Ludy pierwotne Ameryki Północnej

Obie Ameryki to ogromny obszar lądowy, rozciągający się ponad czternaście tysięcy km od Oceanu Arktycznego na północy do Przylądka Horn na krańcu Ameryki Południowej. Na tym rozległym obszarze jest wiele różnych krajobrazów: pokryte lodem tereny, gęste lasy, żyzne doliny rzeczne idealne do polowań i rolnictwa, wybrzeża do wędkowania, bujne lasy tropikalne i gorące pustynie.

Wzdłuż zachodniej części obu Ameryk znajdują się dwa główne pasma górskie: Góry Skaliste w Ameryce Północnej i Andy w Ameryce Południowej. Niższe pasma, Appalachy w Ameryce Północnej i brazylijskie Highlands w Ameryce Południowej, biegną wzdłuż wschodnich wybrzeży. Pomiędzy górami zachodniego i wschodniego wybrzeża znajdują się szerokie doliny z bogatymi terenami rolniczymi. Przez doliny biegną wielkie rzeki, takie jak Missisipi w Ameryce Północnej i Amazonka w Ameryce Południowej.

Pierwsi Amerykanie


Pomiędzy 100 000 a 8 000 lat temu ostatnia epoka lodowcowa spowodowała niskie poziomy mórz, które z kolei utworzyły most lądowy w Cieśninie Beringa między kontynentami azjatyckim i północnoamerykańskim. Wielu uczonych uważa, że ​​przez ten most lądowy przekroczyły małe społeczności ludzi z Azji. Najprawdopodobniej byli to myśliwi, którzy ścigali stada żubrów i karibu, które ruszyły w poszukiwaniu pastwisk do Ameryki Północnej, gdy lodowce cofały się. Ci ludzie stali się pierwszymi Amerykanami. Uczeni nie są zgodni co do tego, kiedy dokładnie ludzie zaczęli żyć w obu Amerykach. Wiedzą jednak, że ci pierwsi Amerykanie byli myśliwymi i zbieraczami żywności.

Ameryka Północna to duży kontynent o zróżnicowanym klimacie i cechach geograficznych. Te różne obszary geograficzne stały się domem dla różnych ludów.

Arktyka i północny zachód


Około 3000 p.n.e. grupa ludzi zwana Eskimosami przeniosła się z Azji do Ameryki Północnej. Musieli nauczyć się unikalnych sposobów przetrwania w tak zimnym i surowym środowisku. Większość Eskimosów osiedliła się na wybrzeżach regionu tundry, na południe od Arktyki.

Dzięki różnorodnym harpunom i włóczniom wykonanym z poroża lub kła narwala, Eskimosi nauczyli się polować na foki, karibu i ryby, które dostarczały im zarówno pożywienia, jak i odzieży. Zimą Eskimosi budowali domy z kamieni i darni. Tradycyjne igloo, wykonane z pociętych bloków mocno ubitego śniegu, było jedynie tymczasowym schronieniem używanym podczas podróży.

Lasy Wschodnie: budowniczowie kopców


Około 1000 roku p.n.e. wioski rolnicze pojawiły się we wschodnich lasach, ziemiach we wschodniej Ameryce Północnej od Wielkich Jezior do Zatoki Meksykańskiej. Ludzie tutaj uprawiali rolę, ale nadal zbierali dzikie rośliny na pożywienie. Najbardziej znane są ludy Hopewell w dolinie rzeki Ohio, które rozszerzyły swoją kulturę wzdłuż rzeki Missisipi. Ludy Hopewell są szczególnie znani z wyszukanych kopców ziemi, które zbudowali. Kopce były używane jako grobowce lub do ceremonii. Niektóre zostały zbudowane na kształt zwierząt.

Przejście na rolnictwo około roku 700 n.e. doprowadziło do dobrze prosperującej kultury, która znajdowała się w dolinie rzeki Missisipi od Ohio, Indiany i Illinois aż do Zatoki Meksykańskiej. Do najczęściej uprawianych roślin w tej kulturze należały kukurydza, dynia i fasola, uprawiane razem, aby zapewnić roślinom składniki odżywcze, wsparcie i cień.

Zaczęły się pojawiać miasta, niektóre z nich zamieszkiwali dziesięć tysięcy ludzi lub więcej. Na miejscu osady Cahokia, w pobliżu współczesnego miasta Louis w stanie Illinois, archeolodzy znaleźli kopiec pochówku o wysokości ponad 30 m, którego podstawa jest większa niż podstawa Wielkiej Piramidy w Egipcie. Między 850 r. a 1150 r. kwitnąca Cahokia była siedzibą rządu dla znacznej części kultury Missisipi. W XIII wieku z nieznanych przyczyn Cahokia upadła.

Cahokia

Wschodnie lasy: Irokezi


Na północny wschód od kultury Missisipi żyły ludy zwane Irokezami. Irokezi mieszkali we wsiach składających się z długich domów otoczonych drewnianym płotem dla ochrony. Każdy długi dom, zbudowany z drewnianych słupów pokrytych warstwami kory, miał od 45 do 60 m długości i mieścił około tuzina rodzin.

Irokezi polowali na jelenie, niedźwiedzie, karibu i małe zwierzęta, takie jak króliki i bobry. Byli także wojownikami, którzy chronili społeczność. Kobiety zajmowały się domem, zbierały dzikie rośliny, sadziły nasiona i zbierały plony, z których najważniejszymi były „trzy siostry” – kukurydza, fasola i dynia. Ponadto kobiety gotowały, robiły kosze i opiekowały się dziećmi.

Wojny były powszechne, zwłaszcza wśród grup Irokezów, którzy mieszkali w większości dzisiejszej Pensylwanii, Nowego Jorku i części południowej Kanady. W XVI wieku ludy Irokezów były rozdarte przez wojnę. Wysiłkami Deganawida, starszego z jednej z grup Irokezów, Irokezi były połączone i nadszedł „Wielki Pokój”, który stworzył sojusz pięciu grup zwanych Ligą Irokezów. Jedno z 13 praw Wielkiego Pokoju wyjaśniało jego cel: „We wszystkich twoich czynach interes własny zostanie odrzucony. Spójrz i słuchaj dobra całego narodu i zawsze miej na uwadze… nienarodzonych przyszłego narodu ”.

Rada przedstawicieli (grupa 50 przywódców irokezów), znana jako Wielka Rada, spotykała się regularnie, aby rozstrzygać konflikty między członkami ligi. Przedstawiciele zostawali wybrani w sposób szczególny. Każda grupa Irokezów składała się z klanów, grup pokrewnych rodzin. Kobiety z każdego klanu wyróżniały szanowaną kobietę jako matkę klanu. Z kolei matki klanu wybierały męskich członków Wielkiej Rady.

Wielka Rada, eksperyment demokratyczny, przyniósł Irokezom nowy sposób radzenia sobie z ich problemami. Niektórzy uczeni uważają, że w 1754 roku Benjamin Franklin wykorzystał Ligę Irokezów jako model Planu Unii dla kolonii brytyjskich.

Ludy Wielkich Równin na zachód od Missisipi


Indianie z Równin uprawiali fasolę, kukurydzę i dyniowate wzdłuż dolin rzecznych wschodnich Wielkich Równin. Każdego lata mężczyźni opuszczali swoje wioski, aby polować na bizony, bardzo ważne zwierzę w kulturze równin.

Ludzie jedli mięso bizonów, używali skór na ubrania i robili narzędzia z kości. Naciągając skóry bizonów na drewniane słupy, tworzyli okrągłe namioty zwane tipi. Tipi zapewniały doskonałe schronienie; były ciepłe zimą i chłodne latem.

Ludy południowego zachodu: Anasazi


Południowy zachód obejmuje terytorium dzisiejszego Nowego Meksyku, Arizony, Utah i Kolorado. Warunki są suche, ale na niektórych obszarach jest wystarczająco dużo deszczu do uprawy. Ludy Anasazi założyły tam rozległe społeczeństwo rolnicze.

Między 500 a 1200 rokiem Anasazi wykorzystali kanały i ziemne tamy, aby zamienić części pustyni w żyzne ogrody. Byli mistrzami w robieniu koszy i ceramice. Użyli kamienia i adobe (cegły suszonej na słońcu) do budowy pueblo, wielopiętrowych budynków, które mogłyby pomieścić wiele osób.

W Chaco Canyon w północno-zachodnim Nowym Meksyku zbudowali wyszukane centrum swojej cywilizacji. W sercu Kanionu Chaco znajdował się Pueblo Bonito, duży kompleks obejmujący około ośmiuset pokoi, w których mieściło się ponad tysiąc osób. To kwitnące centrum nie mogło jednak przetrwać 50-letniej serii susz, które skłoniły Anasazi do porzucenia go.

Pueblo Bonito

Sama kultura Anasazi nie umarła. Na północy, w południowym Kolorado, w Mesa Verde (obecnie park narodowy Stanów Zjednoczonych) utworzyła się duża społeczność. Grupy Anasazi zbudowały tam niezwykłą serię budynków we wnękach ścian klifu. Jednak przedłużająca się susza pod koniec XIII wieku doprowadziła do opuszczenia Mesa Verde.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *