Republika Rzymska w V – połowie III wieku p.n.e.

Od końca VI wieku p.n.e. do pierwszego wieku p.n.e. w historii Rzymu trwał okres republiki. Wszystkie ważne kwestie były rozwiązywane na Zgromadzeniu Narodowym drogą głosowania: uchwalano nowe ustawy, uchylano stare, ogłaszano wojny i zawierano akty pokojowe, rozpatrywano pozwy i skargi, i tak dalej. Na zebraniu obywateli wybierano na stanowiska sędziowskie. Kierowało państwem dwa konsuli wybierane na rok. Konsulowie dowodzili wojskiem i dbali o dobro obywateli. Inni urzędnicy magistratu utrzymywali porządek w Rzymie, zajmowali się finansami, sądami i tak dalej. Tak jak poprzednio była rada starszych – Senat, który przewodniczył zebraniu, a sędziowie składali mu raporty. Wiodące miejsce w administracji należało do patrycjuszy, którzy tworzyli senat.

Historia polityczna Rzymu V-IV wieku p.n.e. charakteryzuje się umocnieniem systemu republikańskiego i walką plebejuszy o jego demokratyzację.

Z czasem walka plebejuszy doprowadziła do pozytywnych konsekwencji. Patrycjusze zostali zmuszeni do ustępstw i zgodzili się, że plebejusze będą co roku wybierać swoich przedstawicieli – trybunów ludowych, których obowiązkiem będzie ochrona interesów plebejuszy w walce z arbitralnością sędziów patrycjuszy. Osoba trybuna ludowego była nietykalna. Jeśli trybun nie zgodził się z decyzją Senatu, nałożył zakaz – weto w stosunku do tej decyzji to ona nie mogła zostać przyjęta.

W połowie V wieku plebejuszom udało się uchwalić prawa, które zostały zapisane na 12 miedzianych płytach i umieszczone na głównym placu Rzymu – Forum. Prawa te przeszły do ​​historii jako Prawa Dwunastu Tablic. Stały się głównym źródłem prawa rzymskiego, ustanowiły obowiązek dyskusji w sądzie, przewidywały obligatoryjną realizację orzeczeń sądownictwa.

Jeśli wcześniej patrycjusze robili wszystko według własnego uznania, teraz byli zmuszeni przestrzegać prawa.

Następnie plebejusz zapewnił sobie prawo do ziemi, zniesiono niewolnictwo za długi. Odtąd majątek mógł zostać skonfiskowany za niespłacenie długu, ale zabroniono zmieniać człowieka w niewolnika.

Ostatecznie jeden z konsulów został wybierany spośród plebejuszy. Na początku IV wieku p.n.e. wszystkie stanowiska stały się dostępne dla niższych stanów. Ale największym zwycięstwem plebejuszy było to, że wszyscy obywatele musieli przestrzegać decyzji ich zgromadzenia.

Ponieważ plebejusze stanowili większość, oznaczało to demokrację, czyli republikę.

Podboje Rzymian


Pierwotnie Rzym był miastem-państwem. Jego terytorium składało się z miasta i przedmieść rolniczych. Od V wieku p.n.e. Rzym stopniowo podbijał liczne ziemie, wypierając Etrusków i inne plemiona. W realizacji planów Rzymian przez pewien czas przeszkadzali Celtowie, którzy okupowali wówczas prawie całą zachodnią Europę. Rzymianie nazywali ich Galami, czyli kogutami, ponieważ Celtowie uwielbiali jasne ubrania i ozdabiali hełmy piórami koguta. Północne Włochy zostały zajęte przez Galów w połowie V wieku p.n.e., a w 390 p.n.e. spalili Rzym. Przetrwała tylko cytadela na Kapitolu. Według legendy garnizon Kapitolu został obudzony przez gęsi, które hałasowały, gdy zbliżali się Galowie. Stąd powiedzenie, że gęsi uratowały Rzym. Galowie opuścili miasto, przyjmując duży okup.

Po klęsce w wojnie z Galami Rzymianie zreorganizowali armię. Jej główną jednostką był słynny Legion Rzymski. Liczył 4500 żołnierzy: 4200 piechoty i 300 kawalerii. Legion został podzielony na mniejsze jednostki. Podczas bitwy ustawiali się w trzech rzędach. A w ostatnim rzędzie byli najbardziej doświadczeni żołnierze. Przedzierając się przez pierwsze szeregi, wróg liczył na zwycięstwo. Jednak najlepsze siły walczyły z tyłu. Po bokach legion był otoczony kawalerią.

W V wieku włoskie plemię Samnitów rozszerzyło swoją władzę na Kampanię, a miasto Kapua przeszło pod ich władze. Zamożni  właściciele ziemscy Kapui poprosili Rzym o pomoc. Rozpoczęła się pierwsza wojna samnicka, która zakończyła się zwycięstwem Rzymu.

Nasilił się antagonizm między Rzymem a miastami Unii Łacińskiej – federacji 30 miast Lacjum (współczesne Lacjum, Włochy). W rezultacie rozpoczęła się wojna łacińska, która trwała od 340 do 338 p.n.e. Prawie wszystkie miasta łacińskie zbuntowały się. Dołączyli do nich mieszkańcy Kapui. W wyniku wojny Unia Łacińska przestała istnieć: miasta najbliższe Rzymowi stały się jego częścią, a ich ludność została uznana za równą Rzymianom, a mieszkańcy innych społeczności łacińskich byli równi Rzymianom pod względem praw obywatelskich, ale nie otrzymali prawa głosu w Zgromadzeniu Narodowym.

Rzymianie ponownie potwierdzili swoją pozycję w Kampanii, co doprowadziło do nowej eskalacji z Samnitami, a kiedy Rzymianie zajęli Neapol, rozpoczęła się druga wojna samnicka. Rzymianie zreorganizowali armię, tworząc małe mobilne jednostki uzbrojone w krótkie miecze. W wyniku tych innowacji wojska rzymskie odniosły szereg zwycięstw nad Samnitami i ich sojusznikami.

W III wieku po długiej przerwie Galowie, zjednoczeni z Etruskami, dotarli na tereny rzymskie. Skorzystali z tego Samnici, którzy odnowili swoje wpływy w sprzymierzonej niegdyś z Rzymem Lukanii. Doprowadziło to do III wojny samnickiej, w której Rzym ponownie zwyciężył.

W wyniku ciągłych wojen z okoliczną ludnością, Rzym stopniowo podbijał środkowe, a następnie południowe Włochy. Walka o to drugie była szczególnie zacięta.

Po zwycięstwie nad Samnitami Rzymianie rozpoczęli walkę z greckimi miastami. Największym greckim miastem we Włoszech było Tarent. Miasto nie posiadało własnej armii i korzystało z usług greckich najemników. 280 p.n.e. Rzymianie wysłali ambasadorów do Tarentu, ale ich zabili, co było przyczyną wojny. Do walki z Rzymem Tarentem zaprosił króla Epiru Pyrrusa, jednego z wybitnych generałów tamtych czasów. Wylądował we Włoszech z armią złożoną z 22 000 dobrze wyszkolonej piechoty, 3 000 kawalerii i 20 słoni bojowych, których użycie było w czasie wojny nowością.

Pierwsza bitwa między Rzymianami i Pyrrusem, która zakończyła się zwycięstwem tego ostatniego, miała miejsce pod Herakleą. Ważną rolę odegrali  słonie, z którymi Rzymianie nie byli jeszcze w stanie walczyć.

W następnym roku Pyrrus odniósł kolejne zwycięstwo nad Rzymianami w Apulii, ale poniósł znaczne straty („Pyrrusowe zwycięstwo”). Wysłał więc ambasadorów do Rzymu z propozycją zawarcia pokoju, która została odrzucona przez Senat.

W 275 roku odbyła się się decydująca bitwa między wojskami króla Epiru a wojskami rzymskimi. Rzymskim łucznikom udało się wystraszyć słonie i zakłócić szeregi armii Pyrrusa. Rzymianie odnieśli zwycięstwo i zdobyli ogromny łup. Pyrrus wrócił do Epiru i wkrótce zginął walcząc z Macedończykami.

W 265 roku Rzymianie zakończyli podbój Włoch.

Tak więc o godzinie 111 p.n.e. władza rzymska rozprzestrzeniła się na prawie całe Włochy. Dyplomacja i zasada „dziel i rządź” odegrały ważną rolę w sukcesie Rzymu. W prawie każdej wojnie Rzym sprzymierzał się z niektórymi plemionami i miastami, często niszcząc sojusz swoich przeciwników i tym samym wygrywając.

Po podboju Włoch Rzym nie uspokoił się. Celem jego roszczeń była bogata wyspa Sycylia. Kiedyś osiedlali się tu Fenicjanie i Grecy. Wśród greckich miast były słynne Syrakuzy. Rzym zaczął przygotowywać się do wojny o wyspę. Ale wtedy Morzem Śródziemnym rządziła Kartagina. To miasto zostało założone przez Fenicjan. Szybko stałą się potężnym miastem dzięki bogatym kupcom i silnej flocie. Później Kartagina podbiła fenickie miasta na Półwyspie Iberyjskim (współczesna Hiszpania) i wiele miast na wyspach. W ten sposób powstała potęga morska– Kartagina która stała się rywalem Rzymu na Morzu Śródziemnym. Przez ponad 60 lat Rzym i Kartagina toczyły zaciekłe wojny o dominację na Morzu Śródziemnym. Te wojny nazywano wojnami punickimi, ponieważ Rzymianie nazywali ludność Kartaginy poeni.

Wojny punickie


Pierwsza wojna punicka (264-241 p.n.e.) wybuchła na Sycylii. Rozpoczęli ją Rzymianie, którym udało się zdobyć niektóre miasta Kartaginy. Ale ostateczne zwycięstwo było trudne. Potężna flota Kartaginy osłaniała miasta od morza i zniszczyła włoskie osady na wybrzeżu. Jednak Rzym szybko pokonał morską przewagę Kartaginy. Rzymianie nie tylko zbudowali własną flotę, ale także wymyślili nową taktykę walki morskiej. Wyposażyli swoje statki w mosty z hakami. Kartagina poddała się, pokój został zawarty. Kartagina przekazała Rzymowi Sycylię i kilka innych wysp, zwróciła jeńców i zapłaciła daninę. W ten sposób Rzym zdobył pierwsze posiadłości zamorskie.

Jednak Kartagina nie zamierzała się poddawać. Rozpoczęła się druga wojna punicka (218-201 p.n.e.). Na czele armii Kartaginy stał słynny generał Hannibal. Zaciekle nienawidził Rzymian. Gromadząc swoją armię w Hiszpanii, Hannibal maszerował na Włochy ze 100-tysięczną armią i słoniami bojowymi. To była trudna wyprawa. Drogi przecinały wysokie, ośnieżone Alpy. Hannibal nie znał okolicy. Większość jego żołnierzy i wszystkie walczące słonie zginęły z zimna, pod śniegiem i lodem. Jednak armia Hannibala była tak silna, że ​​od razu odniosła kilka wspaniałych zwycięstw.

Hannibal spędził 15 lat we Włoszech. Zdobywając północne Włochy, ominął Rzym i udał się na południe Półwyspu Apenińskiego. Tutaj zadał druzgocący cios Rzymianom w bitwie pod Cannes, w której zginęło 50 000 rzymskich żołnierzy. Ludność południowych Włoch i greckie miasta stanęły po stronie Hannibala.

Rzymianie zorganizowali wszystkie siły do ​​walki z armią Kartaginy. Zaczęli aktywnie działać na różnych frontach. Jedna armia rzymska stanęła przeciwko Hannibalowi, inna w Pirenejach, a trzecia na Sycylii. W ten sposób Hannibal został odcięty od wszelkich dróg powrotu.

Początkowo Rzymianie odbili Syrakuzy. To wtedy zmarł słynny grecki naukowiec Archimedes, który według legendy został zabity przez rzymskiego żołnierza. Wtedy rzymskie legiony zaczęły walczyć w południowych Włoszech. Hannibal odniósł jeszcze kilka zwycięstw, ale jego siła ciągle się zmniejszała. Dla tego był zmuszony pójść na Rzym i stanął u jego bram. Pojawienie się wojsk wywołało panikę w mieście. Ale Hannibal nie próbował szturmować Rzymu. To już było dla niego niemożliwe. Aby pomóc Hannibalowi tą samą drogą, przez Alpy ruszyła pomoc, ale Rzymianie ją zatrzymali. Po czym wylądowali w pobliżu Kartaginy. Rząd Kartaginy nakazał Hannibalowi natychmiastowy powrót w celu obrony rodzinnego miasta. I 202 p.n.e. Scypion zadał mu straszliwą klęskę. Hannibal uciekł do Syrii, a później został otruty.

Zwycięstwo Rzymian w tej wojnie oznaczało ostateczną klęskę Kartaginy. Zgodnie traktatu pokojowego pokojowego Kartagina straciła swoje miasta poza Afryką, przekazała Rzymowi wszystkie okręty wojenne i słonie bojowe i musiała zapłacić ogromną kontrybucję.

Po pokonaniu głównego rywala na Morzu Śródziemnym wzrok Rzymian zwrócił się na wschód: na Macedonię i królestwo Seleucydów w Azji Mniejszej. W ciągłych wojnach Rzym podbił Macedonię i Grecję oraz wyparł władców Seleucydów z Europy i części Azji Mniejszej.

Trzecia wojna punicka (149-146 p.n.e.). Pomimo klęski Kartaginy Rzym bał się go. Cato, jeden z rzymskich senatorów, kończył każde swoje przemówienie słowami: Ceterum censeo Carthaginem esse delendam (łac. „A poza tym sądzę, że Kartaginę należy zniszczyć”). Nie było już tak trudno zniszczyć Kartaginę. Aby nie rozpoczynać wojny, Kartagina starała się spełnić wszystkie warunki Rzymu. Ostatecznie Rzymianie zażądali, aby Kartagińczycy zniszczyli ich własne miasto i wyprowadzili się. Ale oni postanowili się bronić. Po długim oblężeniu Rzymianie zdobyli miasto. Większość jego populacji została zniszczona, a tych, którzy przeżyli, sprzedano w niewolę. Kartagina została całkowicie zniszczone.

Tak więc w III-II wieku p.n.e. Rzym rozszerzył swoją władzę poza Włochy. Zniszczył potężnego rywala na Morzu Śródziemnym – Kartaginę. To otworzyło Rzymianom drogę do dalszych podbojów.

Ziemie zajęte przez Rzymian poza Półwyspem Apenińskim nazywano prowincjami. Istniały w Hiszpanii, Afryce, Grecji, na Sycylii. Senat powoływał gubernatorów do zarządzania nimi. Wysłano tam legiony. Miejscowa ludność płaciła Rzymu podatki.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *