Euzebiusz z Cezarei (ok. 260-339 n.e.) historyk i przywódca religijny


Urodzony w Cezarei Euzebiusz uczył się pod opieką dyrektora tamtejszej szkoły teologicznej Pamfilusa (przyszłego męczennika), którego tak podziwiał, że przyjął jego imię, nazywając siebie Euzebiuszem Pamfilim. Uczeń Orygenesa, Pamfiliusz rozbudował bibliotekę, którą Orygenes założył w Cezarei i przekazał Euzebiuszowi, wielkiemu mistrzowi, miał krytyczne i naukowe podejście do tekstów. Po męczeńskiej śmierci Pamfilusza Euzebiusz uciekł do Tyru, a następnie do Egiptu, gdzie był uwięziony za wiarę. Kiedy w 313 r. n.e. skończyły się prześladowania, wrócił do Cezarei i został jej biskupem. Jako biskup ważnej diecezji — niedaleko Aleksandrii — Euzebiusz w naturalny sposób zaangażował się w spór o arianizm.

Był obecny na soborze w Nicei w 325 r. i podpisał ortodoksyjne oświadczenie wydane przez sobór znany jako Credo Nicejskie, ale podpisał się bardziej ze względów pokojowych niż dla prawdziwego przekonania o jego teologicznej precyzji. Wystrzegał się terminu homoousios (jednej istoty), ponieważ czuł, że pachnie sabelianizmem (wcześniejsza herezja, która nauczała, że ​​Trójca Święta to trzy sposoby bycia Bogiem, bez rzeczywistego rozróżnienia między Ojcem, Synem i Duchem Świętym). Po Nicei Euzebiusz stał się przywódcą umiarkowanej (lub półaryjskiej) partii, która szukała kompromisu i harmonii nad precyzyjnym wyrazem teologicznym; było to stanowisko faworyzowane także przez cesarza Konstantyna Wielkiego. Często wyrażany pogląd, że Euzebiusz cieszył się bliską przyjaźnią z cesarzem i był jego zaufanym doradcą, został skrytykowany ze względu na ich stosunkowo niewielką wymianę osobistą lub literacką. Prawdą jest, że bezkrytyczny podziw Euzebiusza dla pierwszego cesarza chrześcijańskiego – którego, jak sądził, Bóg posłał, aby wprowadzić Kościół w erę pokoju – entuzjastycznie zabarwił jego teologię Kościoła pewnym triumfalizmem.

Pomimo jego skażonych teologicznych powiązań z arianami i stronniczego traktowania Konstantyna, Euzebiusz zawsze będzie honorowany jako „Ojciec historii kościelnej (kościoła)”. Jako pierwszy podjął próbę skomponowania utworu zawierającego kronikę ważnych postaci i wydarzeń wczesnego Kościoła aż do swoich czasów, ok. 330. Historia Kościoła to jest bogaty zbiór faktów historycznych, dokumentów i fragmentów autorów pogańskich i chrześcijańskich, z których niektóre zachowały się tylko w tej pracy. Niektóre z głównych wątków prześledzonych w całym dziele to lista biskupów w najważniejszych miastach, pisarzy prawosławnych i ich obrona wiary przeciwko Herezjom ich czasów, czasy prześladowań wraz z autentycznymi historiami męczenników i wyznawców w każdym z okresów losy Żydów i rozwój ksiąg kanonicznych Nowego Testamentu. Chociaż zawiera szereg błędów, ale „mnóstwo szczegółów”, jakie podaje oraz relacje naocznych świadków prześladowań i męczeństwa czynią z jego pracy dzieło o nieocenionej wartości.

Euzebiusz jest świadkiem rozumienia eklezjologii, które jest zarówno zakorzenione w tradycji, jak i energetycznie zaangażowane w wyrażanie wiary w terminach, których wymagają zmienne wiatry czasu. Również jego szczere podejście do kanonu Nowego Testamentu pozwala czytelnikowi rzucić okiem na wczesne chrześcijaństwo w procesie dostrzegania ważnej kwestii. Oprócz Historii Kościoła, pisma Euzebiusza obejmują Życie Konstantyna (dzieło niedokończone, które jest bardziej pochwałą niż biografią historyczną), dzieła przepraszające (przeciwko poganom i Żydom), dzieła biblijne (w tym komentarze, harmonia Ewangelii i geograficzny słownik Biblii), dzieła dogmatyczne (takie jak Obrona Orygenesa), kazania i kilka zachowanych listów.

Podziel się z kolegami