalili ostatniego króla etruskiego i ustanowili republikę, formę rządów, w której przywódca nie jest monarchą, a niektórzy obywatele mają prawo głosu. To był początek nowej ery w historii Rzymu.

Wojna i podbój


Na początku republiki Rzym był otoczony wrogami. Przez następne dwieście lat miasto toczyło niemal ciągłą wojnę.

W 338 roku p.n.e. Rzym zmiażdżył państwa łacińskie w Lacjum. W ciągu następnych 50 lat Rzymianie prowadzili zaciekłą walkę z ludnością środkowych Apeninów, z których część osiedliła się na południe od Rzymu. Rzym ponownie zwyciężył. Podbój dał Rzymianom kontrolę nad dużą częścią Włoch.

Umożliwiło im to także bezpośredni kontakt z greckimi społecznościami w południowych Włoszech. Wkrótce Rzymianie rozpoczęli wojnę z tymi greckimi miastami. Do 264 roku p.n.e. pokonali Greków i zakończyli podbój południowych Włoch. Po pokonaniu pozostałych państw etruskich na północy w ciągu następnych trzech lat, Rzym podbił praktycznie całe Włochy.

Aby rządzić Włochami, Rzymianie wymyślili Konfederację Rzymską. W ramach tego systemu Rzym pozwolił niektórym narodom – zwłaszcza Łacinom – na posiadanie pełnego obywatelstwa rzymskiego. Większość pozostałych społeczności została sojusznikami. Pozostali byli wolni w prowadzeniu własnych spraw lokalnych, ale musieli dostarczać żołnierzy do Rzymu. Rzymianie dali jasno do zrozumienia, że ​​lojalni sojusznicy mogą poprawić swój status, a nawet zostać obywatelami rzymskimi. Rzymianie dali podbitym ludom poczucie, że mają prawdziwy udział w sukcesie Rzymu.

Dlaczego Rzym odniósł sukces


Rzymianie wierzyli, że ich pierwsi przodkowie odnosili sukcesy dzięki poczuciu obowiązku, odwadze i dyscyplinie. Rzymski historyk Liwiusz, piszący w I wieku p.n.e., przedstawił szereg opowieści, aby nauczyć Rzymian cnót, które uczyniły Rzym wielkim. Jednym z takich przykładów jest jego relacja o Cincinnatusie, prostym rolniku, który został wybrany na tymczasowego władcę, by uratować Rzym przed atakiem.

Patrząc dziś wstecz, jak możemy wytłumaczyć sukces Rzymu w przejęciu kontroli nad całym półwyspem włoskim? Po pierwsze, Rzymianie byli dobrymi dyplomatami. Byli sprytni w przedłużaniu obywatelstwa rzymskiego i pozwalaniu państwom na prowadzenie własnych spraw wewnętrznych. Chociaż dyplomatyczni, potrafili być jednak twardzi, a nawet okrutni, gdy było to konieczne, bezlitośnie miażdżąc bunty.

Po drugie, Rzymianie byli mistrzami w sprawach wojskowych – nie tylko doświadczeni żołnierze, ale i wytrwali. Utrata armii lub floty nie spowodowała ich rezygnacji, ale zamiast tego skłoniła ich do budowy nowych armii i flot. Poza tym byli świetnymi strategami. Podbijając, Rzymianie budowali kolonie – ufortyfikowane miasta – w całych Włoszech. Budując drogi do tych miast i łącząc je w ten sposób, Rzymianie mogli szybko przemieszczać wojska po podbitym terytorium.

Wreszcie, w prawie i polityce, podobnie jak w podbojach, Rzymianie byli praktyczni. Nie próbowali budować idealnego rządu, ale w odpowiedzi na pojawiające się problemy tworzyli instytucje polityczne.

Państwo rzymskie

Rzymianie byli rządzeni przez królów pod rządami Etrusków. W rezultacie nie ufali królowaniu i opracowali zupełnie inny system rządów.

Rząd Rzymu


Wczesny Rzym był podzielony na dwie grupy – patrycjuszy i plebejuszy. Patrycjusze byli wielkimi właścicielami ziemskimi, którzy stali się klasą rządzącą Rzymem. Mniej zamożni właściciele ziemscy, rzemieślnicy, kupcy i drobni rolnicy byli częścią większej grupy zwanej plebejuszami.

Mężczyźni z obu grup byli obywatelami i mogli głosować, ale tylko patrycjusze mogli być wybierani na rządów. Urzędnikami wykonawczymi Republiki Rzymskiej byli konsulowie i pretorzy. Dwóch konsulów, wybieranych co roku, kierowało rządem i armią rzymską w bitwach. Pretor był odpowiedzialny za prawo cywilne – prawo stosowane wobec obywateli rzymskich. Wraz z rozszerzaniem się terytorium Rzymian, do orzekania w sprawach, w których jedna lub obie osoby nie byli obywatelami, dodano kolejnego pretora. Rzymianie mieli również wielu urzędników, którzy mieli specjalne obowiązki, takie jak nadzorowanie skarbu.

Senat rzymski zajął szczególnie ważne stanowisko w Republice Rzymskiej. Była to wybrana grupa około trzystu patrycjuszy, którzy służyli do końca życia. Początkowo jedynym zadaniem Senatu było doradzanie urzędnikom państwowym. Jednak Senat miał duże znaczenie i w III wieku p.n.e. jego decyzję już mieli moc prawną.

Republika Rzymska oprócz Senatu miała kilka zgromadzeń ludowych. Zdecydowanie najważniejszym z nich było Komicja centurialne. Zgromadzenie wybierało głównych urzędników, takich jak konsulowie i pretorze, i uchwalało prawa. Ponieważ było zorganizowane według klas opartych na zamożności, najbogatsi obywatele zawsze mieli większość. Rada plebejska (Concilia plebis) była zgromadzeniem tylko plebejuszy i powstała w wyniku walki między dwoma warstwami społecznymi w Rzymie.

Walka stanów


We wczesnej Republice Rzymskiej często dochodziło do konfliktów między patrycjuszami a plebejuszami. Dzieciom patrycjuszy i plebejuszy nie wolno było się żenić. Plebejuszy byli oburzeni tą sytuacją, zwłaszcza że służyli w rzymskiej armii, która chroniła republikę. Uważali, że zasługują na równość polityczną i społeczną z patrycjuszami.

Walka między patrycjuszami a plebejuszami trwała setki lat. Ostatecznie doprowadziło to do sukcesu plebejuszy. Ludowe zgromadzenie tylko dla plebejuszy, rada plebejska, powstała w 471 roku p.n.e. Nowi urzędnicy, znani jako trybuny plebsu (trybun ludowy), otrzymali władzę. W IV wieku p.n.e. plebejuszom pozwolono zostać konsulami.

Do 287 roku p.n.e. wszyscy obywatele rzymscy byli równi w swoich prawach. W rzeczywistości jednak kilka bogatych rodzin patrycjuszowskich i plebejskich utworzyło nową senatorską klasę rządzącą, która zdominowała urzędy polityczne. Republika Rzymska do końca nie stała się demokracją.

Rzym podbija Morze Śródziemne


Po podboju Włoch Rzymianie stanęli twarzą w twarz z największą potęgą na Morzu Śródziemnym – z Kartaginą. Kartagina została założona około 800 roku p.n.e. na wybrzeżu Afryki Północnej przez Fenicjan. Państwo stworzyło ogromne imperium handlowe w zachodniej części Morza Śródziemnego. W III wieku p.n.e. cesarstwo Kartaginy obejmowało wybrzeże północnej Afryki, południowej Hiszpanii, Sardynii, Korsykę i zachodnią Sycylię. Kartagina, kontrolująca handel zachodniej części Morza Śródziemnego, była największym i najbogatszym państwem na tym obszarze.

W 264 roku p.n.e. oba mocarstwa rozpoczęły długą walkę o kontrolę nad zachodnią częścią Morza Śródziemnego.

Pierwsza wojna punicka


Pierwsza wojna Rzymu z Kartaginą rozpoczęła się w 264 roku p.n.e., gdy Rzymianie wysłali armię na Sycylię. Kartagińczycy, którzy uważali Sycylię za część swojego imperium, potraktowali to za akt wojny. Obie strony były zdecydowane podbić Sycylię.

Rzymianie zdali sobie sprawę, że nie mogą wygrać wojny bez floty i stworzyli dużą flotę morską. Po długiej walce flota rzymska pokonała flotę Kartaginy u wybrzeży Sycylii, a wojna dobiegła końca. W 241 roku p.n.e. Kartagina zrzekła się wszelkich praw na Sycylii i zapłaciła grzywnę Rzymianom. Sycylia stała się pierwszą rzymską prowincją.

Kartagina poprzysięgła jednak zemstę i okupowała nowe ziemie w Hiszpanii, aby zrekompensować utratę Sycylii. Rzymianie zachęcali jednego z hiszpańskich sojuszników Kartaginy do buntu przeciwko Kartaginie. W odpowiedzi Hannibal, największy z generałów Kartaginy, uderzył rozpoczynając drugą wojnę punicką (218 do 201 p.n.e.).

Druga wojna punicka


Hannibal wkroczył do Hiszpanii, ruszył na wschód i przekroczył Alpy z armią około 46 000 ludzi, dużą liczbą koni i 37 słoniami bojowymi. Wędrówka była trudna dla armii Kartaginy; większość słoni nie przeżyła. Pozostała armia stanowiła jednak realne zagrożenie dla Rzymian.

W 216 roku p.n.e. Rzymianie zdecydowali się na bezpośrednie spotkanie z Hannibalem. To był poważny błąd. W Kannach Rzymianie stracili prawie czterdzieści tysięcy żołnierzy. Na krawędzi katastrofy Rzym odmówił poddania się i powołał kolejną armię.

Rzym stopniowo odzyskiwał siły. Chociaż Hannibal mógł swobodnie wędrować po Włoszech, nie miał ani ludzi, ani sprzętu do ataku na główne miasta, w tym Rzym. Rzymianie zaczęli podbijać niektóre włoskie miasta, które zostały zajęte przez Hannibala. Co ważniejsze, wysłali wojska do Hiszpanii i do 206 roku p.n.e. wyparli Kartagińczyków z Hiszpanii.

Hannibal 247-183 p.n.e. – generał Kartaginy

Hannibal miał zaledwie dziewięć lat, jego ojciec, generał z Kartaginy, zabrał go do świątyni w Kartaginie i kazał mu przysiąc, że zawsze będzie nienawidził Rzymian. Hannibal zadał później straszne straty Rzymianom – jego armia zabiła lub schwytała tysiące Rzymian i żołnierzy sprzymierzonych we Włoszech. Nie mogąc wygrać wojny, Hannibal w końcu szukał schronienia u wrogów Rzymu.

Rzymianie nigdy nie wybaczyli Hannibalowi. Ścigali go latami, aż wreszcie dopadli go w Bitynii. Aby uniknąć schwytania, Hannibal wziął truciznę po tym, jak zauważył: „Uwolnijmy Rzymian od strachu, który tak długo ich dręczył, ponieważ wydaje się, że zbyt trudne jest czekanie na śmierć starego człowieka”.

W genialnej inicjatywie wojskowej Rzym postanowił raczej najechać Kartaginę niż walczyć z Hannibalem we Włoszech. Ta strategia zmusiła Kartagińczyków do odwołania Hannibala z Włoch. W bitwie pod Zamą w 202 roku p.n.e. Rzymianie zmiażdżyli siły Hannibala i wojna się skończyła. Kartagina straciła Hiszpanię, która stała się rzymską prowincją. Rzym stał się dominującą potęgą w zachodniej części Morza Śródziemnego.

Więcej podbojów


Pięćdziesiąt lat później Rzymianie stoczyli trzecią i ostatnią walkę z Kartaginą, trzecią wojnę punicką. Przez lata wielu wybitnych Rzymian nawoływało do całkowitego zniszczenia Kartaginy.

W 146 roku p.n.e. Kartagina została zniszczona. Przez 10 dni rzymscy żołnierze palili i burzyli wszystkie budynki miasta. Mieszkańców – pięćdziesiąt tysięcy mężczyzn, kobiet i dzieci – sprzedano w niewolę. Terytorium Kartaginy stało się rzymską prowincją zwaną Afryką.

Podczas walki z Kartaginą Rzym walczył także z państwami hellenistycznymi we wschodniej części Morza Śródziemnego. Czwarta wojna macedońska zakończyła się w 148 roku p.n.e., a Macedonia została rzymską prowincją. Dwa lata później Grecja znalazła się pod kontrolą rzymskiego namiestnika Macedonii. W 129 roku p.n.e. Pergamon stał się pierwszą rzymską prowincją w Azji. Rzym był teraz panem Morza Śródziemnego.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *