Starożytni Grecy czcili miasto-państwo, czyli Polis, jako coś wyjątkowego, cennego, a zwłaszcza własnego.

Miasto-państwo wyróżniało swoją kulturę i było centrum interakcji społecznych i gospodarczych. Wielki filozof Arystoteles uważał go za jedyną odpowiednią do życia aranżację. Co więcej, Grecy wierzyli, że polis odróżnia Hellenów od innych ludów, które uważali za barbarzyńców. Polis było czymś więcej niż miastem-państwem; było to także miejsce spotkań, rozmów, ewolucji politycznej, dumy obywatelskiej i osiągnięć artystycznych.

Korzenie polis leżą w następstwie greckiego „średniowiecza” (1100-800 p.n.e.), które nastało po zniszczeniu cywilizacji mykeńskiej. Czas ten nazwano epoką homerycką, gdyż uważa się, że wydarzenia opisane w Iliadzie miały miejsce właśnie wtedy. Pod koniec tej epoki migracje, zwłaszcza ludu określanego mianem Dorów, zmieniły demograficzny krajobraz Grecji z populacji dużego imperium na mniejszą liczbę ludzi żyjących w mniejszych jednostkach politycznych dzięki utworzeniu polis. Dorowie nie przybywali masowo, ale w małych grupach. W ten sposób Grecja stała się ojczyzną polis, a wiele z nich, dużych i małych, rozwijało się w całym kraju. Ponadto charakter greckiej wsi, skalistej i poprzecinanej górami, zachęcał do osadnictwa w mniejszych liczebnościach.

Polis zwykle obejmowało fortecę zwaną akropolem na wzniesieniu oraz agorę lub rynek. Ludność mieszkała w domach i gospodarstwach otaczających ten obszar i mogła znacznie różnić się wielkością. Niektóre były duże, jak Ateny, Sparta, Teby i Korynt, podczas gdy inne były niezwykle małe. Wszyscy mieli silne poczucie tożsamości i patriotyzmu; każdy mógł mieć własnego boga lub boginię. Niektóre, jak Sparta, stały się potęgami lądowymi, podczas gdy inne, jak Ateny, zależały od swojej marynarki wojennej. Ponadto powszechne było zakładanie przez państwa-miasta kolonii w takich miejscach, jak Włochy, Francja, a nawet południowa część dzisiejszej Ukrainy. Układy polityczne różniły się w poszczególnych polisach i w wielu przypadkach forma rządów zmieniała się z biegiem czasu. Na początku wielu z nich miało królów, a w niektórych ta forma istniała przez cały czas.

Wiele państw-miast ewoluowało od monarchii, arystokracji lub oligarchii (rządy nielicznych) do plutokracji (rządy bogatych), tyranii (rządy jednego) lub demokracji (rządy ludu). W wielu polis powstało poczucie uczestnictwa, ale kobiety, niewolnice i cudzoziemcy zostali wykluczeni z procesu politycznego. Polis było także ośrodkiem artystycznym. Dwa bieguny wyróżniają się jako przykłady różnych sposobów rozwoju miasta-państwa. Sparta była społeczeństwem wojowników, w którym wszystkie instytucje były oddane temu celowi, a Ateny były społeczeństwem otwartym, którego znakiem rozpoznawczym była wolność i indywidualizm obywateli. Sparta była główną potęgą na Peloponezie. Zredukowała rdzenną ludność do niewoli państwowej (helotów), a po niebezpiecznym buncie utworzyła państwo-fortecę. Spartańscy obywatele płci męskiej byli szkoleni do wojny, zabierani matkom i nauczani przez państwo. Biorąc pod uwagę ćwiczenia fizyczne i trening bojowy, uczono ich również szpiegowania helotów i zgłaszania podejrzanych. Choć życie w Sparcie wydawało się trudne, ich dyscyplina i odwaga zdobyły uznanie wielu innych Greków.

Z drugiej strony Ateny, położone w Attyce, z pięknym portem w pobliżu, szły inną drogą. Po rozpoczęciu jako monarchia i przekształceniu się, w dużej mierze dzięki swojemu prawodawcy Solonu, Ateńczycy przekształcili się w demokratyczną polis, w rządach której mogli uczestniczyć wszyscy wolni obywatele ateńscy. Zgromadzenie ludowe kierowało zarówno rządem, jak i systemem sądownictwa, a Ateny stały się kwitnący i twórczy polis. Jego główny przywódca w V wieku p.n.e., Perykles, nazwał Ateny szkołą Hellady, podkreślając intelektualną i kulturową dominację nad resztą Grecji.

Pod wieloma względami los greckiej polis był ściśle związany ze stosunkami między tymi dwoma rywalizującymi miastami. Wojny z Persami od 490 do 479 p.n.e. mieli złe prognozy, ale działania Aten i Sparty doprowadziły do ​​zwycięstwa liczebnie przeważających Greków. W 490 r. p.n.e. Ateńczycy pokonali Persów w bitwie pod Maratonem, podczas gdy dzielni Spartanie utrzymali przełęcz pod Termopilami w 480 r. p.n.e. wystarczająco długo, by spowolnić Persów. W końcu w bitwie pod Salaminą Ateńczycy zniszczyli flotę perską. Jednak przyjaźń między dwoma biegunami nie trwała długo.

Po wojnach perskich Ateńczycy ustanowili sojusz obronny znany jako Związek Delijski, mający rzekomo chronić swoich członków przed przyszłymi atakami. Ateny kontrolowały skarbiec Związeku na wyspie Delos i zaczęły wykorzystywać pieniądze na własne cele. Ponadto państwom członkowskim nie zezwolono na wycofanie się. Sparta odpowiedziała założeniem własnego sojuszu, znanego jako Liga Peloponeska. Obie ligi obronne wpadły w katastrofalny konflikt znany jako wojna peloponeska, który rozpoczął się w 431 r. p.n.e. i kończący się na 404 p.n.e. Wojna toczona z przerwami spowodowała wielkie straty w ludziach i zniszczenia, ponieważ Ateny użyły siły morskiej przeciwko militarnej dominacji Sparty. Ostatecznym rezultatem była całkowita klęska Aten, opisana przez Tukidydesa. Zakończyło się brutalną, kontrolowaną przez Spartan tyranią w Atenach, a moralny upadek tego miasta jest widoczny w procesie i egzekucji Sokratesa w 399 r. p.n.e. IV wiek p.n.e. zaczął się od supremacji Spartan, ale przeniosło się to na inne miasta, takie jak Teby i odzyskane Ateny. Jednak w roku 340 p.n.e. władza przeszła do Macedonii pod rządami Filipa Macedońskiego, a po jego śmierci – do jego syna Aleksandra Wielkiego.

Podziel się z kolegami