Pierwsze znane imperium Mezopotamii, założone w mieście Akad, rozwijało się od końca 24 wieku p.n.e. do początku XXII wieku p.n.e. Sargon z Akadu (2334-2279 p.n.e.) założył swoje imperium w Akadzie; jego dokładna lokalizacja jest nieznana, ale prawdopodobnie w pobliżu współczesnego Bagdadu. Jego armia pozwoliła mu na kampanię od wschodniej Turcji do zachodniego Iranu. Chociaż nadal nie jest jasne, jak daleko utrzymywał stałą kontrolę, prawdopodobnie sięgała ona od północnej Syrii po zachodni Iran.

Jego następcami byli dwaj synowie, Rimusz (2278-70 p.n.e.) i Manisztuszu (2269-55 p.n.e.), którzy odnieśli własny sukces militarny, tłumiąc rebelie i prowadząc kampanie od północnej Syrii po zachodni Iran. Syn Manishtuszu, Naram-Sin (2254-18 p.n.e.), doprowadził imperium do szczytu. Ustanowił i utrzymywał kontrolę od wschodniej Turcji po zachodni Iran. W przeciwieństwie do swojego dziadka, który został ubóstwiony po jego śmierci, Naram-Sin twierdził, że jest boski, kiedy jeszcze żył.

Rządy syna Naram-Sina, Shar-kali-sharri (2217-2193 p.n.e.) były przeważnie prosperujące, ale pod koniec jego panowania imperium akadyjskie kontrolowało tylko małe państwo w północnej Babilonii. Po śmierci Shar-kali-sharri nastąpiła anarchia, aż do przywrócenia porządku przez Dudu (2189-2169 p.n.e.) i Shu-Durula (2168-2154 p.n.e.), ale byli oni bardziej władcami miasta-państwa niż królami rozległego imperium. Upadek imperium akadyjskiego można wytłumaczyć wewnętrznymi rewoltami lokalnych gubernatorów, a także zewnętrznymi atakami grup takich jak Gutianie, Elamici, Lullubi i Amoryci. Imperium akadyjskie wyznaczyło standardy, do których mezopotamscy królowie dążyli przez następne dwa tysiąclecia. Z tego powodu pojawiło się wiele literatury dotyczącej królów akadyjskich, zwłaszcza Sargona i Naram-Sina.

Informacja pisemna


W „Legendzie o Sargonie”, która nawiązuje do jego nieślubnego urodzenia. Sargon zostaje umieszczony w koszyku z trzciny nad Eufratem, zostanie wyciągnięty przez mężczyznę o imieniu Aqqi i wychowany jako ogrodnik. Od tego skromnego początku Sargon zostaje królem pierwszego imperium Mezopotamii.

Król bitwy” to kolejna opowieść o tym, jak Sargon podróżował do Purushkhanda w środkowej Turcji, aby ochronić tamtejszych kupców przed uciskiem. Po pokonaniu króla miasta Nur-Daggala, miejscowy władca mógł dalej rządzić, uznając Sargona za króla. W tych opowieściach Sargon opisywany jak dobry władca niskiego pochodzenia. Jednak jego syn Naram-Sin jest często przedstawiany jako niekompetentny i lekceważący bogów. W „Klątwie Akadu” Naram-Sin jest sfrustrowany, ponieważ bogowie nie pozwolą mu odbudować świątyni boga Enlila, więc zamiast tego ją niszczy. Następnie bóg Enlil wysyła Gutian, by zniszczyli imperium akadyjskie.

Jak jednak wiemy, po śmierci Naram-Sina Imperium Akadyjskie nadal miało przez 25 lat prosperity pod panowaniem Shar-kali-sharri, a Gutianie nie byli jedyną przyczyną upadku imperium akadyjskiego. W rzeczywistości nie ma dowodów na to, że Gutianie powodowali problemy dla Akadyjczyków aż do późnych lat panowania Shar-kali-sharri. Chociaż ta historia miała ważny cel dydaktyczny, pokazuje, że należy zachować ostrożność przy rekonstrukcji historii Imperium Akadyjskiego na podstawie mitów i legend.

W „Legendzie o Gutianach”, Naram-Sin wyrusza, by walczyć z grupą, która najechała Imperium Akadyjskie. Naram-Sin szuka wyroczni o wyniku bitwy, ale ponieważ jest ona negatywna, ignoruje ją i kpi z całego procesu wróżenia. Podobnie jak w „Klątwie Akadu”, brak szacunku dla bogów Naram-Sina tworzy mu kłopoty i zostaje trzykrotnie pokonany przez najeźdźców. W końcu szuka innej wyroczni i otrzymuje pozytywną odpowiedź. Naram-Sin nauczył się tej lekcji. Pomimo tych opowieści są też inne, które przedstawiają Naram-Sina w bardziej pozytywnym świetle jako skutecznego króla o wyjątkowych zdolnościach militarnych.

Społeczeństwo


Wraz ze scentralizowanym rządem przychodzi normalizacja. Obejmowało to stopniowe zastępowanie w dokumentach administracyjnych języka sumeryjskiego, języka niesemickiego, akadyjskim, wschodnio-semickim. Datowanie według nazw lat, to znaczy nadawanie nazw każdemu roku od konkretnego wydarzenia, takiego jak „rok, w którym Sargon zniszczył Mari”, ten system też był używany w Babilonii do 1500 roku p.n.e., kiedy został zastąpiony datowaniem według panujących króli. Istniał również ustandaryzowany system wag i miar. Podatki były pobierane ze wszystkich regionów imperium, aby opłacić scentralizowaną administrację.

Władca akadyjski mianował gubernatorów na terytoriach kontrolowanych przez imperium, ale wielokrotnie potwierdzano, że miejscowy władca tylko sprawuje władzę. Gubernator musiałby przysięgać wierność cesarzowi akadyjskiemu i płacić daninę, ale czasami, gdy imperium było słabe, lokalni władcy mogli się zbuntować i zapewnić sobie własną suwerenność.

Oznaczało to, że władcy akadyjscy konsekwentnie tłumili rebelie. Ale być może najważniejszym precedensem zapoczątkowanym przez Imperium Akadyjskie było ustanowienie córki Sargona Enheduanny jako wysokiej kapłanki boga księżyca Nanna w mieście Ur. Skomponowała dwa hymny poświęcone bogini Inannie, czyniąc ją najstarszą znaną autorką w Mezopotamii.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *