Kultura starożytnej Grecji istnieje od XXVIII wieku p.n.e. i do połowy II wieku p.n.e.. Ta epoka nazywa się antyczną – aby odróżnić je od innych starożytnych kultur. Kultura starożytnej Grecji osiągnęła swój szczyt w V-IV wieku p.n.e., stając się wyjątkowym, unikalnym i w dużej mierze niezrównanym fenomenem w historii kultury światowej.

Religia


Religia wpłynęła na każdy aspekt greckiego życia. Grecy uważali religię za niezbędną dla dobrobytu państwa. Świątynie poświęcone bogom i boginiom były głównymi budynkami w greckich miastach.

Homer opisał bogów czczonych w religii greckiej. Uważa się, że dwunastu głównych bogów i bogiń żyje na górze Olimp, najwyższej górze Grecji. Wśród dwunastu był Zeus, główny bóg i ojciec bogów; Atena, bogini mądrości i rzemiosła; Apollo, bóg słońca i poezji; Ares, bóg wojny; Afrodyta, bogini miłości; i Posejdon, brat Zeusa i bóg mórz i trzęsień ziemi.

Religia grecka nie miała zbioru doktryn ani nie skupiała się na moralności. Duchy większości ludzi, niezależnie od tego, co zrobili w życiu, udawały się do ponurego podziemnego świata rządzonego przez boga Hadesa. Ponieważ Grecy chcieli, aby bogowie przychylnie patrzyli na ich działalność, rytuały stały się ważne (rytuały to ceremonie lub obrzędy). Greckie rytuały religijne obejmowały modlitwy często połączone z darami dla bogów w oparciu o zasadę „Daję, abyście [bogowie] dawali [w zamian]”.

Festiwale rozwinęły się również jako sposób na uczczenie bogów i bogiń. Niektóre festiwale odbywały się w specjalnych miejscach, na przykład poświęcone czci Zeusa w Olimpii lub Apollo w Delfach. Na wielkich festiwalach odbywały się liczne imprezy ku czci bogów, w tym zawody lekkoatletyczne, na które zapraszano wszystkich Greków. Pierwsze takie igrzyska odbyły się na festiwalu olimpijskim w 776 roku p.n.e.

Grecy również bardzo pragnęli poznać wolę bogów. Aby to zrobić, korzystali z wyroczni, świątyni, w której bóg lub bogini objawiali przyszłość poprzez kapłana lub kapłankę. Najbardziej znana była wyrocznia Apolla w Delfach, położona na zboczu góry Parnas z widokiem na Zatokę Koryncką. W Delfach pytań wysłuchała kapłanka, uważana za inspirowaną przez Apolla. Jej odpowiedzi następnie zinterpretowane przez księży i ​​podane w formie wersetów osobom zadającym pytania.

Odpowiedzi udzielone przez kapłanów i kapłanki były często zagadkowe i mogły być interpretowane na więcej niż jeden sposób. Na przykład Krezus, król Lidii i znany ze swojego niewiarygodnego bogactwa, wysłał posłańców do wyroczni w Delfach z pytaniem „czy pójdzie na wojnę z Persami”. Wyrocznia odpowiedziała, że ​​gdyby Krezus zaatakował Persów, zniszczyłby potężne imperium. Uradowany tymi słowami Krezus rozpoczął wojnę z Persami, ale został zmiażdżony przez swojego wroga. Potężne imperium – Krezusa – zostało zniszczone!

Władcy i bogowie

Wszystkie najwcześniejsze cywilizacje świata wierzyły, że istnieje ścisły związek między władcami a bogami. W Egipcie uważani za bogów byli faraonowie, których rolą było utrzymanie porządku i harmonii wszechświata we własnych królestwach. W Mezopotamii, Indiach i Chinach uważano, że władcy rządzą z boską pomocą. Królowie byli często postrzegani jako władcy, którzy czerpali moc od bogów i byli agentami lub reprezentantami bogów. Wielu Rzymian z pewnością uważało, że ich sukces w tworzeniu imperium był widocznym znakiem boskiej łaski. Jak powiedział pewien Rzymianin: „Zwyciężyliśmy wszystkie narody świata, ponieważ zdaliśmy sobie sprawę, że świat jest kierowany i rządzony przez bogów”.

Domniemane powiązanie władców z boskością skłoniło ich także do szukania boskiej pomocy w sprawach tego świata. Doprowadziło to do sztuki wróżenia – zorganizowanej metody ustalania intencji bogów. W społeczeństwie Mezopotamii i Rzymu wróżenie przybrało formę badania wątrób zwierząt składanych w ofierze lub lotów ptaków w celu ustalenia woli bogów. Chińczycy używali kości wyroczni, aby otrzymywać rady od bogów. Grecy konsultowali się z wyroczniami.

U podstaw wszystkich tych praktyk leżała wiara w nadprzyrodzony wszechświat – świat, w którym rządziły boskie siły, a dobrobyt człowieka zależał od tych boskich sił.

Dramat grecki


Dramat, jaki znamy w kulturze zachodniej, został stworzony przez Greków. Spektakle prezentowane były w teatrach plenerowych w ramach festiwali religijnych. Pierwsze dramaty greckie były tragediami, które zostały przedstawione w postaci trylogii (zestawu trzech sztuk) zbudowanej wokół wspólnego tematu. Jedyną kompletną trylogię, jaką posiadamy dzisiaj, zwaną Oresteja, skomponował Ajschylos. Ten zestaw trzech sztuk opowiada o losach Agamemnona, bohatera wojny trojańskiej, i jego rodziny po powrocie z wojny. W sztukach pokazane są złe czyny rodzące zło i cierpienie. W końcu jednak rozum triumfuje nad siłami zła.

Innym wielkim ateńskim dramaturgiem był Sofokles, którego najbardziej znaną sztuką był Król Edyp. W tej sztuce wyrocznia Apolla przepowiada, jak Edyp zabije własnego ojca i poślubi matkę. Mimo wszelkich prób zapobieżenia temu, Edyp popełnia te tragiczne czyny.

Trzeci wybitny dramaturg ateński, Eurypides, próbował stworzyć bardziej realistyczne postacie. Jego wątki stały się bardziej złożone i wykazywały większe zainteresowanie sytuacjami wziętymi z życia. Eurypides był kontrowersyjny. Zakwestionował tradycyjne wartości. Przedstawił wojnę jako brutalną i barbarzyńską oraz wyraził głębokie współczucie dla kobiet i dzieci, które w jej wyniku ucierpiały.

Greckie tragedie dotyczyły uniwersalnych tematów, które są nadal aktualne. Badali takie problemy, jak natura dobra i zła, prawa człowieka, natura sił boskich i natura ludzi. W świecie greckich tragedii dążenie do tego, co najlepsze, nie zawsze prowadzi do sukcesu, ale próba jest warta wysiłku. Grecka duma z osiągnięć i niezależności była prawdziwa. Gdy chór śpiewał w Antygonie Sofoklesa: „Czy jest coś wspanialszego na ziemi, naszej cudownej planecie, niż cud człowieka?”

Grecka komedia rozwinęła się później niż tragedia. Służyła do krytykowania zarówno polityków, jak i intelektualistów. Komedia starała się zwrócić uwagę, mając na celu zarówno zabawę, jak i sprowokowanie reakcji. Sztuki Arystofanesa są dobrym przykładem.

Filozofia grecka


Filozofia odnosi się do zorganizowanego systemu myślenia. Termin pochodzi od greckiego słowa, które oznacza „umiłowanie mądrości”. Wcześni filozofowie greccy zajmowali się rozwojem krytycznej lub racjonalnej myśli o naturze wszechświata.

Wielu wczesnych filozofów greckich próbowało wyjaśnić wszechświat na podstawie jednoczących zasad. Na przykład w VI wieku p.n.e. Pitagoras, powszechne znany ze swojego twierdzenia Pitagorasa, nauczał, że esencję wszechświata można znaleźć w muzyce i liczbach. W piątym i czwartym wieku p.n.e. Sokrates, Platon i Arystoteles poruszyli podstawowe pytania, nad którymi debatowano od dwóch tysięcy lat.

Sofiści


Sofiści byli grupą wędrownych nauczycieli w starożytnej Grecji, którzy odrzucali spekulacje, takie jak te z Pitagorasa, jako głupie. Twierdzili, że zrozumienie wszechświata jest po prostu poza zasięgiem ludzkiego umysłu.

Sofiści sprzedawali swoje usługi jako zawodowi nauczyciele młodym mężczyznom z Grecji. Sofiści podkreślali znaczenie retoryki (sztuki perswazyjnego przemawiania w wygrywaniu debat i poruszaniu publiczności). Ta umiejętność była szczególnie cenna w demokratycznych Atenach.

Dla sofistów nie było absolutnego dobra ani zła. To, co było dobre dla jednej osoby, może być złe dla innej. Prawdziwa mądrość polegała na zdolności dostrzegania własnego dobra i dążenia do niego. Z powodu tych idei wielu ludzi postrzegało sofistów jako szkodliwych dla społeczeństwa i szczególnie niebezpiecznych dla wartości młodych ludzi.

Sokrates


Jednym z krytyków sofistów był Sokrates, rzeźbiarz, którego prawdziwą miłością była filozofia. Ponieważ Sokrates nie pozostawił żadnych pism, wiemy o nim tylko to, czego nauczyliśmy się z pism jego uczniów, takich jak Platon. Sokrates uczył wielu uczniów, ale nie przyjmował wynagrodzenia. Uważał, że celem edukacji jest tylko doskonalenie człowieka.

Sokrates zastosował metodę nauczania, która jest nadal znana pod jego imieniem. Sokratejska metoda nauczania wykorzystuje format pytań i odpowiedzi, aby skłonić uczniów do postrzegania rzeczy na własne oczy, używając własnego rozumu. Sokrates uważał, że cała prawdziwa wiedza jest już obecna w każdym człowieku. Aby to wywołać, wystarczy krytyczne badanie. Na tym polega prawdziwe zadanie filozofii, ponieważ, jak powiedział Sokrates: „Nie warto żyć życiem bez badania”. Ta wiara w zdolność człowieka do rozumowania była ważnym wkładem Greków.

Sokrates zakwestionował władzę, co wkrótce doprowadziło go do kłopotów. Ateny miały tradycję swobodnego myślenia i dociekania, ale porażka w wojnie peloponeskiej zmieniła Ateńczyków. Nie ufali już otwartej debacie. Sokrates został oskarżony i skazany za zepsucie młodzieży Aten, ucząc ją zadawania pytań i samodzielnego myślenia. Ateńska ława przysięgłych skazała go na śmierć przez wypicie trucizny cykuty.

Platon


Jednym z uczniów Sokratesa był Platon, przez wielu uważany za największego filozofa zachodniej cywilizacji. W przeciwieństwie do swojego nauczyciela Sokratesa, który nie zapisywał swoich myśli, Platon pisał bardzo dużo. Fascynowała go kwestia rzeczywistości. Skąd wiemy, co jest prawdziwe?

Według Platona zawsze istniał wyższy świat wiecznych, niezmiennych Form. Te idealne formy tworzą rzeczywistość i tylko wyszkolony umysł – cel filozofii – może stać się świadomy lub zrozumieć te Formy. Dla Platona przedmioty, które postrzegamy zmysłami są po prostu odbicia idealnych form. Oni są tylko cieniami, rzeczywistość znajduje się w samej Formie.

Platon wyjaśnił swoje idee dotyczące rządu w pracy zatytułowanej Republika. Opierając się na swoich doświadczeniach w Atenach, Platon zaczął nie ufać mechanizmom demokracji. Według niego ludzie nie mogliby osiągnąć dobrego życia, gdyby nie żyli w sprawiedliwym i racjonalnym państwie.

Poszukiwanie sprawiedliwego państwa przez Platona doprowadziło go do skonstruowania idealnego, w którym ludzie zostali podzieleni na trzy podstawowe grupy. Na szczycie znajdowała się wyższa klasa królów-filozofów.

Drugą grupą w idealnym państwie Platona byli wojownicy, którzy chronili społeczeństwo. Trzecia grupa obejmowała całą resztę, ludzi kierujących się nie mądrością czy odwagą, ale pragnieniem. Byliby wytwórcami społeczeństwa – rzemieślnikami, handlowcami i rolnikami. W przeciwieństwie do greckiego zwyczaju Platon uważał również, że mężczyźni i kobiety powinni mieć takie samo wykształcenie i równy dostęp do wszystkich stanowisk.

Arystoteles


Platon założył w Atenach szkołę znaną jako Akademia. Jednym z jego uczniów, który studiował w Akademii przez 20 lat, był Arystoteles. Arystoteles nie zaakceptował teorii idealnych form Platona. Uważał, że badając poszczególne obiekty (drzewa) możemy dostrzec ich formę (drzewiastość). Jednak nie wierzył, że te formy istnieją w oddzielnym, wyższym świecie rzeczywistości poza rzeczami materialnymi. Raczej myślał o formach jako o części samych rzeczy. (Innymi słowy, wiemy, czym jest zieleń, badając drzewa).

Arystoteles interesował się zatem analizowaniem i klasyfikowaniem rzeczy w oparciu o obserwacje i badania. Jego zainteresowania były szerokie. Pisał na wiele tematów, badał etykę, logikę, politykę, poezję, astronomię, geologię, biologię i fizykę. Aż do XVII wieku nauka w świecie zachodnim pozostawała w dużej mierze oparta na ideach Arystotelesa.

Podobnie jak Platon, Arystoteles chciał skutecznej formy rządu, która racjonalnie kierowałaby ludzkimi sprawami. W przeciwieństwie do Platona nie szukał idealnego państwa, ale próbował znaleźć najlepszą formę rządów, analizując istniejące rządy. W swojej „Polityce” Arystoteles przyjrzał się konstytucjom 158 polis i państw i znalazł trzy dobre formy rządów: monarchię, arystokrację i rząd konstytucyjny. Opowiadał się za rządem konstytucyjnym jako najlepszą formą dla większości ludzi.

Igrzyska Olimpijskie Greków


Igrzyska olimpijskie były największym ze wszystkich starożytnych greckich festiwali sportowych. Odbywały się w Olimpii co cztery lata, począwszy od 776 roku p.n.e. ku czci Zeusa, ojca bogów.

Zawody zawsze odbywały się między osobami, a nie grupami. Tylko młodzi mężczyźni brali udział do czasu dodania konkursów dla chłopców do 632 roku p.n.e. Począwszy od 472 roku p.n.e. igrzyska trwały pięć dni.

W igrzyskach olimpijskich każde wydarzenie miało tylko jednego zwycięzcę. Jego nagrodą był po prostu wieniec wykonany z liści oliwnych, uważany za święty dla Zeusa. Jednak Grecy uważali zwycięskich sportowców za wielkich bohaterów i często nagradzali ich w inny sposób. Mieszkańcy miasta na Sycylii powitali w domu zwycięzcę 200-metrowego wyścigu paradą 300 rydwanów ciągniętych przez białe konie. Niektóre społeczności nagradzały swoich zwycięzców pieniędzmi i darmowymi czynszami na całe życie.

Od dawna utrzymywane przekonanie, że sportowcy na igrzyskach olimpijskich byli amatorami, jest po prostu nieprawdą. Miasta-państwa wspierały zarówno sportowców, jak i ich trenerów. Ta praktyka pozwoliła im trenować się przez długi czas w nadziei, że przywrócą zwycięstwa – i chwałę – swoim społecznościom. Większe miasta-państwa nawet przekupywały zwycięzców z innych miast-państw.

Greckie igrzyska olimpijskie zakończyły się w roku 393 n.e., kiedy to chrześcijański cesarz rzymski zakazał ich jako pogańskich ćwiczeń. Piętnaście stuleci później igrzyska zostały wznowione dzięki staraniom francuskiego barona, Pierre’a de Coubertina, którego inspiracją były ideały starożytnych Greków. W 1896 roku w Atenach w Grecji odbyły się pierwsze współczesne igrzyska olimpijskie.

Zapisywanie historii (historiografia)


Historia, jaką znamy – jako systematyczna analiza wydarzeń z przeszłości – została stworzona na Zachodzie przez Greków. Herodot był autorem Historii wojen perskich, dzieła powszechnie uważanego za pierwszą prawdziwą historię cywilizacji zachodniej. Centralnym tematem tej pracy jest konflikt między Grekami a Persami, który Herodot postrzegał jako walkę między grecką wolnością a perskim despotyzmem.

Herodot dużo podróżował i przesłuchiwał wielu ludzi w celu uzyskania informacji.

Wielu historyków uważa dziś Tukidydesa za największego historyka starożytnego świata. Tukidydes był ateńskim generałem, który walczył w Wielkiej Wojnie Peloponeskiej. Porażka w bitwie skłoniła ateńskie zgromadzenie do wysłania go na wygnanie. Dało mu to możliwość napisania „Historii wojny peloponeskiej”.

W przeciwieństwie do Herodota Tukidydes nie interesował się boskimi siłami ani bogami jako czynnikami sprawczymi w historii. Postrzegał wojnę i politykę w kategoriach czysto ludzkich, jako działalność istot ludzkich. Przejrzał przyczyny i przebieg wojny peloponeskiej w sposób jasny i uczciwy, kładąc duży nacisk na prawdziwość swoich faktów. Jak stwierdził: „A jeśli chodzi o faktyczne opisywanie przeze mnie wydarzeń wojennych, przyjąłem zasadę, aby nie pisać pierwszej historii, która pojawiła się na mojej drodze, a nawet nie kierować się własnymi wrażeniami ogólnymi; Byłem obecny przy opisywanych przeze mnie wydarzeniach, albo też słyszałem o nich od naocznych świadków, których raporty sprawdziłem z największą dokładnością.”

Klasyczne ideały sztuki greckiej


Sztuka świata zachodniego była w dużej mierze zdominowana przez standardy wyznaczone przez Greków okresu klasycznego. Klasyczna sztuka grecka zajmowała się wyrażaniem odwiecznych ideałów. Tematem tej sztuki był człowiek, przedstawiony jako przedmiot wielkiej urody. Klasyczny styl, oparty na ideałach rozumu, umiaru, równowagi i harmonii we wszystkim, miał ucywilizować emocje.

W architekturze najważniejszą formą była świątynia poświęcona bogu lub bogini. W centrum greckich świątyń znajdowały się otoczone murem pokoje, w których znajdowały się zarówno posągi bóstw, jak i skarby, w których przechowywano dary dla bogów i bogiń. Te centralne pokoje były otoczone ekranem z kolumn, które sprawiały, że greckie świątynie były raczej otwartymi niż zamkniętymi strukturami. Kolumny były pierwotnie drewniane. W V wieku p.n.e. zaczęto używać marmuru.

Niektóre z najwspanialszych przykładów greckiej architektury klasycznej powstały w Atenach w V wieku p.n.e. Najbardziej znaną budowlą, uważaną za najwspanialszy przykład klasycznej świątyni greckiej, był Partenon. Został zbudowany między 447 a 432 p.n.e. Partenon, poświęcony Atenie, bogini patronce Aten, był wyrazem dumy Ateńczyków z ich miasta-państwa. Istotnie, był poświęcony nie tylko Atenie, ale także chwale Aten i Ateńczyków. Partenon ukazuje zasady architektury klasycznej: poszukiwanie spokoju, przejrzystości i wolności od zbędnych szczegółów.

Partenon

Rzeźba grecka również rozwinęła styl klasyczny. Realistyczne posągi ciała męskiego, ulubionego przedmiotu greckich rzeźbiarzy, ukazywały zrelaksowaną postawę. Ich twarze były pewne siebie, ich ciała elastyczne i umięśnione.

Greccy rzeźbiarze nie dążyli jednak do osiągnięcia realizmu, ale raczej do wzorca idealnego piękna. Poliklet, rzeźbiarz z V wieku, zapisał systematyczne zasady proporcji, które zilustrował w pracy znanej jako Doryforos. Jego teoria utrzymywała, że użycie idealnych proporcji, opartych na stosunkach matematycznych występujących w naturze, może stworzyć idealną ludzką postać.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *