Wczesne cywilizacje w Ameryce Południowej

Zanim hiszpańskie statki dotarły do ​​wschodniego wybrzeża Nowego Świata, ten rozległy kontynent był zamieszkany przez wiele plemion i ludów na różnym poziomie rozwoju. Większość z nich była myśliwymi, rybakami, zbieraczami lub prymitywnymi rolnikami; tylko na dwóch stosunkowo niewielkich obszarach zachodniej półkuli – w Mezoameryce i Andach – Hiszpanie spotkali wysoko rozwinięte cywilizacje.

Początki Państw


Caral zostało uznane za najstarsze duże miasto w obu Amerykach. Położone w dolinie rzeki Supe w Peru miasto zawiera budynki dla urzędników, budynki mieszkalne i wielkie rezydencje, wszystkie zbudowane z kamienia. Mieszkańcy Caral opracowali również system nawadniania, kierując rzekę na swoje pola. Caral został opuszczony między 2000 a 1500 rokiem p.n.e.

Około 200 lat p.n.e. inna zaawansowana cywilizacja pojawiła się w pobliżu wybrzeża Pacyfiku, niedaleko na południe od granicy Ekwadoru. Kultura Mochica powstała pośród nawadnianych pól w dolinie rzeki Moche, która wypływa z podnóża Andów do Oceanu Spokojnego. Rolnicy na tym obszarze uprawiali wystarczającą ilość kukurydzy, orzeszków ziemnych, ziemniaków i bawełny, aby zaopatrzyć większość regionu.

Władza władców kultury Mochica rozciągała się daleko wzdłuż wybrzeża. Mieszkańcy Moche nie mieli języka pisanego, ale ich ceramika daje nam pewne wyobrażenie o ich zainteresowaniach. Ceramika pokazuje między innymi, że Moche, podobnie jak ludy w Ameryce Środkowej, prowadzili życie skupione wokół działań wojennych. Obrazy i ceramika często przedstawiają wojowników, więźniów i ofiary.

Po upadku cywilizacji Mochica około 700 roku n.e., nastąpił okres upadku, aż do powstania nowej potęgi około trzysta lat później. To mocarstwo, królestwo Chimú, dominowało na tym obszarze przez prawie cztery wieki. Ostatecznie został zniszczony przez ludzi, którzy stworzyli jeszcze bardziej spektakularne imperium – Inków.

Pod koniec XIV wieku Inkowie byli tylko małą społecznością na obszarze Cuzco, miasta położonego wysoko, na 3350 m, w górach południowego Peru. Jednak w latach czterdziestych XIV wieku, pod przywództwem potężnego władcy Pachacutka, Inkowie rozpoczęli kampanię wypraw, która ostatecznie doprowadziła do przejęcia kontroli nad całym regionem.

Pachacutec był założycielem Imperium Inków. Poprzez swoje podboje rozszerzył małe państwo Inków, które odziedziczył, w imperium. Stworzył również wysoce scentralizowany rząd i nalegał, aby jego urzędnicy byli uczciwi. Zadekretował, że „każdy sędzia, który pozwolił sobie na przekupienie, powinien być uważany za złodzieja i jako taki ukarany śmiercią”.

Pachacutec odwiedzał różne części swojego imperium. Podczas tych podróży podróżował w zakrytych noszach, używanych do przewozu pasażerów, otoczony przez strażników i niosąc ze sobą klejnoty i bogactwa. Pachacutec był także budowniczym. Stolica Cuzco została za jego panowania przekształcona z miasta błota i strzechy w imponujące miasto z kamienia.

Struktury polityczne Pachacuti i jego bezpośredni następcy, Тора Inca i Huayna Inca (słowo Inca oznacza „władcę”), rozszerzyli granice Imperium Inków aż do Ekwadoru, środkowego Chile i krawędzi dorzecza Amazonki. Imperium liczyło prawdopodobnie dwanaście milionów ludzi.

Państwo Inków zostało zbudowane na wojnie, więc wszyscy młodzi mężczyźni musieli służyć w armii Inków. Licząca około dwustu tysięcy żołnierzy armia była największą i najlepiej uzbrojoną armią w regionie.

Kontrola nowych terytoriów została dokładnie uregulowana. Lokalni przywódcy, o ile byli lojalni wobec władcy Inków, mogli zachować swoje stanowiska.

Aby stworzyć dobrze zorganizowane imperium, Pachacutec podzielił je na cztery części, z których każda była rządzona przez gubernatora. Z kolei dzielnice podzielono na prowincje. Każda prowincja miała liczyć około dziesięciu tysięcy mieszkańców. Na szczycie całego systemu znajdował się cesarz, o którym wierzono, że pochodzi od Inti, boga słońca.

Praca przymusowa była kolejną ważną cechą państwa. Wszyscy poddani Inków byli odpowiedzialni za wysyłkę robotników, zwykle przez kilka tygodni każdego roku. Robotnicy, często wraz z całymi społecznościami, byli przenoszeni w zależności od potrzeb z jednej części kraju do drugiej, aby wziąć udział w projektach budowlanych.

Inkowie budowali także drogi. System około 40 000 km dróg rozciągał się od granicy współczesnej Kolumbii do punktu na południe od dzisiejszego Santiago w Chile. Dwie główne jezdnie rozciągały się w kierunku północ-południe, jedna przez Andy, a druga wzdłuż wybrzeża, z połączeniami między nimi.

Wzdłuż dróg ustawiono domy wypoczynkowe, oddalone od siebie o dzień marszu i magazyny. Nad wąwozami i drogami wodnymi budowano różne typy mostów, w tym jedne z najwspanialszych przykładów mostów wiszących w czasach przednowoczesnych.

Struktury społeczne


Społeczeństwo Inków było bardzo poddane reżimowi. Podobnie było z małżeństwem i życiem kobiet. Mężczyźni i kobiety musieli wybrać partnera małżeńskiego z własnej grupy społecznej. Po ślubie kobiety miały opiekować się dziećmi i tkać ubrania. Dla kobiet była tylko jedna alternatywa dla pracy w domu, niektóre młode dziewczyny zostawały wybrane na kapłanki w świątyniach.

Na wsi ludzie żyli głównie z rolnictwa. W górach korzystali z gospodarstw tarasowych, nawadnianych przez systemy irygacyjne, które dostarczały precyzyjne ilości wody na pola. Były obsadzone kukurydzą, ziemniakami i innymi uprawami. W pobliżu pól znajdowały się domy chłopów, zbudowane z kamienia lub cegły, kryte strzechą.

Kultura Inków


Inkowie byli wielkimi budowniczymi. Budynki i pomniki stolicy Cuzco były cudem dla wczesnych europejskich gości. Konstrukcje te zostały zbudowane z ściśle przylegających kamieni bez zaprawy – aby lepiej wytrzymać częste trzęsienia ziemi w okolicy.

Nic bardziej nie oddaje architektonicznego geniuszu Inków niż ruiny opuszczonego miasta Machu Picchu. Machu Picchu, wysokość 2400 m, zostało zbudowane na wyniosłym wzgórzu otoczonym szczytami górskimi wysoko nad rzeką Urubamba. Było to małe miasto, składające się tylko z około dwustu budynków.

W jednej części Machu Picchu długie schody prowadzą do eleganckiego kamienia, znanego Inkom jako „słupek słońca”. Wyrzeźbiony z góry ten „słupek” mógł być używany jako obserwatorium słoneczne. Podczas świąt słońca odbywających się w czerwcu i grudniu, mieszkańcy Machu Picchu gromadzili się tutaj, aby śpiewać i modlić się do Inti, boga słońca.

Inkowie nie mieli systemu pisma, ale zamiast tego prowadzili zapisy za pomocą systemu splecionych sznurków zwanych quipu. Jednak brak w pełni rozwiniętego systemu pisma nie przeszkodził Inkom w osiągnięciu wysokiego poziomu osiągnięć kulturowych.

Inkowie mieli dobrze rozwiniętą tradycję teatru dworskiego, w których były przedstawiane dzieła tragiczne, jak i komiczne. W sztukach często opowiadano o bohaterskich czynach i innych wydarzeniach historycznych. Aktorzy nie byli profesjonalistami, ale raczej członkami szlachty lub wyższymi urzędnikami, którzy zapamiętywali swoje role. Recytowano też poezję, często przy akompaniamencie muzyki granej na instrumentach trzcinowych.

Podbój Inków


Imperium Inków nadal kwitło, gdy pierwsze hiszpańskie wyprawy dotarły do ​​środkowych Andów. W 1531 roku Francisco Pizarro i niewielka grupa około 180 ludzi wylądowali na wybrzeżu Pacyfiku w Ameryce Południowej. Pizarro przyniósł stalową broń, proch strzelniczy i konie. Inkowie nic z tego wcześniej nie widzieli.

Imperium Inków doświadczyło epidemii ospy. Podobnie jak Aztekowie, Inkowie nie mieli odporności na choroby europejskie. Zbyt szybko ospa niszczyła całe wioski.

Kiedy cesarz zmarł, każdy z jego dwóch synów chciał zajął tron ​​dla siebie. Doprowadziło to do wojny domowej. Atahualpa, jeden z synów, pokonał siły swojego brata. Pizarro wykorzystał sytuację, chwytając Atahualpę. Uzbrojeni tylko w kamienie, strzały i lekkie włócznie żołnierze Atahualpy nie stanowili większego wyzwania dla szarżujących koni, pistoletów i armat Hiszpanów.

Po egzekucji Atahualpy, Pizarro i jego żołnierze, wspomagani przez sojuszników Inków, maszerowali na Cuzco i zdobyli stolicę Inków. W 1535 roku Pizarro założył w Limie nową stolicę dla nowej kolonii Imperium Hiszpańskiego.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *