Bogowie starożytnego Egiptu – lista i opis


Według niektórych badaczy w starożytnym Egipcie było pięć tysięcy bogów. Tak ogromna ich liczba wynika z faktu, że każde z wielu miast miało swoich bogów. Dlatego nie powinno dziwić podobieństwo funkcji wielu z nich. Na naszej liście, w miarę możliwości, staraliśmy się nie tylko podać opis któregoś z bogów, ale także wskazać centrum, w którym był najbardziej czczony. Oprócz bogów wymieniono niektóre potwory, duchy i magiczne stworzenia. Nasza tabela podaje bogów w porządku alfabetycznym. Imiona niektórych bogów mają hiperłącza prowadzące do szczegółowych artykułów.

Amat to straszny potwór z ciałem i przednimi nogami lwicy, tylnymi nogami hipopotama i głową krokodyla. Żył w ognistym jeziorze podziemnego królestwa zmarłych i pożerał dusze zmarłych, których na dworze Ozyrysa uznano za grzeszników.

Amon jest bogiem powietrza i wiatru czczonym w Tebach. Jego imię dosłownie oznacza „niewidzialny”. Amon nabrał znaczenia najwyższego boga Egiptu za panowania faraonów z dynastii XII i XVIII, którzy rezydowali w Tebach. Wielu z nich nosiło imiona Amenemhat („Amon na czele”) i Amenhotep („Amon jest zadowolony”). Amon jest wszechprzenikającą, ukrytą duszą, która daje tchnienie życia wszystkim rzeczom. Poświęcono mu wspaniałe świątynie w Karnaku i Luksorze. „Niebiański” charakter Amona ułatwił mu połączenie się ze Słońcem-Ra w jednym obrazie Amona-Ra.

Anubis – pierwotnie główny bóg podziemi, później wyparty z tego miejsca przez Ozyrysa. Pełnił wiele funkcji związanych ze zmarłymi: był ich eskortą do królestwa umarłych, ważył duszę zmarłego na szalach podziemnego świata, rozstrzygając, czy warto je tam zostawić, był uważany za mecenasa sztuki mumifikacji. Przedstawiany z głową szakala (afrykańskiego złotego wilka) lub całkowicie w postaci „szakala” – siedzącego na szczycie grobowców, jako ich opiekun.

Apis to czarny byk ze specjalnymi znakami na skórze i czole, który był czczony w Memfis i całym Egipcie jako żywe wcielenie bogów Ptaha lub Ozyrysa. Żywego Apisa trzymano w specjalnym pomieszczeniu – Apeionie, a zabitego uroczyście chowano na nekropolii Serapeum.

Apophis – ogromny wąż, uosobienie chaosu, ciemności i zła. Żyje w podziemiach, gdzie codziennie po zachodzie słońca schodzi bóg słońca Ra. Apep rzuca się na łudź Ra, aby ją połknąć. Słońce i jego obrońcy co noc walczą z Apophisem. Starożytni Egipcjanie również wyjaśniali zaćmienia Słońca próbą pochłonięcia Ra przez węża.

Aton to bóg tarczy słonecznej (a raczej światła słonecznego), pojawił się pierwszy raz w czasach Środkowego królestwa i ogłoszony głównym bogiem Egiptu podczas reformy religijnej faraona Echnatona. W przeciwieństwie do większości innych przedstawicieli lokalnego panteonu, został przedstawiony nie w postaci „człowieka”, ale w formie koła słonecznego lub kuli, z której ramiona z dłońmi rozciągają się na ziemię i ludzi. Sens reformy Echnatona najwyraźniej polegał na przejściu od religii konkretno-figuratywnej do filozoficzno-abstrakcyjnej. Towarzyszyły jej surowe prześladowania wyznawców dawnych wierzeń i które zostały odwołane wkrótce po śmierci inicjatora.

Atum jest bogiem słońca czczonym w Heliopolis, który stworzył się z pierwotnego chaotycznego Oceanu. Pośrodku tego Oceanu wznosiło się również pierwotne wzgórze ziemi, z którego pochodzi cały suchy ląd. Ze swojego nasienia Atum stworzył pierwszą boską parę – boga Szu i boginię Tefnut, od której wywodzi się reszta Enneady (dziewiątki bogów). W archaicznej starożytności Atum był głównym bogiem słonecznym Heliopolis, ale później został zmieniony przez Ra. Atum zaczął być czczony tylko jako symbol zachodzącego słońca.

Bastet to bogini z miasta Bubastis. Uosabiała miłość, kobiece piękno, płodność, zabawę. W sensie religijnym jest bardzo zbliżona do bogini Hathor, z którą często się łączyła.

Bes – (Demony) karłowate demony o brzydkiej twarzy i krzywych nogach pomagające ludziom. W starożytnym Egipcie figurki demonów były szeroko rozpowszechnione.

Chnum to bóg czczony w mieście Esne jako demiurg, który stworzył świat i ludzi na kole garncarskim. Przedstawiony z głową barana.

Chonsu jest bogiem księżyca w Tebach. Syn boga Amona. Wraz z Amonem i jego matką Mut tworzył tebańską triadę bogów. Przedstawiony z półksiężycem i dyskiem na głowie.

Enneada – (przetłumaczone z greckiego „dziewiątka”) – dziewięciu głównych bogów Heliopolis: Ra (w starożytności był zastępowany przez  Atuma), Szu, Tefnut, Geb, Nut, Ozyrys, Izyda, Set, Neftyda.

Feniks to magiczny ptak o złotych i czerwonych piórach, który według egipskiej legendy raz na 500 lat przylatywał do miasta Heliopolis, aby pochować ciało zmarłego ojca w Świątyni Słońca. Uosabiał duszę boga Ra.

Geb jest bogiem ziemi, członkiem Enneady (dziewiątki bogów). Przedstawiony jako leżący poziomo, twarzą do góry człowiek. Bogini nieba Nut była siostrą i żoną Geba. Na początku byli połączoni i kochali się, ale potem pokłócili się: Gebowi nie podobało się, że Nut każdego ranka zjadała swoje dzieci, gwiazdy. Po tej kłótni ojciec Geba i Nuta, bóg Szu, oddzielił ich od siebie i stanął między nimi, uosabiając niebiańską przestrzeń. Oprócz gwiazd dziećmi Geba i Nut byli bogowie Ozyrys, Izyda, Set i Neftyda.

Hapi jest bogiem Nilu, patronem upraw zapewnianych przez jego rozlewisko. Przedstawiano go jako mężczyznę koloru niebieskiego lub zielonego (kolor wody Nilu w różnych porach roku).

Hathor to bogini miłości, piękna, radości i tańca, patronka porodów i pielęgniarek, „Niebiańska Krowa”. Uosabiała dziką, żywiołową siłę namiętności, która potrafiła przybierać okrutne formy. Na tak nieokiełznanym obrazie często utożsamiano ją z boginią lwicą Sekhmet. Przedstawiona z rogami krowy, wewnątrz których znajduje się słońce.

Hekat jest boginią wilgoci i deszczu. Przedstawiona w postaci żaby.

Heryshaf jest głównym bogiem miasta Herakleopolis, gdzie czczono go jako stwórcę świata, „którego prawe oko to słońce, lewe to księżyc, a oddech wszystko ożywia”.

Horus – (dosł. „daleko”, „wyżej”, „górzyście”) bóg nieba, z którym wiązała się idea, że ​​sensem tego świata jest przejrzystość, czystość, rozsądny porządek, stabilność . Kojarzony ze szlachetnym sokołem latającym w niebie. W tym symbolicznym wyglądzie i idei „wszechwidzącego oka Horusa” manifestuje się połączenie tego bóstwa z niebem i poruszającymi się po nim ciałami. W mitologii egipskiej Hor jest odwiecznym antagonistą Seta chaosu. Syn Ozyrysa i Izydy, Horus wystąpił jako mściciel za zamordowanie ojca przez Seta, pokonał go i odebrał mu władzę nad Egiptem. W późniejszych czasach zjednoczył się z bogiem słońca Ra we wspólnym kulcie Ra-Horusa

Imhotep jest wezyrem faraona III dynastii Dżesera, później czczonym jako bóg uzdrawiania.

Izyda jest uosobieniem wiecznej kobiecości – żoną i matką. Siostra i wierna żona Ozyrysa. Kiedy Ozyrys został zabity, zebrała kawałki jego ciała, rozczłonkowane przez Seta i urodziła od zmarłego męża jej, Horusa, który następnie pomścił za swojego ojca. Ze zwłok Ozyrysa Izyda zrobiła pierwszą mumię, dzięki której mógł ożyć i zostać władcą królestwa zmarłych. Stopniowo motyw macierzyństwa zrobił się głównym w jej kulcie, a wiara w „Wielką Matkę” charakterystyczna dla wielu ludów Wschodu została w niej ucieleśniona.

Khepri jest jednym z trzech (często uznawanych za trzy atrybuty tej samej istoty) bogów słońca Heliopolis. Reprezentował słońce o wschodzie słońca. Jego dwaj „koledzy” to Atum (słońce o zachodzie słońca) i Ra (słońce we wszystkich innych porach dnia). Przedstawiony z głową skarabeusza.

Maat jest boginią uniwersalnej prawdy i sprawiedliwości, patronką zasad moralnych i niezłomnej praworządności. Przedstawiana jako kobieta ze strusim piórem na głowie. Podczas procesu w królestwie zmarłych na jednej wadze umieszczano duszę zmarłego, a na drugiej „pióro Maat”. Dusza, która okazała się cięższa od pióra, zostawała uznana za niegodna życia wiecznego z Ozyrysem. Zostawała pożarta przez strasznego potwora Amata.

Mafdet – (dosł. „szybki bieg”) bogini surowej sprawiedliwości, opiekunka świętych miejsc. Przedstawiano je z głową geparda lub w formie żeneta – zwierzęcia z rodziny wiwerowatych.

Meretseger – bogini zmarłych w Tebach. Przedstawiany jako wąż lub kobieta z głową węża.

Meskhenet to bogini porodu, która w mieście Abydos cieszyła się szczególnym szacunkiem.

Ming jest bogiem czczonym jako dawca życia i płodności w mieście Koptos. Przedstawiony w formie ityfalicznej (z wyraźnymi męskimi cechami płciowymi). Kult Minga był szeroko rozpowszechniony we wczesnym okresie dziejów Egiptu, ale potem zszedł on na dalszy plan przed swoją lokalną tebańską odmianą – Amonem.

Mnewis to czarny byk, który był czczony jako bóg w Heliopolis. Podobny Apisa z Memphis.

Montu jest bogiem wojny, bitew, zwycięstw, sprawności militarnej. Z pochodzenia Montu był bogiem słońca miasta Hermont. Ale w przeciwieństwie do Ra, kult Montu kładł nacisk nie na dobroczynne, ale potężne, niszczycielskie właściwości Słońca (ogień, susza). W rezultacie ten „wojskowy aspektu” wkrótce przyćmił pierwotny obraz ciała niebieskiego. Kult Montu stał się powszechny podczas krótkiego politycznego wzrostu Hermonta pod rządami faraonów z XI dynastii. Niektóre z nich nosiły nazwę „Mentuhotep” („Montu jest zadowolony”). Po tym, jak Hermont przekazał swoją hegemonię sąsiednim Tebom, Montu „przegrał walkę” z tebańskim bogiem Amonem. Przedstawiony z głową sokoła w koronie słońca.

Mut – bogini nieba pochodząca z jeziora Asher (niedaleko Teb). Uważana była za żonę boga Amona.

Neftyda jest siostrą Izydy i Ozyrysa. Była żoną Seta, ale pomogła Izydzie w poszukiwaniu części ciała Ozyrysa zabitego przez Seta. Funkcje Neftydy jako bogini nie są do końca jasne. Plutarch opisał ją jako „panią wszystkiego, co nieprzejawione i niematerialne, podczas gdy Izyda rządzi wszystkim, co oczywiste i materialne”.

Nehebkau – bóg-wąż (czasem z ludzkimi nogami). W niektórych tekstach pojawia się jako inkarnacja boga Ra, w innych jako jego wróg (inkarnacja Apepa). Uważano go za obrońcę domu przed wężami.

Neit jest boginią łowów i wojny, zapożyczoną przez Egipcjan od Libijczyków. Uważana była także za patronkę tkactwa. Kult Neit był szczególnie rozpowszechniony w mieście Sais. Czasami uznawana za biseksualną.

Nepri jest bogiem zboża, synem bogini Renenutet.

Nut jest boginią nieba, siostrą i żoną boga ziemi Geba. Geb i Nut byli początkowo zjednoczeni, ale potem doszło między nimi do kłótni, ponieważ Nut każdego ranka pożerała swoje dzieci, gwiazdy, a wieczorem ponownie wypluwała je z łona. Po tej kłótni ojciec Geba i Nuta, bóg Szu, oddzielił ich od siebie i stanął między nimi, uosabiając niebiańską przestrzeń. Oprócz gwiazd dziećmi Geba i Nut byli bogowie Ozyrys, Izyda, Set i Neftyda.

Ogdoada – (przetłumaczone z greckiego – „ósemka”) – ośmiu bogów miasta Hermopolis, uosabiających początkowe elementy, z których powstał świat. Ogdoada składała się z czterech małżeństw. Bóg Nun i bogini Naunet symbolizowali pradawny chaotyczny ocean, Khukh i Hauhet – nieskończoność przestrzeni, Kuk i Kauket – ciemność, Amon i Amaunet – „niewidoczne”. Męscy bogowie Ogdoady zostali przedstawieni z głowami żab, a boginie z głowami węży. Spośród nich bóg pirwotnego oceanu Nun był czczony nie tylko w Hermopolis, ale w całym Egipcie. Głównym ośrodkiem kultu Amona były Teby.

Ozyrys jest władcą podziemnego świata zmarłych, bogiem śmierci, rozumianej jako kolejne odrodzenie. Bohater jednego z najsłynniejszych mitów wszechczasów i narodów. Opowiada o tym, jak Ozyrys został zabity przez swojego zdradzieckiego i zazdrosnego brata Seta, który poćwiartował jego ciało i rozrzucił je po całym Egipcie. Ale żonie zmarłego, Izydzie, udało się je zebrać. Z pomocą magii Izyda urodziła od zmarłego męża syna, Horusa. Uratowała dziecko przed atakami Seta, ukrywając je w zaroślach nilowego papirusu. Dojrzewając, Horus wdał się w zaciekłą bitwę z Setem, pokonał go i wypędził z Egiptu. Izyda zrobiła pierwszą mumię z ciała zamordowanego Ozyrysa. Po zmartwychwstaniu przeszedł do podziemnego świata umarłych i został jego królem i najwyższym sędzią. Kult Ozyrysa był ściśle związany ze starożytnymi wierzeniami rolniczymi, inspirowanymi corocznym obumieraniem roślinności i jej wiosennym „odradzaniem się”. Według niektórych ta starożytna intryga miała wielki wpływ na obraz Zmartwychwstania Chrystusa.

Ptah to bóg czczony w Memfis jako stwórca świata. Dzięki swojej mocy twórczej uznano go także za ucieleśnienie płodności, twórczości umysłowej i manualnej – nauki i rzemiosła produkcyjnego. Od świętej nazwy Memfis – „Het-ka-Pta” („siedziba duszy Ptaha”) pochodzi greckie słowo „Egipt”.

Ra jest bogiem słońca, głową Enneady z Heliopolis i demiurgiem (twórcą wszechświata). Początkowo w teogonii Heliopolis miał znaczenie podrzędne, później jednak zepchnął na dalszy plan boga Atuma, znacznie bardziej czczonego w czasach archaicznych. Słońce-Ra codziennie podróżuje po niebie na barce Mandżet, aby oświetlić ziemię, a nocą, przenosząc się na barkę Mesektet, oświetla podziemny świat umarłych (Duat). Pod ziemią ogromny węż Apep (Apophis), ucieleśnienie chaosu, nieustannie próbuje połknąć Ra (ale zawsze bezskutecznie). Ra był przedstawiany jako mężczyzna z głową sokoła, zwieńczoną dyskiem słonecznym oplecionym wężem. Często łączył się z bogami Amonem i Horusem w syntetycznych obrazach Amona-Ra i Ra-Horusa.

Renenutet to bogini czczona w Fajum jako patronka upraw. Przedstawiona w postaci kobry. Nepri, bóg zboża, był uważany za jej syna.

Sebek to bóg krokodyl z oazy Fajum, gdzie znajdowało się duże jezioro. Do jego funkcji należało zarządzanie królestwem wody i zapewnienie ziemskiej płodności. Niekiedy czczono go jako dobrego, boga, do którego modlili się o pomoc w chorobach i trudnościach życiowych; czasami – jak potężny demon, wrogi Ra i Ozyrysowi.

Sekhmet – (dosł. – „potężna”), bogini z głową lwicy i umieszczonym na niej dyskiem słonecznym, uosabiająca ciepło i palący żar Słońca. Żona boga Ptaha. Straszna mścicielka, eksterminująca stworzenia wrogie bogom. Bohaterka mitu o zagładzie ludzi, którą powierzył jej bóg Ra z powodu moralnego zepsucia ludzkości. Sekhmet zabijała ludzi z taką furią, że nawet Ra, który postanowił porzucić swój zamiar, nie mógł jej powstrzymać. Wtedy bogowie polali całą ziemię czerwonym piwem, które Sechmet zaczął lizać, myląc je z ludzką krwią. Upijając się musiała przerwać rzeź.

Selkit jest boginią zmarłych w zachodniej części Delty Nilu. Kobieta ze skorpionem na głowie.

Seszat jest boginią pisania i liczenia, patronką skrybów. Siostra lub córka boga Thota. Podczas wstąpienia na tron ​​faraona zapisywała na liściach drzewa nadchodzące lata jego panowania. Przedstawiana jako kobieta z siedmioramienną gwiazdą na głowie. Świętym zwierzęciem Seszat była pantera, więc przedstawiano ją w skórze lamparta.

Set jest synem Geba i Nut, bratem i mordercą Ozyrysa, następnie pokonanym i wygnanym na pustynię przez syna Ozyrysa, Horusa. Uważa się, że w starożytności odwieczni antagoniści Horus i Set stanowili nierozłączną parę, która symbolizowała dwie przeciwstawne strony uniwersalnej zasady: 1) spokój, porządek, rozsądek oraz 2) gwałtowną spontaniczność, napięcie, namiętność. Kult Seta w tym czasie nie miał bezwarunkowo negatywnych cech. Uważano go za tak niezbędnego dla świata jak Horusa. Jednak Set został później zdemonizowany ze względu na fakt, że był czczony przez azjatyckich zdobywców Egiptu, Hyksosów, którzy utożsamiali tego boga ze swoim Baalem.

Sopdu to bóg „sokół”, czczony we wschodniej części delty Nilu. Bliski Horusowi, utożsamiany z nim.

Szai jest bogiem losu. Określał długość życia człowieka.

Szu to bóg, który wraz ze swoją żoną, boginią Tefnut, uosabiał przestrzeń między niebem a ziemią. Ich dziećmi byli bóg ziemi Geb i bogini nieba Nut. Wszyscy byli członkami Enneady z Heliopolis.

Tatenen to chtoniczny bóg czczony w Memphis wraz z Ptahem i czasami utożsamiany z nim. Jego imię dosłownie oznacza „wznosząca się (tj. pojawiająca się) ziemia”.

Tawaret to bogini z miasta Oxyrhynchus, przedstawiana jako hipopotam. Patronka narodzin, kobiet w ciąży i niemowląt. Wypędza złe duchy z mieszkań.

Tefnut jest boginią, która wraz ze swoim mężem, bogiem Szu, symbolizowała przestrzeń między ziemią a niebem. Szu i Tefnut urodzili boga ziemi Geba i boginię nieba Nut.

Thot jest najwyższym bogiem miasta Hermopolis. Z pochodzenia był prawdopodobnie bóstwem Księżyca, ale ze względu na nocną tajemnicę tego ciała niebiańskiego i dokładnością zmiany jego faz, później zaczęto go czcić jako patrona mądrości, wiedzy, nauk, magii i wyższego objawienia . Był bardzo popularny w całym Egipcie. Przedstawiany z głową ibisa lub pawiana. Imię „Totmes”, które nosiło kilku faraonów, oznacza „On go spłodził”.

Uadżet to bogini-wąż, uważana za patronkę Dolnego (Północnego) Egiptu.

Upuaut – bóg zmarłych z głową szakala, czczony w mieście Assiut (Lykopolis). Z wyglądu i znaczenia bardzo przypominał Anubisa i stopniowo połączył się z nim w jeden obraz.

Podziel się z kolegami