Powstanie cesarstwa rzymskiego. Od republiki do imperium

W II wieku p.n.e. Senat stał się prawdziwym organem zarządzającym państwem rzymskim. Członkowie Senatu wywodzili się głównie z arystokracji ziemskiej. Pozostali senatorami do końca życia i zajmowali główne urzędy republiki. Senat kierował wojnami w III i II wieku p.n.e. i przejął kontrolę nad polityką zagraniczną i wewnętrzną, w tym sprawami finansowymi. Senat i biura polityczne były coraz bardziej kontrolowane przez mały krąg bogatych i wpływowych rodzin.

Oczywiście ci arystokraci stanowili tylko niewielką mniejszość narodu rzymskiego. Kręgosłupem rzymskiego państwa i armii zawsze byli drobni farmerzy. Jednak z biegiem czasu wielu drobnych rolników nie było w stanie konkurować z dużymi, zamożnymi właścicielami ziemskimi i straciło swoje ziemie. W rezultacie wielu nich przeniosło się do miast, zwłaszcza do Rzymu, tworząc dużą klasę biednych bezrolnych.

Niektórzy arystokraci próbowali zaradzić temu narastającemu kryzysowi gospodarczemu i społecznemu. Dwóch braci, Tyberiusz i Gajusz Grakchusi uważali, że podstawową przyczyną problemów Rzymu był upadek drobnego rolnika. Aby rozwiązać ten problem, wezwali radę plebsu do uchwalenia projektów reformy rolnej, wzywających rząd do odebrania gruntów publicznych posiadanych przez wielkich właścicieli ziemskich i przekazania ich bezrolnym Rzymianom.

Wielu senatorów, którzy sami byli wielkimi właścicielami ziemskimi, których majątki obejmowały duże obszary ziemi publicznej, było wściekłych. Grupa senatorów wzięła prawo w swoje ręce i zabiła Tyberiusza w 133 roku p.n.e. Jego brata Gajusza spotkał później ten sam los. Próby wprowadzenia reform, podjęte przez braci Gracchusów, otworzyły drzwi do większej niestabilności i większej przemocy. Zmiany w armii rzymskiej wkrótce przyniosły jeszcze gorsze problemy.

Nowa rola dla armii


W 107 roku p.n.e. rzymski generał Mariusz został konsulem i zaczął rekrutować swoje armie w nowy sposób. Armia rzymska przez długi czas składała się z drobnych rolników. Teraz Mariusz rekrutował ochotników z biedoty miejskiej i wiejskiej, którzy nie posiadali żadnej nieruchomości. Aby ich zwerbować, obiecał im ziemię. Ci ochotnicy złożyli przysięgę lojalności generałowi, a nie państwu rzymskiemu. W rezultacie Mariusz stworzył nowy typ armii, która nie była kontrolowana przez rząd. Ponadto generałowie zostali zmuszeni do zaangażowania się w politykę, aby uchwalić prawa, które zapewniłyby ziemię, której potrzebowali dla ich weteranów.

Mariusz pozostawił po sobie potężne dziedzictwo. Stworzył nowy system rekrutacji do wojska, który oddał dużą władzę w ręce poszczególnych generałów.

Lucjusz Korneliusz Sulla był następnym generałem, który skorzystał z nowego systemu wojskowego. Senat przekazał mu dowództwo w wojnie w Azji Mniejszej. Rada plebsu próbowała przekazać dowództwo Mariuszowi i wybuchła wojna domowa. Sulla wygrał i zajął Rzym w 82 roku p.n.e., prowadząc panowanie terroru, aby zniszczyć wszelką opozycję. Następnie Sulla przywrócił władzę Senatu i wyeliminował większość uprawnień zgromadzeń ludowych.

Sulla miał nadzieję, że stworzył solidną podstawę do przywrócenia tradycyjnej rzymskiej republiki rządzonej przez potężny Senat. Jego prawdziwe dziedzictwo było jednak zupełnie inne od tego, co zamierzał. Jego przykład wykorzystania armii do przejęcia władzy okazał się najbardziej atrakcyjny dla ambitnych ludzi.

Upadek republiki


Przez następne 50 lat (82-31 p.n.e.) historia Rzymu charakteryzowała się wojnami domowymi, w których wiele jednostek walczyło o władzę. Trzej mężczyźni – Krassus, Pompejusz i Juliusz Cezar – wyłonili się jako zwycięzcy.

Krassus był znany jako najbogatszy człowiek w Rzymie. Pompejusz wrócił z udanego dowództwa w Hiszpanii jako bohater wojskowy. Juliusz Cezar miał również dowództwo wojskowe w Hiszpanii. Połączone bogactwo i siła tych trzech ludzi były ogromne i pozwoliły im zdominować scenę polityczną i osiągnąć swoje podstawowe cele.

Pierwszy triumwirat w 60 roku p.n.e.


Cezar połączył się z Krassusem i Pompejuszem, tworząc Pierwszy Triumwirat. Triumwirat to rząd trzech osób o równej sile. Pompejusz otrzymał dowództwo w Hiszpanii, Krassus otrzymał dowództwo w Syrii, a Cezar otrzymał specjalne dowództwo wojskowe w Galii (współczesna Francja), gdzie odniósł sukces i wyróżnienie.

Jednak gdy Krassus zginął w bitwie w 53 roku p.n.e., pozostało tylko dwóch potężnych ludzi. Czołowi senatorowie zdecydowali, że rządy samego Pompejusza będą dla nich korzystne. Głosowali przeciwko Cezara. Cezar odmówił.

Droga do władzy Juliusza Cezara


W czasie pobytu w Galii zdobył doświadczenie wojskowe, a także zdobył armię lojalnych weteranów. Zdecydował się zachować swoją armię i przeniósł się do Włoch, przekraczając nielegalnie Rubikon – rzekę, która stanowiła południową granicę jego prowincji. („Przekraczanie Rubikonu” to wyrażenie używane dzisiaj na oznaczenie niemożności zawrócenia.)

Cezar maszerował na Rzym, rozpoczynając wojnę domową między swoimi siłami a siłami Pompejusza i jego sojuszników. Klęska sił Pompejusza pozostawiła Cezarowi pełną kontrolę nad rządem rzymskim.

Cezar został oficjalnie dyktatorem w 45 roku p.n.e. (dyktator jest władcą absolutnym). Zdając sobie sprawę z potrzeby reform, Cezar dał ziemię biednym i powiększył Senat do 900 członków. Zapełniając go wieloma zwolennikami i zwiększając liczbę członków, osłabił władzę Senatu.

Cezar planował znacznie więcej w zakresie projektów budowlanych i przygód wojskowych na wschodzie. Jednak w 44 roku p.n.e. zamordowała go grupa czołowych senatorów.

Drugi triumwirat


Drugi triumwirat to nowa walka o władzę po śmierci Cezara. Trzech mężczyzn – Oktawian, spadkobierca Cezara; Antoniusz, sojusznik i asystent Cezara; a Lepidus, który był dowódcą kawalerii Cezara – połączyli siły, by utworzyć Drugi Triumwirat. Jednak w ciągu kilku lat po śmierci Cezara tylko dwóch ludzi podzieliło między siebie rzymski świat. Oktawian zajął zachód; Antoniusz, wschód.

Imperium Rzymian, choć było duże, było wciąż za małe dla dwóch panów. Wkrótce Oktawian i Antoniusz doszli do konfliktu. Antoniusz sprzymierzył się z egipską królową Kleopatrą VII. Podobnie jak wcześniej Cezar, Antoniusz zakochał się w niej. W bitwie pod Akcjum w Grecji w 31 roku p.n.e. siły Oktawiana rozbiły armię i flotę Antoniusza i Kleopatry. Obaj uciekli do Egiptu, gdzie rok później popełnili samobójstwo.

32-letni Oktawian stał jedynym władcą światu rzymskiego. Wojny domowe się skończyły. Okres rozpoczynający się w 31 roku p.n.e. i trwający do 14 roku n.e. stał się znany jako wiek Augusta.

Epoka Augusta


W 27 roku p.n.e. Oktawian ogłosił „przywrócenie Republiki”. Wiedział, że tylko tradycyjne republikańskie formy zadowolą Senat. Jednocześnie miał świadomość, że republiki nie da się w pełni przywrócić. Chociaż Oktawian dał Senatowi pewną władzę, faktycznie został pierwszym cesarzem rzymskim. W 27 roku p.n.e. Senat nadał mu tytuł Princepsa – „pierwszego obywatela”, odpowiedni tytuł ze względu na jego władzę.

August okazał się bardzo popularny, ale jego ciągła kontrola nad armią była głównym źródłem jego władzy. Senat nadał Augustowi tytuł imperatora, czyli wodza naczelnego.

August utrzymywał stałą armię złożoną z 28 legionów, czyli około 150 000 żołnierzy. (Legion był jednostką wojskową liczącą około 5000 żołnierzy). Tylko obywatele rzymscy mogli być legionistami (członkami legionu). Ludy poddane mogły służyć jako siły pomocnicze, które liczyły, za Augusta, około 130 000. August ustanowił także straż pretoriańską złożoną z około 9000 ludzi, którzy mieli ważne zadanie pilnowania cesarza.

August ustabilizował granice Cesarstwa Rzymskiego, podbijając wiele nowych obszarów. Jego próba podboju Niemiec jednak nie powiodła się, gdy trzy rzymskie legiony pod dowództwem Warusa zostały zmasakrowane przez niemieckich wojowników. Te porażki w Niemczech nauczyły Augusta, że ​​władza Rzymu nie jest nieograniczona.

Cesarstwo Rzymskie było bliskie swojego rozkwitu w pierwszym wieku naszej ery. Jednak w 9 r. n.e., trzy rzymskie legiony, około 15 000 ludzi, zostały zniszczone przez germański plemiona w Lesie Teutoburskim. Od tego momentu Rzym nie podejmował żadnych poważnych prób podboju tego, co dziś znamy jako Niemcy.

Wczesne imperium


Począwszy od 14 r n.e., szereg nowych cesarzy rządził Rzymem. Okres ten, kończący się 180 r., nazywa się wczesnym imperium.

Nowy system polityczny cesarzy wczesnego imperium Augusta pozwolił cesarzowi na wybór następcy z jego naturalnej lub adoptowanej rodziny. Pierwszych czterech cesarzy po Auguście pochodziło z jego rodziny. Byli to Tyberiusz, Kaligula, Klaudiusz i Neron. W czasie ich panowania cesarze ci przejmowali coraz więcej obowiązków, które August powierzył Senatowi. W tym samym czasie, gdy cesarze stawali się potężniejsi, stawali się bardziej skorumpowani.

Neron, na przykład, zabijał ludzi, jeśli chciał, żeby nie przeszkadzali – łącznie z własną matką. Bez żołnierzy senatorowie nie byli w stanie przeciwstawić się jego ekscesom, ale rzymskie legiony w końcu się zbuntowały. Neron, porzucony przez swoich strażników, zdecydował się popełnić samobójstwo, dźgając się w gardło.

Na początku II wieku do władzy doszła seria pięciu tak zwanych dobrych cesarzy. Byli to Nerwa, Trajan, Hadrian, Antoninus Pius i Marek Aureliusz. Cesarze ci stworzyli okres pokoju i dobrobytu znany jako Pax Romana – „pokój rzymski”. Pax Romana trwała prawie sto lat. Władcy ci traktowali klasy rządzące z szacunkiem, zakończyli arbitralne egzekucje, utrzymywali pokój w imperium i popierali wewnętrzną politykę ogólnie pomocną dla imperium.

Pod rządami pięciu dobrych cesarzy uprawnienia cesarza nadal się rozszerzały kosztem Senatu. Urzędnicy mianowani i kierowani przez cesarza przejęli kierowanie rządem. Dobrzy cesarze stworzyli także nowe programy pomocy ludziom. Na przykład Trajan stworzył program, który zapewnił państwowe fundusze na pomoc biednym rodzicom w wychowaniu i edukacji ich dzieci. Dobrzy cesarze byli powszechnie chwaleni za ich programy budowlane. Trajan i Hadrian byli szczególnie aktywni przy robotach publicznych – budowie akweduktów, mostów, dróg i obiektów portowych – na terenie prowincji i w Rzymie.

Zasięg imperium


Rzym rozszerzył się dalej w okresie wczesnego cesarstwa. Trajan rozszerzył panowanie rzymskie na Dację (współczesna Rumunia), Mezopotamię i Półwysep Synaj. Jego następcy zdali sobie jednak sprawę, że imperium jest zbyt duże, aby można było nim łatwo zarządzać.

Hadrian wycofał siły rzymskie z dużej części Mezopotamii, a także przeszedł do defensywy w swojej polityce granicznej. Wzmocnił fortyfikacje wzdłuż linii łączącej Ren i Dunaj. Zbudował również mur obronny (Mur Hadriana) o długości około 118 km w północnej Wielkiej Brytanii, aby powstrzymać Szkotów. Pod koniec II wieku stało się jasne, że coraz trudniej będzie bronić imperium. Siły rzymskie rozlokowano w stałych bazach za granicami.

U szczytu swego rozkwitu w drugim wieku Cesarstwo Rzymskie było jednym z najwspanialszych państw, jakie kiedykolwiek widział świat. Zajmował około 9,1 miliona kilometrów kwadratowych, a jego populację oszacowano na ponad pięćdziesiąt milionów.

Cesarze i rząd cesarski zapewniali pewien stopień jedności. Dużą swobodę pozostawiono lokalnym zwyczajom, a przywileje obywatelstwa rzymskiego zostały przyznane wielu ludziom w całym imperium. W 212 r. cesarz Karakalla nadał obywatelstwo rzymskie każdej wolnej osobie w imperium.

Miasta odegrały ważną rolę w szerzeniu kultury rzymskiej, prawa rzymskiego i języka łacińskiego. Lokalni urzędnicy miejscy działali jako rzymscy agenci, wykonując wiele obowiązków rządowych, zwłaszcza podatki.

Językiem zachodniej części imperium była łacina, na wschodzie język grecki. Kultura rzymska rozprzestrzeniła się na wszystkie części imperium i swobodnie mieszała się z kulturą grecką.

Warunki ekonomiczne i społeczne


Cesarstwo było okresem wielkiego dobrobytu, w którym wewnętrzny spokój prowadził do wysokiego poziomu handlu. Kupcy z całego imperium przybywali do głównych włoskich portów Puteoli nad Zatoką Neapolitańską i Ostią u ujścia Tybru. Handel również wykraczał poza granice Rzymu i obejmował nawet towary jedwabne z Chin. Importowano duże ilości zboża, zwłaszcza z Egiptu, aby nakarmić Rzymian. Sprowadzano luksusowe przedmioty, aby zadowolić zamożne klasy wyższe.

Jednak pomimo aktywnego handlu, rolnictwo pozostało głównym zajęciem większości ludzi i podstawą dobrobytu Rzymu. Duże posiadłości ziemskie, zwane latyfundiami, zdominowały rolnictwo w południowych i środkowych Włoszech. W tych posiadłościach hodowano owce i bydło na dużą skalę, głównie przy użyciu niewolniczej siły roboczej. W północnych Włoszech nadal istniały małe gospodarstwa chłopskie.

Ogromna przepaść oddzielała bogatych od biednych w społeczeństwie rzymskim. Klasy wyższe wiodły życie pełne wypoczynku i luksusu w swoich willach i na rozległych posiadłościach. Drobni rolnicy często stawali się zależni od ogromnych majątków bogatych sąsiadów. W miastach wielu biednych mieszkańców pracowało w sklepach i na targowiskach. Tysiące bezrobotnych było zależnych od cesarza.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *