Produkcja żywności na świecie – 1450 do 1750


Dla zdecydowanej większości mieszkańców świata w tym okresie technologie produkcji żywności zmieniały się powoli. Większość ludzi uprawiała rolnictwo na wzór swoich przodków, wykorzystując głównie pracę ludzi i zwierząt oraz proste narzędzia, aby wyprodukować ilość wystarczającą na własne utrzymanie, a w społeczeństwach klasowych rządzonych przez państwa (domena większości rolników) płacić podatki. „Rolnicza rewolucja” technologiczna związana z rewolucją przemysłową dopiero zaczynała się pod koniec omawianego tutaj okresu i tylko na niewielkim ułamku ziem uprawnych na świecie.

Jednak pomimo tego powolnego tempa zmian w technologiach rolniczych, we wczesnym okresie nowożytnym populacja świata wzrosła ponad dwukrotnie, z 250-350 mln do 850-1,200 mln (wszystkie dane są szacunkowe dla okresu 1500-1800). Niektóre obszary odnotowały spektakularny wzrost, zwłaszcza Chiny (z mniej niż 100 mln do ponad 300 mln) i Europa (z 70 mln do 190 mln). Inne obszary odnotowały jeszcze bardziej spektakularne spadki, przede wszystkim rdzennych mieszkańców obu Ameryk, zwłaszcza Karaibów (z 3 do 5 milionów do praktycznie zera) i Mezoameryki (z 25 milionów do 1 miliona). Na niektórych obszarach nastąpiła stagnacja lub spadki demograficzne, zwłaszcza w Afryce (około 100 milionów w tym okresie). Pomimo tych nierównych wzorców demograficznych, ogólny globalny trend wyraźnie wskazywał na szybko rosnącą populację na świecie. Wyjaśnienie nie leży w technologii, ale w stosunkach społecznych rządzących produkcją i dystrybucją żywności.

Innymi słowy, podczas gdy technologie rolnicze dla większości ludzi na świecie niewiele się zmieniły we wczesnym okresie nowożytnym, polityka i stosunki społeczne w produkcji, wymianie i konsumpcji żywności zmieniły się dramatycznie. Zmiany te były zakorzenione w narodzinach i ekspansji prawdziwie globalnej gospodarki od 1490 roku w wyniku powstania zachodnioeuropejskich imperiów w Azji i Ameryce Łacińskiej, imperiów, które obejmowały również Afrykę jako źródło niewolników w rolnictwie na plantacjach Nowego Świata. Powiązane osiągnięcia w nauce, technologii, handlu i budowaniu imperiów w XVII i XVII wieku położyły podwaliny pod radykalne zmiany w technologiach rolniczych, które towarzyszyły rewolucji przemysłowej. Rzeczywiście, to właśnie poszukiwanie żywności przez zachodnich Europejczyków – w postaci przypraw i aromatów – leżało u podstaw ich poszukiwań szlaku morskiego do Azji, co z kolei doprowadziło do „odkrycia” obu Ameryk, powstania zamorskich imperia i poważne przemiany na światowych rynkach, w stosunkach handlowych oraz w stosunkach władzy i przywilejów. Podobnie, poszukiwanie słodyczy w Europie Zachodniej – najbardziej namacalne w cukrze – doprowadziło do powstania rozległych plantacji cukru na Karaibach i w Brazylii, do zniewolenia i późniejszej zagłady rdzennych mieszkańców Karaibów, transatlantyckiego handlu niewolnikami, niewolnictwa rasowego i największej przymusowej migracja w historii świata. Krótko mówiąc, prześledzenie różnorodnych zmian w produkcji, wymianie i konsumpcji różnych rodzajów żywności we wczesnym okresie nowożytnym oznaczałoby przejście długiej drogi w kierunku prześledzenia głównych sił zmieniających planetę.

Chiny


Najważniejsze zmiany w produkcji, wymianie i konsumpcji żywności w tym okresie były związane z wymianą kolumbijską, podczas której niektóre rośliny rodzime dla obu Ameryk rozprzestrzeniły się na resztę świata, a rośliny i zwierzęta z reszty świata były wprowadzone do obu Ameryk. Wynikająca z tego poprawa diety doprowadziła do znacznego wzrostu populacji w wielu częściach świata, zwłaszcza w Europie i Azji. W Chinach pod panowaniem dynastii Ming (1368-1644) nastąpił dramatyczny wzrost produkcji żywności w wyniku agresywnej rządowej polityki rekultywacji gruntów po zniszczeniu gruntów rolnych i zaniedbaniu nawadniania w okresie poprzedniego panowania mongolskiego. Wprowadzenie upraw z Ameryk przez hiszpańskie Filipiny – zwłaszcza kukurydzy, orzeszków ziemnych i słodkich ziemniaków – spowodowało ogromny wzrost produkcji żywności i znaczny wzrost liczby ludności (populacja spadła o około 40 procent za czasów Mongołów). Budowa rozległego falochronu na wybrzeżu delty Jangcy (Jangcy) zapobiegła powodziom i falom pływowym, które w przeszłości zdewastowały żyzne tereny rolnicze. Ulepszenia w transporcie ułatwiły również wydajniejszą dystrybucję żywności. Dzięki tym i związanym z nimi wydarzeniom w XVI i XVII wieku Chińczycy pod rządami Ming należeli do najlepiej odżywionych ludzi na świecie. Populacja wzrosła.

Indie i Japonia


W Indiach i Japonii hodowcy również przyjęli różnorodne produkty spożywcze z Nowego Świata, chociaż indyjski rząd Mogołów nie promował aktywnie środków irygacyjnych ani przeciwpowodziowych, przez co wielu hodowców było narażonych na częste cykle suszy i powodzi w tym regionie. W Champa (Wietnam Południowy) oraz w innych częściach Azji Południowo-Wschodniej i Indonezji, wprowadzenie wczesnie dojrzewających odmian ryżu rozpoczęło się około 1450 roku i stało się bardziej powszechne w kolejnych dziesięcioleciach, co pozwoliło na podwójne zbiory ryżu na wielu obszarach, co jeszcze bardziej zwiększyło podaż żywności. Ogólnie poprawiające się warunki w dużej części Azji Południowo-Wschodniej od połowy XVII wieku ustąpiły w XVII wieku uogólnionemu kryzysowi politycznemu i gospodarczemu, gdy Portugalczycy, Hiszpanie, a zwłaszcza Holendrzy toczyli wojny podboju, paląc miasta i miasteczka oraz rekonfigurując produkcję i handel w celu skuteczniejszego zaopatrywania rynków europejskich w gałkę muszkatołową, goździki, paprykę i inne cenne towary.

Europa


W Europie wczesna epoka nowożytna charakteryzowała się rosnącą rozbieżnością między różnymi typami reżimów rolniczych i stosunkami chłopsko-właścicielskimi. Zmiany te nastąpiły w następstwie „tragicznego XIV wieku” w Europie, okresu naznaczonego wojnami, zarazą, czarną śmiercią i gwałtownym spadkiem liczby ludności na większości kontynentu. Do połowy XV wieku wiele obszarów zaczęło się odradzać po zniszczeniach i zawirowaniach poprzedniego stulecia, co umożliwiło ekspansję populacji i uprawą nieużywanych lub opuszczonych terenów. Różne regiony doświadczyły różnych trajektorii ożywienia rolnictwa, w zależności od wielu czynników, w szczególności charakteru państwa i dominujących stosunków społecznych w dziedzinie ziemi i pracy między chłopami i właścicielami.

W Anglii ogrodzenie otwartych pól i terenów wspólnych, poczynając od 1400 i kontynuując do 1700, skupiało własność ziemi w rękach niewielkiej ilości osób, tworząc dużą bezrolnych na wsi oraz powiększając miasta biednymi i bezrobotnymi. Pierwsze zagrody powstały zwłaszcza w wyniku rosnącego zapotrzebowania na wełnę, co skłoniło wielu właścicieli ziemskich do odgradzania łąk owczych od wspólnych pastwisk i chłopskich pól zbożowych. Znaczna część migracji do brytyjskiej Ameryki Północnej od lat trzydziestych XVII wieku została podjęta przez ludzi którzy zostali wywłaszczeni ze swoich ziem i zmuszeni do migracji do obszarów miejskich w wyniku ogrodzeń. Ogrodzenia powodowały rosnącą bezrolność, rozprzestrzenianie się pracy najemnej, koncentrację własności ziemskiej, zróżnicowanie chłopstwa na klasy bogate i biedne, produkcję mniej nastawioną na utrzymanie, a bardziej na rynek, a także zwiększoną migrację do dużych miast.

Od czasu pojawienia się teorii Adama Smitha (Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów, 1776) uczeni debatowali nad kwestią przejścia Europy od feudalizmu do kapitalizmu. Znaczna część tej dyskusji koncentrowała się na Anglii: powstaniu jej zamorskiego imperium; powstanie systemu fabrycznego; centralna rola w rewolucji naukowej, oświeceniu i transatlantyckim handlu niewolnikami; oraz rola ogrodzeń w przyspieszaniu tych zmian. Jedna z wpływowych szkół myśli głosi, że zalążki globalnego kapitalizmu leżą w angielskiej wsi, gdzie wiejskie kapitalistyczne stosunki społeczne rozwinęły się najpierw poprzez oddzielenie bezpośrednich producentów (chłopów) od środków produkcji (ziemi), tworząc w ten sposób dużą miejską silę najemną dla powstającej gospodarki fabrycznej. Inni uczeni oferują konkurencyjne relacje o początkach kapitalizmu w Europie, podkreślając rozwój miast i miasteczek, rosnącą akumulację kapitału wśród kupców oraz rosnącą monetaryzację gospodarek lokalnych i regionalnych.

Jednym z rezultatów coraz bardziej zorientowanej na rynek produkcji w Anglii był szeroki ruch w wielu obszarach w kierunku „rolnictwa naukowego”, szczególnie po około 1700 roku. Właściciele ziemi wprowadzili nowe uprawy i techniki rolnicze w celu zwiększenia wydajności, skrócenia okresów odłogowania i zwiększenia plonów, a tym samym, zyski. Przykładem tego trendu był angielski innowator rolniczy Jethro Tull (1674-1741), który opowiadał się za takimi technikami, jak sproszkowanie gleby, dokładniejsza uprawa, mechaniczne siewniki, selektywna hodowla roślin i zwierząt oraz integracja produkcji roślinnej i zwierzęcej, zwłaszcza poprzez intensywne użytkowanie obornika jako nawozu. Takie innowacje były jednak wyjątkiem. Na większości Wysp Brytyjskich tempo zmian było wolniejsze, chociaż wielu hodowców przyjęło szereg upraw Nowego Świata – zwłaszcza kukurydzę i ziemniaki, ulepszając i różnicując dietę. W Irlandii nierówne stosunki społeczne i klasowe połączone z szybkim rozprzestrzenianiem się szczególnej odmiany ziemniaka andyjskiego (białego ziemniaka), od którego chłopi stawali się coraz bardziej zależni, z wyłączeniem innych upraw. Kulminacją tego był irlandzki głód pod koniec lat czterdziestych XIX wieku.

Sytuacja we Francji ostro kontrastowała z przypadkiem Anglii. Tutaj ogrodzenia były znacznie bardziej ograniczone, a chłopi pozostawali w feudalnych stosunkach z właścicielami ziemskimi, zachowując dostęp do większości ziem uprawnych w kraju. Przez większość XVII i XVIII wieku produkcja rolna pozostawała w stagnacji, pozostając nastawiona głównie na utrzymanie i płacenie podatków panom feudalnym. Nawet w strefach położonych najbliżej rozwijających się rynków, takich jak Normandia i Cambresis, wydajność rolnictwa uległa stagnacji lub spadła, podczas gdy innowacje techniczne były rzadkie. Podobna dynamika charakteryzowała księstwa i królestwa niemieckojęzyczne na wschodzie. Jednak pomimo powolnego tempa zmian, pod koniec wczesnego okresu nowożytnego, znaczna część północnej i zachodniej Europy przeszła długoterminową zmianę w kierunku rolnictwa bardziej zorientowanego na rynek, co miało istotne implikacje dla zmian gospodarczych oraz politycznych i społecznych wstrząsów XIX wieku.

Afryka


W Afryce Subsaharyjskiej globalne zmiany w stosunkach społecznych w zakresie żywności i rolnictwa we wczesnym okresie nowożytnym miały niejednoznaczne konsekwencje, chociaż ogólnie były one głęboko szkodliwe dla dobrostanu żywieniowego większości Afrykanów. Z jednej strony amerykańska kukurydza, maniok, orzechy ziemne oraz wiele owoców i warzyw zapewniały bardziej zróżnicowaną gamę produktów spożywczych i lepszą dietę na szerokich obszarach kontynentu. Z drugiej strony rolnictwo na plantacjach tropikalnych w obu Amerykach, zwłaszcza produkcja cukru, było siłą napędową transatlantyckiego handlu niewolnikami, który wysysał z Afryki Subsaharyjskiej jej najbardziej produktywnych pracowników, spowodował stagnację demograficzną i wywołał niszczycielskie spirale wojny i przewrotów. na większości kontynentu.

Ameryki


W obu Amerykach stosunki społeczne w dziedzinie żywności i rolnictwa uległy głębokim zmianom. W Ameryce hiszpańskiej katastrofa demograficzna spowodowana działaniami wojennymi, niewolnictwem i chorobami epidemicznymi sprowadzonymi z Europy spowodowała gwałtowny spadek zarówno populacji autochtonicznej, jak i ilości uprawianych gruntów ornych. W najgęściej zaludnionych strefach w środkowym i południowym Meksyku oraz na wyżynach Andów rolnictwo pozostawało zorientowane głównie na utrzymanie oraz wywiązywanie się z danin i zobowiązań podatkowych. Nadwyżki zostały wyssane przez rząd i władze kościelne, podczas gdy kościół i wyłaniająca się klasa właścicieli hacjendy przywłaszczyły sobie ogromne połacie. Na Karaibach i Brazylii gwałtowny wzrost produkcji cukru doprowadził najpierw do zniewolenia rdzennych ludów, a następnie do masowego importu afrykańskich niewolników. W cukrowniach Bahia (północno-wschodnia Brazylia) oraz na Wielkich i Małych Antylach rolnictwo na plantacjach niewolniczej pracy połączyło się z protoprzemysłowymi fabrykami gotowania i rafinacji – fascynujący przykład wczesnej protoindustrializacji w Nowym Świecie, powiązany bezpośrednio z rolnictwem i imperium .

W Brytyjskiej Ameryce Północnej gwałtowna ekspansja upraw tytoniu w rejonie Zatoki Chesapeake od początku XVII wieku zrodziła bardzo rozwarstwione społeczeństwo, naznaczone głębokimi podziałami klasowymi i rasowymi, szczególnie po buncie Bacona w 1675 r., co umocniło solidarność europejsko-amerykańską i wyłaniająca się ideologia białych. Dalej na północ, w kolonii Massachusetts Bay i Nowej Anglii, przeważały małe gospodarstwa wykorzystujące głównie rodzinną siłę roboczą. Obfite ziemie, przejęte od rdzennych ludów, stanowiły podstawę rozszerzającego się imperium agrarnego, które w latach pięćdziesiątych XVIII wieku dotarło do wschodniego piemontu Appalachów.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *