Od drugiej połowy VII wieku. p.n.e. Sparta została jednym z najpotężniejszych państw Peloponezu. Nazwę państwa nadało miasto Sparta, które powstało w XI-X wieku. p.n.e. W IX – pierwszej połowie VIII wieku. p.n.e. spartanie walczyli z sąsiednimi plemionami o władzę nad całą Lakonią, obszarem na południu Peloponezu, który ostatecznie podbili. Duża część miejscowej ludności (Achajów) została zniewolona. Te społeczności, które dobrowolnie uznały hegemonię Sparty, stały się częścią odrębnego państwa na prawach tzw. Periojkowie. Byli uważani za osobiście wolnych i korzystali z praw obywatelskich w swoich społecznościach i polityce.

Tak więc w Sparcie istniały trzy główne klasy: pełnoprawni obywatele – Spartanie, zniewoleni Heloci oraz wolni, ale nie pełnoprawni Periojkowie.

W tym okresie ukształtowały się podwaliny systemu państwowego Sparty, które nie uległy zmianie na przestrzeni wieków. Rządziły nim dwie dynastie królewskie, reprezentowane przez których przydomki cieszyły się powszechnym szacunkiem, chociaż ich moc była bardzo ograniczona.

Szczególne miejsce we wczesnej historii Sparty zajmuje okres tzw. wojen meseńskich. Powodem ich był „głód ziemi”. Sparta rozwiązała ten problem kosztem sąsiadów. Głównym celem ekspansji spartańskiej był bogaty i rozległy obszar w południowo-zachodniej części Peloponezu – Mesenia.

Pierwsza wojna meseńska trwała około dwudziestu lat i zakończyła się zwycięstwem Spartan, którzy zniewolili jej ludność, zbierając dużą daninę. Jednak zniewoleni Meseńczycy zbuntowali się przeciwko rządom Sparty. Rozpoczęła się druga wojna i pomimo heroizmu Meseńczyków Sparta ponownie wygrała.

Najbardziej żyzne ziemie Lakonii i Mesenii zostały rozdzielone i przekazane Spartanom wraz z przydzielonymi im helotami, którzy byli zobowiązani do pracy na rzecz właściciela ziemi i do płacenia podatków. Spartanie nie mieli prawa sprzedawać ani zabijać helotów, ponieważ niewolników i ziemię uważano za własność państwa.

Praca helotów dała Spartanom możliwość zaprzestania pracy, poświęcając czas na sprawy publiczne, doskonaląc sztuki walki.

Jednak istniała ciągła groźba buntu Helotów. Jednak można było ich ujarzmić za pomocą systematycznego terroru. Ustawodawca Likurg przeprowadził szereg reform, które w krótkim czasie zamieniły Spartę w obóz wojskowy, którego wszyscy mieszkańcy musieli przestrzegać ścisłej dyscypliny. Prawa Likurga regulowały najdrobniejsze szczegóły zachowania, ubioru, a nawet formę brody i wąsów każdego obywatela.

Prawo stanowiło, że każdy Spartanin musiał wysyłać swoje siedmioletnie dzieci do specjalnych obozów, gdzie uczono ich umiejętności żołnierza, cierpliwości, zdolności dowodzenia i posłuszeństwa, znoszenia różnych trudności.

Podstawą prawa była zasada równości. Wprowadzono system środków przeciwko osobistemu wzbogaceniu się: z obiegu wycofano złote i srebrne monety, zakazano kupna i sprzedaży ziemi, wszyscy Spartanie mieli nosić proste i surowe ubrania, zakazano produkcji i używania luksusów. Przestrzeganie prawa i zasad postępowania było monitorowane przez specjalnych przełożonych, którzy podjęli działania administracyjne przeciwko sprawcom.

Przemiany przyczyniły się do konsolidacji wolnych obywateli przed ciągłą gotowością Helotów do buntu. Dzięki temu Sparta wygrała trzecią wojnę meseńską i peloponeską Jednak pod względem gospodarczym, politycznym i kulturowym Sparta pozostawała w tyle za państwami greckimi, zwłaszcza Atenami.

Stopniowo Sparta stała się głównym bastionem politycznej reakcji w Grecji.

System państwowy Sparty miał wyraźny charakter oligarchii. Najwyższym organem władzy państwowej było Zgromadzenie Narodowe z udziałem wszystkich Spartan. Jednak w porównaniu ze zgromadzeniem ateńskim mieli znacznie ograniczone prawa: mogli uchwalać lub odrzucać ustawy, ale nie mogli o nich dyskutować. Nie omawiano kwestii finansowych, nie kontrolowano działalności sędziów, nie rozpatrywano spraw sądowych. W rzeczywistości był to organ spartańskiej oligarchii.

Decydującą rolę w administracji publicznej odegrała Rada Gerontów (Geruzja) z 30 osobami w wieku powyżej 60 lat. 28 z nich zostało wybranych dożywotnio, wśród gerontów było dwóch królów. Rada nie była przez nikogo kontrolowana i miała prawo uchylić decyzje Zgromadzenia Narodowego. Organem równie autorytatywnym był zespół pięciu nadzorców. Nadzorowali wykonywanie praw, nadzorowali urzędników, a nawet działania królów, aby nie dopuścić do wzmocnienia władzy królewskiej, mieli prawo stawiać królów przed sądem.

Sparta była rządzona przez dwóch królów, którzy należeli do dwóch dynastii. Każdy z nich miał te same uprawnienia i był kontrolowany przez Zgromadzenie Narodowe, Geruzje i nadzorców. Prerogatywą królów było przywództwo wojskowe i prowadzenie kultu religijnego. Królowie byli wielkimi właścicielami ziemskimi.

Wojsko odegrało ogromną rolę w administracji publicznej. Zgromadzenie Narodowe Spartan jako najwyższy organ był praktycznie zgromadzeniem spartańskich wojowników. W armii był duży korpus dowodzenia.

Generalnie spartański system państwowy był połączeniem władzy cywilnej i wojskowej, w którym władza wąskiej spartańskiej oligarchii była równoważona autorytetem dowódców wojskowych na czele z królami, zmuszonymi do liczenia się ze spartańskimi organami wybranymi.

Sparta odegrała wiodącą rolę w Lidze Peloponeskiej, która była jedną z najsilniejszych koalicji wojskowo-politycznych w Grecji. Jej najwyższym organem było spotkanie wszystkich sojuszników, które odbywało się w Sparcie. Decyzje zebrania zostały zatwierdzone Zgromadzeniem Narodowym Spartan. Armia aliancka była prowadzona przez królów spartańskich.

Wykorzystując znaczący potencjał militarny i polityczny Unii Peloponeskiej, Sparta stała się jednym z najpotężniejszych państw Grecji i odegrała decydującą rolę w świecie greckim w V-IV wieku. p.n.e., działając jako twierdza greckiej oligarchii.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *