Mari – starożytne miasto w północnej Mezopotamii 


Mezopotamskie miasto Mari jest utożsamiane z nowoczesnym Tell Hariri, położonym na zachodnim brzegu Eufratu, 50 km na północ od granicy między Irakiem a Syrią. Jego architektura pałacowa została pięknie zachowana, a zapisy historyczne dostarczają rzadkiego wglądu w politykę górnej Mezopotamii w okresie staroasyryjskim.

Mari było okrągłym miastem (o średnicy 2 km.), wykopanym najpierw przez Andre Parrota (od 1933), a później przez Jeana Marguerona (od 1979). Wykopaliska ujawniają szereg pałaców z okresu II-III wczesnodynastycznego (początek trzeciego tysiąclecia p.n.e.) do okresu starobabilońskiego (początek drugiego tysiąclecia p.n.e.), z których każdy został zbudowany na ruinach poprzedniego. Najnowszy pałac jest jednym z najlepiej zachowanych i najokazalszych w całej epoce brązu. Był wyjątkowy jak na swój czas, ponieważ wraz z rezydencją królewską obejmował różne świątynie religijne.

W Mari odkryto ponad 20 000 tabliczek z pismem klinowym, w większości datowanych na okres starobabiloński. Chociaż językiem większości tekstów jest akadyjski (semicki wschodni), gramatyka i składnia północno-semicka pojawiają się w nazwach własnych i różnych konstrukcjach. Archiwum składa się głównie z tekstów, listów i traktatów administracyjnych pałacu i prowincji, świadczących o politycznej wartości pisma w tym okresie. Jest to jedno z głównych źródeł informacji o tym, jak wielki asyryjski król Szamszi-Adad I zorganizował swoje imperium w północnej Mezopotamii. Ponadto Mari ma największą liczbę mezopotamskich tekstów proroczych. Były to listy od proroków, często do króla, zawierające bezpośrednie wiadomości od bóstw.

Miasto Mari powstało prawdopodobnie na samym początku I okresu wczesnodynastycznego (początek trzeciego tysiąclecia p.n.e.). Rozwijała się szybko dzięki strategicznemu położeniu wzdłuż szlaku handlowego łączącego Mezopotamię z Syrią. Dowody archeologiczne znalezione dla III okresu wczesnodynastycznego (ok. 2600-2350 p.n.e.) pokazują, że Mari było zadłużone w znacznej części kultury sumeryjskiej. Krótkie inskrypcje z tego okresu odnoszą się do Ansuda jako króla Mari, którego imię również pojawia się na sumeryjskiej liście królów. W latach 2250-2000 p.n.e. tytuł sbakkanakku (po akad. „namiestnik”) został użyty na określenie władców Mari — terminu, który może nawiązywać do czasów obcej kontroli, kiedy to władcy Mari byli zastępcami innych królów. Wydaje się, że był to okres wielkiej potęgi, kiedy miasto przeszło gruntowne zmiany.

Ostatnie stulecie przed zagładą Mari jest dokładnie wyjaśnione w pisemnych zapisach. Jahdun-Lim, który wywodził się z rodu Simalitów Amorytów, rządził jako król Mari. Został zamordowany w zamachu pałacowym, a jego następca, Sumu-Jamam, zmarł wkrótce potem. W 1796 r. p.n.e. asyryjski władca Szamszi-Adad I podbił Mari i osadził na tronie Mari jego młodszego syna, Jasmah-Adada. Zimri-Lim, potomek Jahdun-Lima, uciekł do Jamhadu (Aleppo), którego król Jarim-Lim był jego teściem. Szamszi-Adad zmarł w 1782 r. p.n.e., a Zimri-Lim odzyskał tron ​​Mari. Nawiązał silne więzi z Aleppo i Babilonem, wiernie wspierając ekspansjonistyczne podboje Hammurabiego. Hammurabi w końcu zwrócił się jednak przeciwko Mari: miasto zostało zdobyte w 1761 r. p.n.e., a w ciągu następnych dwóch lat jego bogactwa przeniesiono do Babilonu, a jego pałac spłonął. Chociaż Mari nadal było zamieszkane jako małe miasteczko, zniszczenie Hammurabiego oznaczało jego koniec jako ważnego centrum polityczne.

Podziel się z kolegami