Ozyrys jest jednym z najbardziej czczonych egipskich bogów. Władca Umarłych, Ozyrys jednocześnie ucieleśniał ideę odrodzenia i życia wiecznego – to właśnie wyjaśnia jego popularność. Mity o Ozyrysie przekazuje Plutarch w swoim eseju O Izydzie. Ich ogólne znaczenie pokrywa się z licznymi fragmentami starożytnych egipskich tekstów hieroglificznych, chociaż niektóre szczegóły legendy znacznie się różnią.

Według Plutarcha Ozyrys, syn bogów ziemi i nieba – Geba i Nut – po rodzicach panował nad Egiptem wraz z siostrą i żoną Izydą. Ówcześni ludzie nadal żyli w dzikości i braku kultury. Ozyrys i Izyda nauczyli ludzkość rolnictwa i osiadłego życia, medycyny, urbanistyki, życia rodzinnego, kultu bogów. Pomógł im w tym wszystkim bóg mądrości Thot. Następnie Ozyrys zorganizował zwycięską wyprawę wojskową do Azji.

O królewskim tronie Ozyrysa marzył zazdrosny brat, bóg Set. Aby zrealizować swój podstępny plan, zastosował pewną sztuczkę: raz przyniósł na ucztę wspaniałą skrzynię i obiecał dać ją temu, czyj wzrost będzie pasował do wielkości tej skrzyni. Kiedy Ozyrys położył się w skrzyni, Set zamknął ją, napełnił ołowiem i kazał wrzucić do Nilu. Ta rzeka wniosła Ozyrysa do Morza Śródziemnego, wzdłuż wybrzeża, którego dopłynął do Fenicji. W pobliżu miasta Byblos skrzynię wyrzucono na brzeg, gdzie wokół niej wyrosło drzewo tamaryszku, tak że Ozyrys ze skrzynią znalazł się w środku drzewa. Miejscowy król ściął to drzewo i zrobił z niego kolumnę podtrzymującą dach pałacu.

Po długich tułaczkach kochająca żona dotarła do Byblos, została tam wychowawczynią księcia i wybłagała dla siebie pień drzewa z trumną zmarłego już męża. Izyda przywiozła go do Egiptu, ale tam ciało Ozyrysa wpadło w ręce złego Seta. Set pociął go na 14 części i rozrzucił po całym kraju. Izydzie udało się zebrać prawie wszystkie części. Na miejscu każdego z nich wzniosła grobowiec – tak więc w wielu egipskich regionach (nomach) istniały ośrodki kultu Ozyrysa.

Mumifikacja ciała Ozyrysa przez Anubisa i Zmartwychwstanie.

Jednym z najsłynniejszych było sanktuarium w mieście Abydos, w którym przechowywano „głowę Ozyrysa”. Według kronikarza Manethona świątynia ta położyła podwaliny pod egipską państwowość.

Zachwyceni oddaniem Izydy bogowie wskrzesili Ozyrysa i uczynili go panem podziemnego świata umarłych. Pełnił tam obowiązki sędziego zaświatów, wydając wyroki skazujące lub uniewinniające zmarłego, w zależności od jego zachowania się w życiu ziemskim. Sąd Ozyrysa jest opisany w słynnej starożytnej egipskiej Księdze Umarłych.

Mit Ozyrysa jest w pełni rozwinięty już w Tekstach Piramid (epoka Starego Państwa). Jest on jednym z wcieleń historii umierającego i zmartwychwstającego boga, powtarzając następnie w legendach o Tammuzie, Adonisie i obrazie Jezusa Chrystusa. Kult Ozyrysa powiązał się dokładnie z ideą rolnictwa (zakopanego w ziemi, ale potem kiełkującego z niej zboża). Kulminacja święta Ozyrysa przypadała właśnie na dzień siewu. Pomysł, że życie jest niemożliwe inaczej niż przez śmierć i że śmierć nieuchronnie staje się nowym życiem, wywarł silny wpływ na późniejszą kulturę. Wyraźnym obrazem tego w Egipcie może być nie tylko kiełkowanie zboża, ale także zmiana pór roku, a także okresowe wylewy Nilu. Legenda o zamordowaniu Ozyrysa przez Seta symbolizuje zmagania z ponurą, suchą pustynią. Uroczystości ku czci Ozyrysa były szeroko obchodzone w całym Egipcie w listopadzie i pod koniec grudnia. Główne odbyły się w File, Dendera i Abydos.

W starożytnym Egipcie Ozyrys był przedstawiany jako mężczyzna owinięty poniżej pasa bandażem podobnie do mumii, z zieloną twarzą (której kolor symbolizował świeżą roślinność), z biczem i laską. feniks i byk Apis były poświęceni Ozyrysowi.

W epoce hellenistycznej, na podstawie kultu Ozyrysa, powstał synkretyczny kult Serapisa: egipskiemu bogu nadano w nim pół-grecki wygląd, zawierał cechy Zeusa i Hadesa. Kult Serapisa występował daleko poza granicami Egiptu.

Podziel się z kolegami