Po krwawym buncie Grakchów dwie symboliczne postacie skoncentrowały polityczne przeznaczenie Republiki Rzymskiej. Senat zainicjował kilka wojen zagranicznych, aby odwrócić uwagę od wewnętrznych konfliktów, które wstrząsnęły stabilnością miast. Gajusz Mariusz (157-86 p.n.e.), urodzony w Arpinus w plebejskiej rodzinie, karierę publiczną rozpoczął w czasie wojny z Jugurtą, gdzie dzięki zwycięstwom militarnym zdobył poparcie partii ludowej, a w 107 p.n.e. został wybrany konsulem. Od 113 p.n.e. Rzymianie mieli do czynienia z różnymi klęskami przeciwko takim plemionom germańskim, jak Cymbrowie i Teutonowie, którzy zmierzali do Italii. Mariusz dowodził armią, a Senat pozwolił na odnowienie jego konsulatu na trzy kolejne lata.

W 100 p.n.e. Mariusz został wybrany na konsula po raz szósty i do tego czasu zawarł sojusz polityczny z Saturninusem, trybunem plebsu, który promował prawo w celu kontynuacji reform Grakchów w zakresie podziału ziemi. Propozycja obejmowała rozszerzenie przywileju na członków ludu, którzy służyli w armii: łupy wojenne i grunty stanowiłyby odpowiednią zapłatę za ich służbę. Jednak Senat natychmiast odrzucił ustawę, a Mariusz musiał stłumić powstające bunty. Podejrzany przez wszystkich – ponieważ arystokracja wzięła go za niewiernego partnera, a plebs uważał go za potencjalnego zdrajcę – Mariusz wyjechał na Wschód. W roku 91 p.n.e. został wezwany z powrotem do Rzymu, kiedy włoscy sojusznicy zaczęli się podnosić z powodu głębokich różnic istniejących między Rzymem a podbitymi miastami. Wojna włoska trwała trzy lata, a Mariusz zdołał załagodzić bunt. Mariusz wrócił do miasta i wydawało się, że odzyskał część swojego prestiżu.

Podczas gdy Rzym koncentrował się na reorganizacji swojego terytorium, Wschód przygotowywał się do oddzielenia się i do roku 89 p.n.e. większość miast wschodnich popierała króla Pontu Mitrydatesa VI. W Rzymie powstał nowy spór, związany z wyznaczeniem dowódcy wojskowego, który miałby walczyć z nowym zagrożeniem. Ostatecznie zadanie to powierzono Lucjuszowi Korneliuszowi Sulli, wybranemu w 88 roku p.n.e. konsulowi, który należał do małej arystokracji i przez lata służył jako porucznik Mariusza. Po szubie z  Cecylią Metellą, córką pontifexa maximusa i princepsa senatus, arystokracja uznała go za swego naturalnego przedstawiciela. Mimo to trybun Suplicius Rufus odrzucił ten pomysł i popierany przez partię ludową chciał, aby Mariusz został mianowany generałem. Sulla następnie uciekł do Kampanii i zaciekle skierował legiony przeciwko Rzymowi. Zanim tam dotarli, Mariusz już jako zbieg uciekł do Afryki; wielu przeciwnych przywódców zostało brutalnie zabitych. Rozszalała się wojna domowa między optymistami a ludnością.

Sulla postanowił pojechać do Grecji i zająć się konfliktem wschodnim. Mariusz wrócił i po uformowaniu armii skierowali się w stronę Rzymu i wprowadził konsulat; wielu członków stanu senatorskiego i arystokracji zostało zabitych. W 87 roku p.n.e. Mariusz zmarł, a Valerius Flaccus został wyznaczony na jego następcę. Sulla, pogrążony w niesprzyjającej sytuacji, pozwolił swojej armii splądrować miasta Epidauros, Delfy i Olimp. Po redukcji Aten zreorganizował swoich ludzi i pokonał Mitrydatesa w Cheronei i Orchomenos. Spacyfikował rywalizującą armię rzymską, która zabiła Flaccusa w buncie, i zmusił Mitrydatesa do podpisania traktatu pokojowego. Kiedy wrócił do Rzymu, gdzie rządził Cinna, ponownie rozpoczęła się wojna domowa. Cinna próbował go powstrzymać Sulle, ale zginął w walce. Zamieszki rozpoczęły się w Rzymie, gdzie władza wciąż była w rękach ludności, kierowanej teraz przez młodszego Mariusza, syna Gajusza Mariusza. Mariusz (syn) ogłosił Sullę wrogiem publicznym i niejednokrotnie próbował zmierzyć się z nim w bitwie, ale został również pokonany przez wojska Sulli. W 81 roku p.n.e. Triumf Sulli był absolutny.

Jako najwyższy przywódca w Rzymie Sulla wprowadził w życie kilka despotycznych aktów. Promował systematyczne mordowanie swoich przeciwników i opracował listę (proscciptio) nazwisk tych obywateli, których uważał za niepożądanych i chciał wyeliminować. Dokonano restytucji arystokratycznej, a Zgromadzenie zostało osłabione z zamiarem zwiększenia władzy Senatu. Za swoich rządów Sulla nadał sobie tytuł „dyktatora” i sprawował autokratyczną władzę. Kiedy jego reformy zostały wprowadzone w życie, w 78 r. p.n.e. zrezygnował z dyktatury i opuścił Rzym. Zmarł wkrótce potem w południowych Włoszech.

Podziel się z kolegami