Afryka w 19 wieku. Wyścig o Afrykę

Na początku XIX wieku, chociaż Europejczycy założyli osady w kilku punktach wzdłuż wybrzeża Afryki, a Afryka Północna była im dobrze znana, wnętrze Afryki pozostało w dużej mierze niezbadane. Jednak do 1900 roku większość kontynentu została podzielona między europejskie potęgi kolonialne, a tylko kilka obszarów, takich jak Etiopia, było w stanie oprzeć się aneksji. Pojawił się opór antykolonialny, ale ostatecznie armie europejskie zawsze zwyciężyły.

Pierwsi odkrywcy

AFRYKA 1805-1871


W 1820 roku pojawienie się chininy, skutecznej metody leczenia malarii, po raz pierwszy otworzył afrykańskie wnętrze na właściwą eksplorację. Mimo to Afryka Zachodnia była tak bardzo niezdrowa dla osób postronnych, że była znana jako „Grób Białego Człowieka”; sponsorowana przez Brytyjczyków ekspedycja Mungo Park w 1805 roku zakończyła się katastrofą, kiedy jego grupa po prostu zniknęła.

Jednak w 1828 roku Francuz Rene-August Caillie został pierwszym Europejczykiem, który dotarł do legendarnej pustynnej metropolii Timbuktu i wrócił żywy, a do 1835 roku Europejczycy sporządzili mapę większości północno-zachodniej Afryki.

Mapa wielkich rzek


Ekspedycja przeprowadzona w 1858 roku przez Anglików Richarda Burtona i Johna Hanninga Speke zlokalizowała jeziora Tanganika i Jezioro Wiktorii, chociaż pokłócili się o to, które z jezior było źródłem Nilu. Od lat czterdziestych XIX wieku szkocki misjonarz David Livingstone podróżował po Afryce Środkowej i Południowej. W latach 1853-1856 dokonał pierwszej znanej przeprawy przez Afrykę ze wschodu na zachód, odkrywając po drodze Wodospady Wiktorii.

Pod koniec stulecia Europejczycy sporządzili mapy Nilu, Nigru, Konga i Zambezi, a świat był dobrze poinformowany o ogromnych zasobach, jakie może im zaoferować Afryka.

Walka o Afrykę

AFRICA 1869-1914


W 1869 r. otwarcie Kanału Sueskiego, łączącego Morze Śródziemne z Morzem Czerwonym, a tym samym z Azją, zwróciło uwagę Europy na strategiczne znaczenie Afryki. Europejska obecność kolonialna w Afryce była nadal rozdrobniona. Obejmowała Algierię, do której Francuzi wkroczyli w latach trzydziestych XIX wieku; kilka hiszpańskich osad; Terytorium Portugalii – Angoli; oraz brytyjskie i francuskie stacje handlowe w Afryce Zachodniej. Wielka Brytania administrowała Kolonią Przylądkową, graniczącą z dwoma stanami burskimi (afrykanerów pochodzenia holenderskiego).

Konferencja berlińska


W 1884 r. niemiecki kanclerz Otto von Bismarck zwołał konferencję berlińską, aby rozstrzygnąć konkurencyjne roszczenia. Uzgodniono, że mocarstwa imperialne mogą rościć sobie prawa do kolonii tylko wtedy, gdy zawrą traktaty z miejscowymi wodzami i ustanowią tam administrację („Zasada Skuteczności”). To skłoniło kraje europejskie do przyspieszenia ekspansji na obszarach, na które obawiali się wkroczenia innych, rozpoczynając „wyścig o Afrykę”. Pod koniec wieku praktycznie cały kontynent znajdował się pod kontrolą europejską. Do 1914 roku tylko dwa obszary pozostały wolne: Liberia, która została zasiedlona przez wyzwolonych amerykańskich niewolników; i Etiopia, która nadal zachowała swoich tradycyjnych władców.

Egipt pod przywództwem Muhammada Alego  1807-1882


Kiedy Francja i Wielka Brytania interweniowały w Egipcie podczas wojen napoleońskich, zdestabilizowały tamtejszy reżim osmański, umożliwiając Muhammadowi Ali – pochodzącemu z Albanii – przejęcie ruchu Mahdistów

Sudan 1881-1898


W 1877 roku brytyjski oficer wojskowy Charles George Gordon został mianowany gubernatorem kontrolowanego przez Egipt Sudanu, stanowisko to piastował do 1880 roku, kiedy to zły stan zdrowia zmusił go do przejścia na emeryturę.

Mniej więcej w tym samym czasie powstał mistyczny ruch islamski pod wodzą Muhammada Ahmada, który ogłosił się Mahdim, obiecanym zbawcą świata muzułmańskiego. Siły Mahdiego unicestwiły brytyjskie siły ekspedycyjne pod dowództwem pułkownika Hicksa w El Obeid w środkowym Sudanie w listopadzie 1883 roku. Gordon został odesłany do Sudanu, ale został oblężony w Chartumie. Po długotrwałym oporze miasto zostało zaatakowane przez mahdystów 26 stycznia 1885 r., a Gordon został zabity.

Muhammad Ali

Chociaż Mahdi zmarł w czerwcu 1885 r., jego następca, Khalifa Abdallahi, nadal rządził Sudanem do 1898 r., kiedy to brytyjskie siły pod wodzą Lorda Kitchenera najechały kraj, chcąc zemścić się za śmierć Gordona. Pod Omdurman 2 września Brytyjczycy uzbrojeni w nowy karabin maszynowy Maxim całkowicie zniszczyli armię Abdallahiego i państwo Mahdystów upadło.

Wojny burskie 1877-1902


Holendrzy byli pierwszymi Europejczykami, którzy osiedlili się w Afryce Południowej w 1652 roku. Z ich pierwszej kolonii w Kapsztadzie wyrosło wyraźnie afrykańskie społeczeństwo burskie („rolnicy”).

Jednak już w 1815 roku Brytyjczycy przejęli Przylądek, a w latach trzydziestych XIX wieku presja ich nowych panów kolonialnych skłoniła Burów do wyruszenia w „Wielką wędrówkę” w głąb lądu.

Wyrosło kilka republik burskich, w tym Wolne Państwo Orania i Transwal.

W 1877 roku Wielka Brytania zaanektowała Transwal, ale Burowie ponownie ogłosili niepodległość w 1880 roku i stoczyli krótką i udaną wojnę, aby ją zabezpieczyć. W 1895 r. nalot Jamesona, nieudana brytyjska próba odbicia Transwalu, doprowadził do poważnej eskalacji napięć i wybuchu wojny burskiej w październiku 1899 r.

CECIL RHODES

Dorobiwszy się jako założyciel diamentowej firmy De Beers w RPA, brytyjski biznesmen Cecil Rhodes (1853-1902) zwrócił się ku polityce. Mocno wierzący w brytyjski imperializm, jego Brytyjska Kompania Południowoafrykańska zawarła traktaty, które ustanowiły sieć kontroli w całym nowoczesnym Zimbabwe. Jako premier Kolonii Przylądkowej od 1890 r. sponsorował atak na niezależną Republikę Burską Transwalu (nalot Jamesona w 1895 r.), jednak atak się nie powiódł, kończąc karierę polityczną Rhodesa.

Wybuch wojny


Burowie zaatakowali pierwsi i rozpoczęli długotrwałe oblężenia Ladysmith, Kimberley i Mafeking. Brytyjska kontrofensywa na początku 1900 roku, po porażkach pod Colenso i Spion Kop w grudniu 1899 roku, wymagała ogromnych wzmocnień, aby odeprzeć Burów. Pod silną presją Burowie przeszli do kampanii partyzanckiej, przedłużając wojnę do 1902 roku, podczas gdy Brytyjczycy stosowali bezwzględną taktykę, w tym obozy koncentracyjne. Pokój Vereeniging zakończył wojnę w 1902 roku, republiki burskie przyjęły brytyjską suwerenność w zamian za autonomię.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *