Grecki okres klasyczny rozpoczął się wojną. W 499 roku p.n.e. miasta jońskie na wybrzeżu Azji Mniejszej zbuntowały się przeciwko Persom. W odwecie Persowie pod dowództwem Dariusza I zmiażdżyli powstałe miasta i ruszyli na Ateny i Spartę, które wzięły udział w buncie. Kiedy Persowie przenieśli się na kontynent w 490 roku p.n.e., Ateńczycy pokonali ich w bitwie pod Maratonem, niedaleko od Aten. Dariusz zmarł (486 p.n.e.), a jego syn Kserkses I, który go zastąpił, ruszył przeciwko Atenom z armią liczącą 200 000 żołnierzy, 1200 okrętów wojennych i 3000 mniejszych statków i spalił miasto. Gdy Kserkses wycofywał się, Ateńczycy, wspomagani przez Spartan, podążyli za Persami do Platejów, gdzie ponownie pokonali Persów.

W 477 roku p.n.e. miasta nadbrzeżne Morza Jońskiego i Morza Egejskiego utworzyły Ligę Delijską, pod dowództwem Aten, aby zjednoczyć się przeciwko temu wrogowi. W 454 roku p.n.e. skarbiec obrony wojskowej został przeniesiony z Delos do Aten, a roczne wpłaty zebrane od każdego członka zostały przeznaczone na odbudowę miasta. Pod przewodnictwem Peryklesa Ateny stały się światowym centrum kulturalnym.

Partenon


Zniszczenie Aten przez Persów oznaczało, że świątynie i posągi Akropolu, świętego wzgórza w mieście, musiały zostać odbudowane. Ten ważny projekt wprowadził klasyczną grecką sztukę i architekturę. Wielką główną bramą do nowego Akropolu jest Propylon, budowla dorycka zbudowana przez Mnesiklesa w 437-432 p.n.e. Znajdowała się w nim pierwsza znana w historii pinakoteka (galeria zdjęć) oraz biblioteka, w której goście mogli odpocząć po stromej wspinaczce. Następnie odwiedzający mogli zobaczyć imponujący Partenon, ostateczny wyraz klasycznego greckiego stylu architektonicznego. Został zbudowany przez Ictinosa i Kallicratesa w latach 448-432 p.n.e. Plutarch pisze, że budowla była poświęcona Atenie Partenos (Atenie Dziewicy), która była boginią patronką Aten.

Propylon 3D model

W Partenonie znajdował się kolosalny, wysoki na 12 m. posąg Ateny, który trzymał w dłoni skrzydlatą figurkę zwycięstwa. Rzeźbiarz Fidiasz stworzył rzeźbę, pokrytą kością słoniową i złotem.

Partenon to struktura dorycka, która zawiera elementy jońskie, w szczególności ciągły fryz, który pierwotnie biegł wzdłuż górnej części zewnętrznej. Fryz przedstawia postaci w ruchu, których draperie trzepoczą w odpowiedzi na ich ruchy.

Ten nowy styl artystyczny wykorzystujący ekspresję ruchu zdefiniował klasyczną sztukę grecką. Była to zmiana w stosunku do wcześniejszego greckiego okresu archaicznego z jego sztywnym, „zamrożonym” stylem sztuki. Klasyczne postacie zostały głęboko wyrzeźbione i skręcone w przestrzeni obrazowej. Ich draperie składały się z małych, powtarzających się fałd, pozornie ciągniętych przez grawitację i ruch, odsłaniając kształty ciała pod spodem. Ta obróbka draperii jest często nazywana stylem fidiańskim.

Partenon

Geniusz Fidiasza, Ictinosa i Kallicratesa, polega na tym, że dodali optyczne ulepszenia do Partenonu, aby nadać mu imponującą rzeźbiarską jakość. Kiedy widz wchodzi do jakiegoś obszaru, spodziewa się zobaczyć widok budynku z przodu. Konstrukcja została ustawiona pod takim kątem, że podczas wchodzenia na Akropol przez Propyleje widz patrzy na narożnik dużej konstrukcji, widząc jednocześnie przód i bok. To wzmocniło trójwymiarowy aspekt budynku. Złudzenie optyczne powstało poprzez zbudowanie fundamentu, pochylonego wyżej pośrodku ściany i niżej w każdym rogu, dzięki czemu wydaje się, że rogi budynku są jeszcze dalej. Wszystkie kolumny pochylają się równomiernie u góry do wewnątrz, przez co wydają się wyższe niż w rzeczywistości. Ten wyliczony projekt został wykonany, aby dać widzowi wrażenie, że Partenon jest eteryczny i nieziemski z wyglądu. Budynek został pomalowany na kilka jasnych, pastelowych kolorów, co uwydatniło elementy architektoniczne i pozwoliło zobaczyć z daleka reliefowe rzeźby na zewnątrz.

Dzisiejszy Partenon jest skorupą swojego pierwotnego projektu. Pozostał nienaruszony do 1687 roku, kiedy Wenecjanie strzelali do konstrukcji, która była wtedy używana przez Turków do przechowywania amunicji. Amunicja eksplodowała, niszcząc znaczną część budynku.

Świątynia Ateny Nike i Erechtejon


Obok Propylej stoi świątynia Ateny Nike, zbudowana przez Kallicratesa w 427-424 p.n.e. Jest to mała świątynia jońska, pierwsza na kontynencie. Ciągły fryz przedstawia bitwę pod Plateją, kiedy Ateńczycy pokonali Persów.

Erechtejon, podobnie jak Świątynia Ateny Nike, jest świątynią jońską i została zbudowana, aby pomieścić posąg Ateny Polias. Erechtejon, nazwane na cześć ateńskiego króla Erechteusza, został zbudowany przez Mnesiklesa w latach 421-405 p.n.e. na miejscu, w którym według mitów odbył się pojedynek między Ateną a Posejdonem. Jest to również miejsce mitologicznej studni Posejdona, która prawdopodobnie znajduje się daleko pod podziemną kryptą budynku. Aby dodać wizualnego zainteresowania Mnesikles dodał trzy ganki. Obejmuje to słynny portyk Ganek Kor, gdzie kariatydy (kolumny postaci ludzkich) stoją w kontrapost (przeciwwaga; dosłownie, kontrpozycja, w której ramiona są pochylone pod kątem w jednym kierunku, a biodra są ustawione pod kątem w przeciwnym kierunku ). Ta przeciwna do kąta postawa ciała tworzy postawę w kształcie litery S, a nie postać stojącą prosto i sztywno. Te kariatydy wspierają architraw (belkę, która rozciąga się w poprzek kolumn świątyni).

Erechtejon

Wczesna Klasyczna Rzeźba


Kontrapost był greckim, klasycznym wynalazkiem, po raz pierwszy widzianym w wolno stojącym posągu zwanym Efeb Kritiosa (ok. 480 p.n.e.). Został znaleziony na Akropolu i nazwany na cześć rzeźbiarza, który go wykonał. Ta figura, typu kuros (młodzieniec), jest utworem przejściowym, który plasuje się gdzieś pomiędzy greckim okresem archaicznym a wczesnym klasycznym. Młodzieniec stoi z jedną nogą podtrzymującą go, a drugą rozluźnioną, dzięki czemu biodra są ustawione pod kątem. Jego ramiona pochylone są pod przeciwnym kątem. Ramiona i biodra tworzą dwa przeciwstawne kąty – naturalną pozę, która reprezentuje główny przełom w rzeźbie, ponieważ zakłada ruch. Nowością w Efebie Kritiosa jest również odrzucenie zwykłego archaicznego uśmiechu na rzecz neutralnego wyrazu twarzy.

Prawdziwymi rzeźbami wczesnoklasycystycznymi są dwie Brązy z Riace (ok. 460 r. p.n.e.), jedne z niewielu oryginalnych greckich posągów z brązu, które przetrwały. Większość z nich jest znana tylko dzięki kopiom z rzymskiego marmuru. Przyczyną przetrwania Brązów z Riace jest to, że znajdowali się na statku, który zatonął w V wieku p.n.e. i znaleziony dopiero w latach 80 XX w.. Obie te postacie z brązu mają płynny, pozornie żywy ruch ich zrelaksowanego odpowiednika. Aby zwiększyć realizm, rzeźbiarz użył szkła do oczu oraz srebrnych i miedzianych wkładek, aby podkreślić zęby, rzęsy, usta i sutki postaci. Ich postawa kontrapostowa jest bardziej dobitna niż w Efebie Kritiosa, podobnie jak szczegóły anatomii. Lewe ramię w posągu porusza się do przodu, aby włamać się do przestrzeni widza, również wyłamując się ze sztywności figur typu kuros z okresu archaicznego.

Brązy z Riace

W 450 p.n.e. Poliklet posunął elementy tych posągów o krok dalej, jego Doryforos, czyli Niosący Włócznię, znany tylko z rzymskich kopii. W tej rzeźbie Poliklet ustalił proporcje dla wczesnego okresu klasycznego. Efektem tego były muskularne, atletyczne sylwetki. Napisał traktat na temat proporcji człowieka, który oparł na pitagorejskiej metodzie matematycznej. Stosunek tych ludzkich proporcji został oparty na małym palcu, jako jednostce miary. Dla niego harmonijne proporcje między różnymi elementami rzeźby miały znaczenie.

Po pełnym opanowaniu kontraposta postać mogła przyjąć dowolną pozę, nawet najbardziej złożoną. Myron, który specjalizował się w przedstawianiu sportowców, wykonał rzeźbę która nazywa się Dyscobol (ok. 450 roku p.n.e.), postać rzucająca dyskiem, kompozycję opartą na dwóch przecinających się łukach.

Dyscobol

Anonimowa rzeźba umierająca córka Niobie (ok. 450-440 p.n.e.), pierwotnie będąca częścią frontonu świątyni, przedstawia kobietę klęczącą na jednym kolanie, która próbuje usunąć strzałę Apolla z pleców. Została postrzelona, ​​ponieważ jej matka Niobe chwalił asię swoimi siedmioma synami i siedmioma córkami podczas festiwalu na cześć Letony, matki Apolla. Kiedy opada na ziemię, jej głowa, tułów i lewe udo tworzą prostą linię, podczas gdy jej lewa noga, prawe udo i ręce po przekątnej odrywają się od tej centralnej osi. Wykrzywienie jej ramion, gdy próbuje usunąć strzałę, spowodowało, że jej draperia zsunęła się, odsłaniając jej młodzieńcze nagie ciało. Jest najwcześniejszą rzeźbą ciała kobiety w greckiej sztuce. Emocje są przekazywane nie przez grymasy, ale przez pozę, a nawet wtedy patos jest powściągliwy. W tym celu rzeźba wczesnego okresu klasycznego jest zwykle kwalifikowana jako styl ostry.

Umierająca córka Niobie

Późny okres klasyczny


W 431 roku p.n.e. wybuchła wojna peloponeska między Ligą Peloponeską, na czele której stała Sparta, a Ligą Delijską, na czele której stały Ateny, trwająca 27 lat. Sparta z pomocą Persów pokonała Ateńczyków, którzy stracili prymat najsilniejszej potęgi w Grecji. W 350 roku p.n.e. Filip Macedoński najechał jedno po drugim greckie miasta, a w roku 330 p.n.e. zjednoczył ich, tworząc pierwszy naród europejski. Filip został zamordowany w 336 p.n.e., a jego syn Aleksander Wielki zastąpił go. Aleksander zaangażował się w podbój, który zaprowadził go na wschód aż do Indii. Wydarzenia te były początkiem późnego okres klasycystycznego. W tym okresie czołowymi mistrzami zostali Skopas, Lizyp i Praksyteles.

Do tego późnego okresu klasycznego należy Mauzoleum w Halikarnasie w Azji Mniejszej, zbudowane w 350 roku p.n.e. autorstwa Satyrosa i Pyteosa. Jest to jeden z siedmiu starożytnych cudów świata. Budowa kolosalnego mauzoleum została zlecona przez królową Artemizję z Carii. Miał to być godny królewski pomnik nagrobny dla Mauzolosa, jej brata jego małżonki. Artemizja wezwała największego z greckich mistrzów. Mauzoleum zostało zniszczone w XV i XVI wieku, ale od tego czasu zostało zrekonstruowane w British Museum na podstawie starożytnych opisów, w tym fragmentów oryginalnej konstrukcji. Łączył greckie elementy jońskie, w tym kolumny wolutowe (kolumny zakończone spiralnym ornamentem) i ciągły fryz, z elementami nie-greckimi, takimi jak wysoka podstawa i czterospadowy dach. Pomiędzy kolumnami znajdowały się posągi przedstawiające lwy, a nad dachem rydwan z portretem Mauzolosa i Artemizji autorstwa Skopasa. Portret Mausolosa nadal istnieje i przedstawia z każdej strony inny widok, co oznacza, że ​​w przeciwieństwie do większości rzeźb z okresu wczesnego klasycyzmu, które skupiały się na płaszczyźnie frontowej, ta zachęca widza do obejścia go.

Ciągły fryz, który wieńczy pomnik, przedstawia bitwę między Grekami a Amazonkami, bitwę Lapitów i Centaurów oraz wyścigi rydwanów. Rzeźbiarzami odpowiedzialnymi za reliefy byli Bryaksis, Leochares, Tymoteusz i Skopas. Tutaj postacie są w agresywnych, energicznych pozach, ich draperie reagują bardziej dobitnie na ich gwałtowne ruchy.

Drugą ważną postacią późnego okresu klasycznego była Lizyp z Sikyonu, oficjalny rzeźbiarz Aleksandra Wielkiego. Duris z Samos pisał, że Lizyp zapytał malarza Eupomposa, skąd czerpał inspirację. Malarz wskazał na tłum, aby odpowiedzieć na pytanie, a następnie upomniał rzeźbiarza, aby podążał za naturą, zamiast naśladować innych artystów. Jego styl odzwierciedla arystotelesowskie podejście do empirycznego obserwowania przyrody i jej zjawisk, a następnie powielania tych obserwacji na obrazowej lub rzeźbiarskiej powierzchni.

Lizyp postąpił zgodnie z radą. Jego Apoksyomenos z ok. 330 p.n.e., którego kopia znajduje się w Museo Pio-Clementino w Watykanie, przedstawia sportowca zeskrobującego olej i kurz z ciała po zawodach, co jest częstym zjawiskiem w codziennym życiu Greków. Lizyp wprowadził nowy zestaw proporcji do przedstawienia ludzkiej postaci, co dało bardziej smukłe postacie niż te z wczesnego okresu klasycznego.

Przedstawione ciało jest osiem, a nie siedem razy dłuższe od głowy, wypierając bardziej muskularny sposób przedstawiania, wprowadzony sto lat wcześniej przez Polikleta. Gdy ramiona jego postaci unoszą się, aby zaangażować się w proces skrobania, włamują się do przestrzeni widza i zapewniają niezakłócony widok tułowia. Ta cecha podkreśla trójwymiarowość rzeźby i nadaje jej większe poczucie ruchu. Każda strona oferuje inny widok, zmuszając widzów do chodzenia, aby w pełni zobaczyć rzeźbę. Gdy ramiona poruszają się do przodu, plecy przybierają wypukły kształt, typowy dla sztuki Lizypa.

Ostatnią ważną postacią w sztuce późnego okresu klasycznego był Praksyteles, a jego dziełem sygnaturowym był Hermes i niemowlę Dionizos z ok. 330 p.n.e. Przedstawia Hermesa, posłańca bogów, zabierającego małego Dionizosa, boga wina, do Nimf, które go wychowały. W pracy Praksytelesa Hermes dokucza Dionizosowi, trzymając kiść winogron, które od tego czasu odłamały się wraz z jego prawym ramieniem. Rzeźba przedstawia humanizację greckich bogów i ich wizerunek jako mających takie same słabości i wady jak ludzie. Praca wykorzystuje proporcje ustalone przez Lizypa, ale jej elegancka jakość jest własnością Praksytelesa. Osiągnął to, wyolbrzymiając krzywiznę S ciała Hermesa, idealizując jego kształty i nadając swojej twarzy marzycielski wyraz.

Hermes i niemowlę Dionizos

Aleksander Wielki zmarł w 323 roku p.n.e. a jego podbite ziemie zostały podzielone między jego generałów. Zewnętrzne wpływy, które przyniosły podboje Aleksandra, zaowocowały sztuką, która łączyła cechy wschodnie i zachodnie, wyznaczając koniec późnego okresu klasycznego i początek epoki hellenistycznej, kiedy w sztuce wprowadzono mniej powściągliwości i więcej dramatu.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *