Aleksander i królestwa hellenistyczne (Epoka hellenistyczna)

Grecy uważali swoich północnych sąsiadów, Macedończyków, za barbarzyńców. Macedończycy byli ludnością wiejską zorganizowaną w grupach, mieli mało miast. Jednak pod koniec V wieku p.n.e. Macedonia stała się potężnym królestwem.

W 359 roku p.n.e. tron ​​objął Filip II. Zbudował potężną armię i uczynił Macedonię główną potęgą greckiego świata. Wkrótce Filip został wciągnięty w sprawy Grecji. Wielki wielbiciel kultury greckiej, pragnął zjednoczyć całą Grecję pod rządami Macedonii.

Obawiając się Filipa, Ateńczycy sprzymierzyli się z wieloma innymi państwami greckimi i walczyli z Macedończykami w bitwie pod Chaeronea, niedaleko Teb, w 338 p.n.e.. Armia macedońska zmiażdżyła Greków.

Filip szybko przejął kontrolę nad całą Grecją, kładąc kres wolności greckich miast-państw. Nalegał, aby państwa greckie utworzyły ligę, a następnie współpracowały z nim w wojnie z Persją. Jednak zanim Filip mógł podjąć inwazję na Azję, został zamordowany, pozostawiając to swojemu synowi Aleksandrowi.

Aleksander Wielki


Aleksander Wielki miał zaledwie 20 lat, kiedy został królem Macedonii. Filip starannie przygotował syna do objęcia władzy królewskiej, zabierając Aleksandra ze sobą na kampanie wojskowe Filip nauczył go podstaw przywództwa wojskowego. Po śmierci ojca Aleksander szybko ruszył, by spełnić marzenie ojca – inwazję na imperium perskie. Motywowało go pragnienie chwały i imperium, ale także chęć pomszczenia perskiego spalenia Aten w 480 r. p.n.e..

Podboje Aleksandra


Chociaż osłabiony, wiosną 334 roku p.n.e. nadal miał silne wojsko kiedy Aleksander wkroczył do Azji Mniejszej. Armią liczyła około trzydziestu siedmiu tysięcy ludzi, zarówno Macedończyków, jak i Greków. Kawaleria, która odegrałaby ważną rolę jako siła uderzeniowa, liczyła około pięciu tysięcy.

W następnym roku Aleksander wyzwolił jońskie greckie miasta w zachodniej Azji Mniejszej od Persów i pokonał dużą armię perską pod Issos. Następnie skręcił na południe. Do zimy 332 roku p.n.e. Syria, Palestyna i Egipt znalazły się pod jego kontrolą. Zbudował Aleksandrię jako grecką stolicę Egiptu. Była jednym z najważniejszych miast w Egipcie i świecie śródziemnomorskim. Było to również pierwsze z serii miast nazwanych jego imieniem.

W 331 roku p.n.e. Aleksander skręcił na wschód i stoczył decydującą bitwę z Persami pod Gaugamelą, niedaleko Babilonu. Po tym zwycięstwie Aleksander przejął kontrolę nad resztą imperium perskiego. Jednak nie był zadowolony.

W ciągu następnych trzech lat Aleksander przeniósł się na wschód i północny wschód, aż do współczesnego Pakistanu. W 326 roku p.n.e. przekroczył rzekę Indus i wkroczył do Indii, gdzie przeszedł szereg trudnych kampanii. Zmęczeni walką rok po roku jego żołnierze nie chcieli iść dalej.

Aleksander zgodził się wrócić do domu. Poprowadził swoje wojska przez pustynię, przez tereny dzisiejszego południowego Iranu. Palące słońce i brak wody doprowadziły do ​​tysięcy zgonów.

Aleksander wrócił do Babilonu, gdzie zaplanował więcej kampanii. Jednak w czerwcu 323 roku p.n.e., wyczerpany ranami, gorączką i zbyt dużą ilością alkoholu, zmarł w wieku 32 lat.

Dziedzictwo Aleksandra


Co wyjaśnia niezwykły sukces militarny Alexandra? Bez wątpienia był wielkim dowódcą wojskowym – mistrzem strategii i taktyki, walczącym w każdym terenie i stawiającym czoła każdemu przeciwnikowi. Aleksander był odważnym, a nawet lekkomyślnym wojownikiem, który był skłonny poprowadzić swoich ludzi do bitwy i zaryzykować własne życie. Jego przykład zainspirował jego ludzi do pójścia za nim w nieznane krainy i trudne sytuacje. Aleksander starał się naśladować Achillesa, wojownika-bohatera Iliady Homera, który był nadal ważnym ideałem w kulturze greckiej. Aleksander trzymał kopię Iliady – i sztylet – pod poduszką.

Umiejętności wojskowe Aleksandra stworzyły ogromne dziedzictwo. Rozszerzył panowanie greckie i macedońskie na rozległym obszarze. To przyniosło duże ilości złota i srebra do Grecji i Macedonii, stymulując ich gospodarki.

Następcy Aleksandra próbowali go naśladować, używając siły i twierdzeń o boskich rządach, aby stworzyć monarchie wojskowe. Chociaż Grecy z kontynentu pozostawali wierni ideałom miasta-państwa, stworzenie monarchii stało się częścią politycznego dziedzictwa Aleksandra.

Aleksander pozostawił również dziedzictwo kulturowe. Dzięki jego podbojom język grecki, architektura, literatura i sztuka rozprzestrzeniły się w Azji Południowo-Zachodniej i na Bliskim Wschodzie. Wpływy kulturowe nie płynęły jednak tylko w jednym kierunku. Grecy wchłonęli także aspekty kultury wschodniej.

Aleksander otrzymał formalną edukację od greckiego filozofa Arystotelesa, który służył jako jego nauczyciel. Jednak w przeciwieństwie do wielu Greków Aleksander miał pogląd globalny. Uważał Persów i innych nie-Greków za równych Grekom. Wyobraził sobie świat, w którym mieszane kultury będą żyć razem – oczywiście pod jego kontrolą. W tym celu zachęcał swoich generałów do poślubienia perskich księżniczek, a sam poślubił dwie.

Królestwa hellenistyczne


Aleksander stworzył nową erę, erę hellenistyczną. Słowo hellenistyczny pochodzi od greckiego słowa oznaczającego „naśladować Greków”. Jest to zatem właściwy sposób opisania epoki, w której grecki język i idee rozszerzyły się na nie-grecki świat Azji Południowo-Zachodniej i nie tylko.

Zjednoczone imperium, które Aleksander stworzył podczas swoich podbojów, rozpadło się wkrótce po jego śmierci, gdy najważniejsi generałowie Macedonii walczyli o władzę. Do 300 roku p.n.e. wszelka nadzieja na jedność umarła. Ostatecznie cztery hellenistyczne królestwa wyłoniły się jako następcy Aleksandra: Macedonia, Syria na wschodzie, królestwo Pergamonu w zachodniej Azji Mniejszej i Egipt. Wszyscy zostali ostatecznie podbici przez Rzymian.

Aleksander Wielki planował połączyć Macedończyków, Greków i Persów w swoim nowym imperium, używając Persów jako urzędników i zachęcając swoich żołnierzy do poślubiania tubylczych kobiet. Hellenistyczni monarchowie, którzy go zastąpili, polegali jednak tylko na Grekach i Macedończykach, którzy utworzyli nową klasę rządzącą. Nawet ci ludzie ze Wschodu, którzy awansowali na ważne stanowiska rządowe, nauczyli się greckiego, ponieważ wszystkie sprawy rządowe były w nim prowadzone. Grecka klasa rządząca była zdecydowana utrzymać swoją uprzywilejowaną pozycję.

Podczas swoich podbojów Aleksander stworzył szereg nowych miast i osad wojskowych. Podobnie postąpili hellenistyczni królowie. Te nowe skupiska ludności były zróżnicowane pod względem wielkości, od osad wojskowych liczących zaledwie kilkaset osób po miasta z tysiącami ludzi. Aleksandria, którą Aleksander założył w Egipcie, była największym miastem w regionie śródziemnomorskim w I wieku p.n.e.

Władcy hellenistyczni zachęcali do masowego rozprzestrzeniania się greckich kolonistów do Azji Południowo-Zachodniej. Grecy (i Macedończycy) dostarczali nie tylko nowych rekrutów do armii, ale także wiele cywilnych administratorów i pracowników. Architekci, inżynierowie, dramaturdzy i aktorzy byli zapotrzebowani w nowych greckich miastach. Greckie miasta epoki hellenistycznej stały się głównymi agentami w rozprzestrzenianiu kultury greckiej w Azji Południowo-Zachodniej – tak daleko, jak współczesny Afganistan i Indie.

Kultura hellenistyczna


Era hellenistyczna była okresem znaczących osiągnięć kulturowych w wielu dziedzinach, zwłaszcza w nauce i filozofii. Osiągnięcia te miały miejsce w całym świecie hellenistycznym. Jednak niektóre ośrodki – zwłaszcza wielkie hellenistyczne miasto Aleksandria – wyróżniały się. Aleksandria stała się domem dla poetów, pisarzy, filozofów i naukowców – uczonych wszelkiego rodzaju.

Biblioteka w Aleksandrii stała się największa w starożytności, licząc ponad pięćset tysięcy zwojów. Biblioteka zachęcała do uważnego studiowania literatury i języka. Było też muzeum, które zapewniało sprzyjającą atmosferę do badań naukowych.

Pergamon, najważniejsze miasto Azji Mniejszej, również stał się wiodącym ośrodkiem kulturalnym. W rezultacie Pergamon przyciągał zarówno uczonych, jak i artystów. Biblioteka w Pergamonie ustępowała tylko bibliotece Aleksandrii.

Architektura i rzeźba


Założenie nowego miasta i odbudowa starych przedstawiały wiele możliwości dla greckich architektów i rzeźbiarzy. Hellenistyczni królowie byli bardzo chętni do wydawania pieniędzy na upiększanie miast w swoich państwach. Budynki charakterystyczne dla greckiej ojczyzny – łaźnie, teatry i świątynie – stały wzdłuż ulic tych miast.

Zarówno hellenistyczni królowie, jak i bogaci obywatele patronowali rzeźbiarzom. Tysiące posągów zostało wzniesionych w miastach i miasteczkach całego hellenistycznego świata. Rzeźbiarze hellenistyczni zachowali umiejętności techniczne okresu klasycznego, ale odeszli od idealizmu wcześniejszego klasycyzmu na rzecz bardziej emocjonalnej i realistycznej sztuki. Jest to szczególnie widoczne w licznych posągach starych kobiet i małych dzieci.

Literatura


Epoka hellenistyczna wydała olbrzymią ilość literatury. Talent pisarski był wysoko ceniony, zwłaszcza przez przywódców hellenistycznych, którzy wydawali duże pieniądze na subsydiowanie pisarzy. Niestety bardzo niewiele z tej literatury przetrwało.

Apoloniusz z Rodos napisał epicki wiersz o nazwie Argonautica, który opowiada historię Jazona i jego poszukiwania Złotego Runa. Teokryt napisał krótkie wiersze, które wyrażały miłość do przyrody i docenienie jej piękna. W przeciwieństwie do Apoloniusza, Teokryt uważał, że najlepiej jest nie podejmować prób pisania epickich wierszy, dla których Homer ustanowił standard, którego nie można dorównać zdaniem wielu greckich uczonych.

Ateny pozostały centrum greckiego teatru. Powstał nowy rodzaj komedii, która miała na celu jedynie zabawę oraz unikanie komentarzy politycznych. Menander odniósł prawdopodobnie największy sukces z tych nowych dramaturgów.

Nauka


Wiek hellenistyczny był świadkiem znacznego postępu w nauce. Astronomia i matematyka to dwa obszary postępu.

Arystarch z Samos – rozwinął teorię, że Słońce znajduje się w centrum wszechświata, podczas gdy Ziemia obraca się wokół Słońca po kołowej orbicie. Przeważający pogląd natomiast utrzymywał, że Ziemia znajduje się w centrum wszechświata. Nowa teoria nie została powszechnie zaakceptowana. Większość uczonych nadal wierzyła we wszechświat skoncentrowany na Ziemi.

Inny astronom – Eratostenes – ustalił, że Ziemia jest okrągła i obliczył obwód Ziemi na 39 702 km, co który różni się od rzeczywistej liczby o 373 km. Matematyk Euklides napisał Elementy, podręcznik geometrii płaskiej. Ta praca była używana do czasów współczesnych.

Zdecydowanie najbardziej znanym naukowcem okresu hellenistycznego był Archimedes z Syrakuz. Archimedes był szczególnie ważny ze względu na swoje prace nad geometrią kul i cylindrów, a także przy ustalaniu wartości stałej matematycznej Pi.

Archimedes był także praktycznym wynalazcą. Wymyślił śrubę Archimedesa, maszynę używaną do wypompowywania wody z kopalni i podnoszenia wody do nawadniania. Podczas rzymskiego oblężenia swojego rodzinnego miasta Syrakuzy zbudował szereg urządzeń, aby odeprzeć napastników.

Filozofia


Ateny pozostały głównym ośrodkiem filozofii w świecie hellenistycznym. Po czasach Aleksandra Wielkiego dom Sokratesa, Platona i Arystotelesa nadal przyciągał najsłynniejszych filozofów greckiego świata, którzy zdecydowali się założyć tam swoje szkoły. Nowe systemy myślowe – epikureizm i stoicyzm – wzmocniły reputację Aten jako centrum filozoficznego.

Epikur, twórca filozofii, która stała się znana jako epikureizm, założył szkołę w Atenach pod koniec IV wieku p.n.e.. Epikur wierzył, że istoty ludzkie mogą swobodnie kierować się własnym interesem jako podstawową siłą motywującą. Szczęście było celem życia. Środkiem do osiągnięcia szczęścia była pogoń za przyjemnością, jedynym prawdziwym dobrem.

Epikur nie mówił o pogoni za przyjemnością w sensie fizycznym (co właśnie oznacza nasze słowo epikurejczyk). Zamiast tego przyjemność była wolnością od emocjonalnego zamieszania i zmartwień. Aby to osiągnąć, ludzie musieli uwolnić się od działalności publicznej. Nie mieli jednak rezygnować z życia społecznego. Dla Epikura życie mogło być pełne tylko wtedy, gdy koncentrowało się na ideale przyjaźni.

Inną szkołą myślenia był stoicyzm. Stoicyzm stał się najpopularniejszą filozofią świata hellenistycznego, a później rozkwitł również w Cesarstwie Rzymskim. Stoicyzm był wytworem nauczyciela imieniem Zenon. Zenon przybył do Aten i zaczął nauczać w budynku znanym jako Malowany Portyk (Stoa Poikile – stąd słowo stoicyzm).

Podobnie jak epikureizm, stoicyzm zajmował się tym, jak ludzie znajdują szczęście. Jednak stoicy podeszli do problemu inaczej. Dla nich szczęście można było znaleźć tylko wtedy, gdy ludzie osiągnęli wewnętrzny spokój, żyjąc w harmonii z wolą Bogów. Mogli znieść wszystko, co ofiarowało im życie (stąd nasze słowo stoicki).

W przeciwieństwie do epikurejczyków stoicy nie wierzyli w potrzebę oddzielenia się od świata i polityki. Służba publiczna była uważana za szlachetną. Prawdziwy stoik był dobrym obywatelem.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *