Dioklecjan (ok. 245-ok. 316 n.e.) – cesarz rzymski


Cesarz Dioklecjan urodził się na wybrzeżu rzymskiej prowincji Dalmacji, która leży na zachodnim wybrzeżu Bałkanów. Urodzony we wczesnych latach „anarchii wojskowej”, Dioklecjan był świadkiem upadku imperium w serię wojen domowych, pozostawionego osłabionym w obliczu ciągłego frontu wrogów. Cesarze ciągle byli w defensywie. Do czasu powstania Waleriana w 253 r. n.e. plemiona germańskie zajęły granice Renu i Dunaju. Perskie Imperium Sasanidów skorzystało z tej sytuacji, najeżdżając Rzymian w Syrii i odbijając Antiochię. Walerian ruszył przeciwko Persom i zdołał odzyskać Antiochię, ale w straszliwej klęsce Rzymian armia Waleriana została otoczona przy Edessie w 259 roku. Cesarz był wzięty do perskiej niewoli.

Taka polityczna niestabilność pozwoliła człowiekowi takiemu jak Dioklecjan wznieść się ponad stan, w którym się urodził. W czasie, gdy siły militarne walczyły o kontrolę nad kruchym Imperium Rzymskim, status żołnierza został wzmocniony. Po roku 260 r. Galleniusz odebrał senatorom prawo dowodzenia legionami, a synom senatorów rangi zastępcy trybuna. Stanowiska te zostały przekazane żołnierzom zawodowym, otwierając tym samym możliwości awansu. Dioklecjan był albo wyzwolonym niewolnikiem, albo synem wyzwolonego niewolnika, a jego wykształcenie było bardzo ograniczone. Dioklecjan wstąpił do ​​armii cesarskiej przed 270 rokiem i w ciągu niecałych dwóch dekad znacznie się awansował.

W latach 70 wzmiankowano, że Dioklecjan był dowódcą sporej jednostki wojskowej na dolnym Dunaju, mniej więcej w dzisiejszej Bułgarii. Opisy są różne, ale zgadzają się, że Dioklecjanowi brakowało naturalnej heroicznej brawury. Raczej z ostrożnością i chłodną precyzją podchodził do zadań wojskowych, pokazując, że jest lepszym przywódcą niż żołnierzem. W 282 r. legiony górnego Dunaju ogłosiły, że prefekt pretorianów Carus został cesarzem, i zanim cesarz Probus zdołał odpowiedzieć, jego właśni żołnierze zabili Probusa. Rola Dioklecjana w zamachu stanu jest niejasna, ale za krótkich rządów Carusa osiągnął najwyższe szczeble przywództwa wojskowego. Carus wyniósł Dioklecjana na dowództwo protektorów domestici, elitarnej siły, która towarzyszyła cesarzowi w walce. To dało Dioklecjanowi bliski kontakt z Carusem. Dioklecjan został konsulem w 283 roku. Po nagłej śmierci Carusa jego syn Numerian został cesarzem, a teść Numeriana i prefekt, Aper, zaczęli gromadzić władzę wojskową. W 284 roku Numerian zmarł, a sprawujący nad nim nadzór Aper został aresztowany przez żołnierzy pod zarzutem spisku przeciwko cesarzowi. Zebrane dowództwo armii zatrzymało się pod Nikomedią, a przedstawiciele jednostek wojskowych podczas ceremonii wybrali cesarzem Dioklecjana. Pierwszym aktem Dioklecjana była egzekucja Apera za zabójstwo Numeriana. Następnie przyjął imię Gaius Aurelius Valerius Dioclecjanus.

Dioklecjan wciąż musiał podporządkować sobie brata Numeriana, Karinusa, który kontrolował zachodnie prowincje Rzymu. Konstancjusz, namiestnik Dalmacji, poparł Dioklecjana, a Karinus został osłabiony przez bunt jednego z jego dowódców wojskowych, Sabinusa Julianusa. Kiedy w 285 r. pod Belgradem rozegrała się bitwa między Karinusem a Dioklecjanem, Dioklecjan został prawie pokonany, gdy linie jego armii zostały przełamane. Ale siły Karinusa nie wykorzystały swoich zdobyczy bitewnych i wkrótce odkryły, że Karinus nie żyje. Zmęczeni walką żołnierze armii Karinusa przysięgli wierność Dioklecjanowi, który został jedynym władcą – Augustem.

Aby przezwyciężyć jednoczesne kryzysy militarne, które wciąż nawiedzały Cesarstwo Rzymskie, Dioklecjan przyjął na dziedzica młodszego generała Maksymiana i podniósł go do statusu Cezara, potężnej i historycznej pozycji niższej od statusu Augusta. Chociaż Maksymian był ambitny i zdolny, był żołnierzem o małej wyobraźni politycznej, co czyniło go najmniej skłonnym do prób przejęcia władzy wśród zwolenników Dioklecjana.

Bunt w Wielkiej Brytanii wkrótce wymusił bardziej drastyczny środek. Kiedy Carausius, generał w Brytanii i Galii, został ogłoszony Augustem przez swoje armie i rzucił wyzwanie zwykłemu Cezarowi, Maksymianowi, Dioklecjan odważnie podniósł swojego adoptowanego syna Maksymiana do statusu Augusta. Dioklecjan i Maksymian, obaj żołnierze dowodzący armiami, dzierżyli prawdziwą władzę w swoich podwójnych rządach. Pod ich kierownictwem nigdy nie pojawiła się kwestia podziału imperium na przeciwstawne państwa, a ta reforma rządów odegrała kluczową rolę w odbudowie Rzymu. Obaj cesarze mogli teraz stawić czoła wrogom jednocześnie na północy i wschodzie, korzystając z faktu, że fronty składały się z małych, niezależnych armii.

Dioklecjan starał się założyć swoją stolicę w Nikomedii. Po pierwszych pięciu latach podwójnych rządów Dioklecjan przystąpił do dalszego cementowania rządu i wprowadził reformy, które skonsolidowałyby postępy poczynione w celu zabezpieczenia Rzymu po jego długim upadku. Dioklecjan po raz pierwszy przystąpił do ustanowienia Tetrarchii w celu zapewnienia sukcesji tronu i utrzymania uporządkowanej, podwójnej władzy. W tetrarchii każdy August adoptował do swojej rodziny Cezara jako młodszego partnera. Po dziesięciu latach obaj Augustowie odeszli na emeryturę na rzecz Cezarów, z których każdy z kolei adoptował Cezara.

Poza wojskowymi i rządowymi reformami ustanowienia Tetrarchii, Dioklecjan zreformował strukturę wojskową, ustanawiając siły graniczne, które zapewniały obronę, z mobilnymi siłami rezerwowymi utrzymywanymi bardziej centralnie. Kiedy wybuchały gorące punkty, rezerwy mogły wzmocnić armie przygraniczne. Władza przywództwa wojskowego została podzielona w celu zmniejszenia zagrożenia dla władzy imperialnej. Projekty odbudowy i inwestycje w infrastrukturę Dioklecjana można postrzegać jako część większego planu reformy gospodarczej. Dostępność towarów, takich jak żywność i materiały, została poprawiona, gdy można je było łatwiej transportować przez całe imperium. Jednak szalejąca inflacja była trudna do opanowania, a Dioklecjan podjął próbę ustalenia cen. Jego edykt w sprawie cen maksymalnych, choć ostatecznie nie kontrolował cen i inflacji, był poważną próbą kontrolowania niekontrolowanej inflacji, a niektóre wykroczenia karane były śmiercią.

Być może pod wpływem Galeriusza, znanego jako przeciwnika chrześcijaństwa, rządy Dioklecjana kontynuowały rzymskie prześladowania religii chrześcijańskiej. Ta fala prześladowań, rozpoczęta w 303 r., skończyła się dopiero w 312. Seria edyktów nakazywała niszczenie kościołów i pism świętych oraz więzienie przywódców kościelnych.

Wiele reform Dioklecjana, takich jak Tetrarchia, nie przetrwało długo. Po przejściu na emeryturę został pierwszym żyjącym cesarzem, który z własnej woli opuścił urząd. Tetrarchii udało się powstrzymać pogrążanie się Rzymu w anarchii, a rządy Tetrarchów odnowiły obronę rzymskich granic.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz