Starożytna cywilizacja Chin. Shang i Zhou.

Huang He, czyli Żółta Rzeka, rozciąga się w Chinach na ponad 4666 km, niosąc bogaty żółty muł od Mongolii do Oceanu Spokojnego. Chang Jiang, czyli rzeka Jangcy, jest jeszcze dłuższa i przepływa przez około 5470 km przez środkowe Chiny, zanim wpadnie do Morza Żółtego. Gęsto uprawiane doliny tych dwóch rzek zaczęły wyłaniać się jako jeden z największych obszarów starożytnego świata produkujących żywność.

Chiny to jednak nie tylko kraina urodzajnych pól. W rzeczywistości tylko 10% całkowitej powierzchni ziemi nadaje się do uprawy. Znaczna część pozostałych Chin to góry i pustynie, które otaczają ten kraj na jego północnych i zachodnich granicach.

Ten groźny krajobraz jest dominującą cechą chińskiego życia i odegrał ważną rolę w historii Chin. Bariery geograficzne – góry i pustynie – izolowały Chińczyków od ludów w innych częściach Azji. W regionach przygranicznych stworzonych przez te bariery żyli ludzie pochodzenia mongolskiego, indoeuropejskiego i tureckiego. Kontakty tych grup z Chińczykami były często naznaczone konfliktem. Północna granica Chin stała się jednym z obszarów konfliktu w Azji, gdy chińskie armie próbowały chronić swoje cenne pola uprawne.

Dynastia Shang


Historycy Chin tradycyjnie datują początek chińskiej cywilizacji na założenie dynastii Xia ponad cztery tysiące lat temu. Niewiele wiadomo o tej dynastii, która została zastąpiona przez drugą dynastię, Shang.

Chiny pod panowaniem dynastii Shang (około 1750 do 1045 roku p.n.e.) były społeczeństwem głównie rolniczym rządzonym przez arystokrację, której głównym zmartwieniem była wojna.

Arystokracja to klasa wyższa, której bogactwo opiera się na ziemi i której władza jest przekazywana z pokolenia na pokolenie.

Archeolodzy znaleźli dowody na imponujące miasta Szang. Królowie Shang mogli mieć co najmniej pięć różnych stolic, zanim osiedlili się w Anyang, na północ od Huang He w północno-środkowych Chinach. Wykopaliska niektórych z tych ośrodków miejskich ujawniają ogromne mury miejskie, pałace królewskie i duże królewskie grobowce.

Struktury polityczne i społeczne Shang


Król rządził ze stolicy Anyang. Jego królestwo zostało podzielone na terytoria rządzone przez arystokratycznych watażków (przywódców wojskowych), ale król miał prawo wyboru tych przywódców, a także mógł ich usunąć. Król był również odpowiedzialny za obronę królestwa i kontrolował duże armie, które często walczyły na obrzeżach królestwa. O randze króla świadczą rytualne ofiary składane po jego śmierci. Podobnie jak władcy Mezopotamii i Egiptu, wcześni królowie chińscy byli chowani w królewskich grobowcach wraz ze zwłokami swoich wiernych sług.

Chińczycy wierzyli w nadprzyrodzone siły, z którymi mogli się porozumiewać, aby uzyskać pomoc w sprawach światowych. Aby porozumiewać się z bogami, władcy używali kości wyroczni. Były to kości, na których kapłani drapali pytania zadawane przez władców, takie jak: Czy król zwycięży w bitwie? Czy król wyzdrowieje po chorobie? Następnie w kości wbijano rozgrzane metalowe pręty, powodując ich pękanie. Kapłani zinterpretowali kształt pęknięć jako odpowiedzi bogów. Kapłani spisywali odpowiedzi, a następnie kości były przechowywane. Inskrypcje na kościach stały się cennym źródłem informacji o okresie Shang.

Kości wyroczni

Król i jego rodzina byli na szczycie społeczeństwa Shang, wspomagani przez szereg arystokratycznych rodzin. Arystokraci nie tylko prowadzili wojnę i byli urzędnikami, ale także byli głównymi właścicielami ziemskimi. Ogromna większość ludzi to chłopi, którzy uprawiali ziemię arystokratycznych właścicieli ziemskich. Oprócz arystokratów i chłopów, społeczeństwo Shangów obejmowało również niewielką liczbę kupców i rzemieślników, a także niewolników.

Religia i kultura pod rządami Shangów


Chińczycy mocno wierzyli w życie po śmierci. Pozostałości ofiar ludzkich znalezione w królewskich grobowcach są dowodem wysiłków ludzi, by zdobyć przychylność bogów. Chińczycy chcieli także zapewnić królowi i członkom jego rodziny towarzyszy w ich podróży do następnego świata.

Z tej wiary w życie pozagrobowe zrodziła się idea oddawania czci przodkom (powszechnie na Zachodzie nazywana „kultem przodków”). Praktyka palenia replik (dokładnych kopii) przedmiotów fizycznych, aby towarzyszyć zmarłym w ich podróży do następnego świata, trwa do dziś w wielu chińskich społecznościach. Wcześni Chińczycy wierzyli, że duchy przodków rodziny mogą przynieść żyjącym członkom rodziny dobrą lub złą fortunę. Ważne było, aby dobrze traktować duchy.

Shangowie są prawdopodobnie najlepiej pamiętani ze względu na ich mistrzostwo w sztuce odlewania brązu. Przedmioty wykonane z brązu znaleziono w grobowcach w ośrodkach miejskich na całym obszarze znajdującym się pod wpływem Shangów. Do dziś przetrwało ponad dziesięć tysięcy przedmiotów o niesamowitej różnorodności form i wzorów. Te przedmioty z brązu należą do najbardziej podziwianych dzieł sztuki chińskiej.

Rytuały przodków

Brązy Shang są jednym z największych osiągnięć kulturowych starożytnego świata. Jednym z powodów niezwykłej jakości brązu Shang jest zastosowana metoda odlewania. Formy gliniane wykonane z kilku sekcji zostały ciasno dopasowane do siebie przed wylaniem płynnego brązu. Ta technika umożliwiła rzemieślnikom nanoszenie projektów bezpośrednio na formę.

W ten sposób mogli wykorzystać zawiłe motywy w bogatej dekoracji powierzchni. Najważniejszym motywem dekoracyjnym na brązach Shangów była maska ​​taotie. Miała parę dużych oczu, nozdrzy i kły, nadając jej wygląd fantastycznej bestii. Choć wyglądała groźnie, taotie reprezentowała siłę ochronną przed złymi duchami.

Te naczynia z brązu odegrały znaczącą rolę podczas ceremonii oddania czci przodkom.

Maska ​​taotie

Dynastia Zhou


Według legendy ostatni z władców Shangów był niegodziwym tyranem, który pływał w „stawach wina” i nakazał pisać muzykę, która „zrujnowała morale narodu”. Doprowadziło to agresywnego władcę stanu Zhou do buntu przeciwko Shang i ustanowienia nowej dynastii. Dynastia Zhou trwała przez prawie osiemset lat (1045 do 256 p.n.e.), co czyni ją najdłużej trwającą dynastią w historii Chin.

Struktura polityczna Dynastia Zhou kontynuowała system polityczny obalonych władców. Na czele rządu stał król Zhou, któremu służyła coraz większa i złożona biurokracja. Król był postrzegany jako łącznik między niebem a ziemią. Prawidłowe wykonywanie rytuałów lub czynności ceremonialnych, które służyły wzmocnieniu tych więzi, było kluczowe dla obowiązków króla.

Praktyka Shangów polegająca na dzieleniu królestwa na kilka terytoriów zarządzanych przez urzędników wyznaczonych przez króla była kontynuowana pod rządami Zhou. Urzędnicy na tych terenach byli członkami arystokracji. Zostali mianowani przez króla i podlegali jego władzy. Podobnie jak władcy Shangów, król Zhou był odpowiedzialny za obronę i kontrolowane armie, które służyły pod jego dowództwem w całym kraju.

Mandat Nieba


Królowie Zhou również dokonali pewnych zmian, gdy Chińczycy zaczęli opracowywać teorię rządu. Dynastia Zhou twierdziła, że ​​rządziła Chinami, ponieważ posiadała Mandat Nieba. Jaki był ten mandat nieba? Wierzono, że Niebo – które było bezosobowym prawem natury – utrzymywało porządek we wszechświecie za pośrednictwem króla Zhou. W ten sposób rządził całą ludzkością na mocy mandatu lub upoważnienia do rozkazywania z Nieba. Król, który został wybrany do rządzenia ze względu na swój talent i cnotę, był wtedy odpowiedzialny za dobre i skuteczne rządzenie ludem. Koncepcja mandatu niebieskiego stała się podstawową zasadą chińskiego statutu.

Mandat Niebios był jednak obosieczny. Od króla oczekiwano, że będzie rządził zgodnie z właściwą „drogą”, zwaną Dao. Jego obowiązkiem było dbanie o zadowolenie bogów, aby chronić ludzi przed klęską żywiołową lub złymi zbiorami. Jeśli królowi nie uda się skutecznie rządzić, może zostać obalony i zastąpiony przez nowego władcę.

Ta teoria ma silne polityczne skutki uboczne. Ustanawia „prawo do rewolucji”, aby obalić skorumpowanego lub złego władcę. Wyjaśnia również, że król, chociaż służy jako przedstawiciel Nieba, sam nie jest istotą boską. W praktyce, oczywiście, każdy założyciel nowej dynastii powiedziałby, że zasłużył na Mandat Niebios. Kto mógłby temu zaprzeczyć, chyba że obalając króla? Powiedzenie: „Kto zwycięża, jest królem, a kto przegrywa, jest buntownikiem”, podsumowuje ten pogląd.

Mandat Niebios był ściśle powiązany z wzorcem cykli dynastycznych. Od początku historii Chin do roku 1912 n.e. Chiny były rządzone przez szereg dynastii. Jak mówiliśmy, dynastia Zhou przetrwała prawie osiemset lat. Inne nie przetrwały tak długo, ale król każdej dynastii rządził mandatem nieba.

Bez względu na to, jak długo trwały dynastie, wszystkie przechodziły cykl zmian. Nowa dynastia ugruntowała swoją władzę, rządziła z powodzeniem przez wiele lat, a potem zaczynała upadać. Władza rządu centralnego zaczęłaby się załamywać, powodując bunty lub inwazje. W końcu dynastia upadała, a władzę przyjmowała nowa dynastia, rozpoczynając kolejny cykl dynastyczny.

Naczynia były używane jako narzędzia do przygotowywania i podawania jedzenia w obrzędach przodków.

Kult przodków był dla Chińczyków ważny. Wierzyli, że dusze zmarłych mogą przynieść żyjącym członkom rodziny dobrą lub złą fortunę. Dlatego rytuały przodków musiały być prawidłowo wykonywane. Jak zauważył pewien poeta: „Każdy zwyczaj i obrzęd jest przestrzegany, każdy uśmiech, każde słowo jest na swoim miejscu”.

W ramach rytuału członkowie rodziny klękali przed kilkoma naczyniami, w których składano ofiary wina i różnego rodzaju potraw. Jakość statków została uznana za ważną część ceremonii. Zamożne rodziny, które jako jedyne mogły sobie pozwolić na naczynia z brązu, rywalizowały o zdobycie tych wspaniale wykonanych elementów.

Raz w roku Chińczycy obchodzili także wielkie święto zwane Qingming. W dniu festiwalu ludzie odwiedzali swoje rodzinne groby, zwykle zlokalizowane na zboczach wzgórz poza ich wioskami i zostawili ofiary z pożywienia dla duchów swoich zmarłych przodków.

Upadek dynastii Zhou


Również dynastia Zhou podążała za wzorcem wzlotów i upadków. Przez wieki dynastia była rządzona przez mądrych i skutecznych władców, ale później władcy Zhou zaczęli podupadać, zarówno intelektualnie, jak i moralnie. Królestwo Zhou zostało podzielone na kilka małych terytoriów, a niektóre z nich zaczęły ewoluować w potężne państwa, które rzuciły wyzwanie władcy Zhou. W 403 roku p.n.e. wybuchła wojna domowa, rozpoczynając epokę znaną w chińskich dokumentach historycznych jako „Okres Walczących Królestw”.

W tym czasie charakter działań wojennych zmienił się również w Chinach. Do użytku weszła broń żelazna, potężniejsza niż broń z brązu. Po raz pierwszy pojawili się żołnierze piechoty i żołnierze konni (kawaleria). Członkowie kawalerii byli teraz uzbrojeni w potężną kuszę, chiński wynalazek z VII wieku p.n.e. W końcu jedne z walczących królestw – Qin – przejęło kontrolę. W 221 roku p.n.e. utworzyła się nową dynastia.

Życie w okresie dynastii Zhou


W okresie panowania dynastii Zhou zaczęły kształtować się podstawowe cechy chińskiego życia gospodarczego i społecznego. Zhou kontynuowali wzór własności ziemi, który istniał pod rządami Shang. Chłopi pracowali na ziemiach należących do swego pana, ale mieli też własną ziemię, którą uprawiali na własny użytek. Klasa rzemieślników i kupców mieszkała w otoczonych murami miastach pod bezpośrednią kontrolą miejscowego pana. Kupcy nie działali swobodnie, ale uważani byli za własność miejscowego pana. Była też klasa niewolników.

Handel w tym okresie obejmował wymianę lokalnych produktów, które były używane na co dzień. Wśród tych towarów była sól, żelazo, tkaniny i różne przedmioty luksusowe.

Rozwój gospodarczy i technologiczny


Okres od VI do III wieku p.n.e. był okresem znaczącego wzrostu gospodarczego i zmian technologicznych, zwłaszcza w rolnictwie. Od tysięcy lat rolnicy uzależnieni byli od opadów deszczu od podlewania upraw, takich jak ryż i proso. W VI wieku p.n.e. nawadnianie było w powszechnym użyciu. Rozpoczęto wielkoskalowe projekty wodne, aby kontrolować przepływ rzek i równomiernie rozprowadzać wodę na pola.

Zmiany w metodach uprawy spowodowały również wzrost produkcji żywności. W połowie VI wieku p.n.e. żelazo doprowadziło do powstania lemiesza żelaznego, to umożliwiło oranie ziemi która nie była jeszcze wykorzystywana rolniczo. Ten rozwój sytuacji pozwolił Chińczykom zwiększyć powierzchnię dostępną pod uprawę roślin. Z powodu tych postępów w rolnictwie populacja Chin wzrosła do 50 milionów w późnym okresie Zhou.

Udoskonalone metody uprawy były również głównym czynnikiem pobudzającym wzrost handlu i produkcji. Jedną z najważniejszych pozycji handlu w starożytnych Chinach był jedwab. Fragmenty chińskiego jedwabiu z tamtego okresu znaleziono w całej Azji Środkowej, a nawet w Atenach w Grecji – wyraźne oznaki rozległej sieci handlowej.

Rodzina w starożytnych Chinach


Niewiele instytucji społecznych są tak samo ściśle utożsamiane z Chinami, jak rodzina. Podobnie jak w większości społeczeństw rolniczych, w starożytnych Chinach rodzina była podstawową jednostką gospodarczą i społeczną. Jednak tamtejsza rodzina nabrała niemal sakralnego charakteru jako symbol całego porządku społecznego.

U podstaw koncepcji rodziny w Chinach była idea synowskiej pobożności. Synowskie odnosi się do syna lub córki. Zatem pobożność synowska odnosi się do obowiązku członków rodziny podporządkowania swoich potrzeb i pragnień potrzebom starszego mężczyzny w rodzinie. Szerzej, termin ten opisuje system, w którym każdy członek rodziny miał swoje miejsce. Koncepcja ta jest ważna w konfucjanizmie.

Istotnym czynnikiem wielkiego znaczenie rodziny była potrzeba wspólnej pracy. W starożytności, podobnie jak dzisiaj, rolnictwo w Chinach wymagało pracy wielu ludzi. Dzieci też były niezbędne dla potrzeb rodziny. W pierwszych latach pracowali na polach. Później oczekiwano, że synowie przejmą ciężar fizycznej pracy na rodzinnych działkach i zapewnią dobrobyt swoim rodzicom.

Supremacja mężczyzn była kluczowym elementem systemu społecznego starożytnych Chin, podobnie jak w innych cywilizacjach. Mężczyzna został uznany za tak ważnego, ponieważ był odpowiedzialny za zapewnienie żywności swojej rodzinie. W starożytnych Chinach mężczyźni pracowali na polach. Rządzili także społeczeństwem i byli wojownikami, uczonymi i ministrami rządu. Kobiety wychowywały dzieci i pracowały w domu.

Chociaż kobiety nie zajmowały stanowisk władzy, niektóre miały wpływ na politykę. Było to szczególnie prawdziwe na dworze królewskim, gdzie w sprawach dworskich uczestniczyły żony władcy lub inne kobiety z rodziny królewskiej.

Chiński język pisany


Być może najważniejszym wkładem kulturowym starożytnych Chin w późniejsze społeczeństwo chińskie było stworzenie i rozwój chińskiego języka pisanego. W czasach Shang Chińczycy opracowali prosty skrypt, który jest przodkiem dzisiejszego bardzo złożonego języka pisanego. Podobnie jak wiele innych starożytnych języków, miał on przede wszystkim formę piktograficzną i ideograficzną.

Piktogramy to symbole obrazkowe, zwykle nazywane znakami, które tworzą obraz przedmiotu, który ma być przedstawiony. Ideografy to znaki, które łączą dwa lub więcej piktogramów w celu przedstawienia pomysłu.

Każdy znak, oczywiście, byłby wypowiadany dźwiękiem. W innych kulturach proces ten ostatecznie doprowadził ludzi do zaprzestania używania piktogramów i ideogramów oraz do przyjęcia języka pisanego opartego na symbolach fonetycznych, reprezentujących dźwięki mowy, takich jak alfabet łaciński. Chińczycy także w końcu zaczęli nadawać znaczenie fonetyczne niektórym swoim symbolom. Jednak, chociaż język chiński ewoluował nieprzerwanie przez okres czterech tysięcy lat, nigdy nie porzucił całkowicie swojego pierwotnego formatu.

Filozofia chińska


Konfucjusz uważał, że rząd powinien być otwarty dla wszystkich ludzi o większych zdolnościach. Po jego śmierci koncepcja ta stała się kluczową częścią historii Chin.

Pomiędzy 500 a 200 rokiem p.n.e., pod koniec dynastii Zhou, w Chinach pojawiły się trzy główne szkoły myślenia o naturze ludzi i wszechświecie – konfucjanizm, taoizm i legalizm. Podczas gdy hindusi i buddyści skupiali się na uwolnieniu ludzkiej duszy z cyklu odrodzenia, chińscy filozofowie byli bardziej zaniepokojeni bezpośrednim światem, w którym żyją ludzie, i tym, jak stworzyć stabilny porządek w tym świecie.

Konfucjanizm


Konfucjusz (551-479 p.n.e.) był znany Chińczykom jako Pierwszy Nauczyciel (Konfucjusz jest zachodnią formą imienia Kongfuzi, co oznacza „Mistrz Szczebel”, jak go nazywali jego wyznawcy.) Zdenerwowany przemocą i moralnym upadkiem swojego wieku, Konfucjusz podróżował po Chinach, próbując przekonać przywódców politycznych, by podążali za jego ideami. Niewielu słuchało w tym czasie, ale wierna grupa wyznawców czciła go jako wielkiego nauczyciela, zapisała jego wypowiedzi w Analektach i rozpowszechniła jego przesłanie. Aż do XX wieku prawie każdy chiński uczeń studiował jego wypowiedzi. To sprawiło, że konfucjanizm, czyli system idei konfucjańskich, stał się ważną częścią historii Chin.

Konfucjusz

Konfucjusz żył w Chinach w czasach wielkiego zamętu. Chaos w Chinach był w dużej mierze spowodowany nieustannymi działaniami wojennymi wielu chińskich armii, które nie wahały się mordować wrogich żołnierzy i ich rodzin. W masowych egzekucjach ścinano głowy mężczyznom, kobietom i dzieciom. Chiny stanęły przed jednym podstawowym pytaniem: jak przywrócić porządek w tym społeczeństwie? Konfucjusz dostarczył podstawowy zestaw idei, które ostatecznie zyskały powszechną akceptację.

Zainteresowanie Konfucjusza filozofią było polityczne i etyczne, a nie duchowe. Uważał, że spekulacje na temat kwestii duchowych są bezcelowe. Wyznawcy konfucjanizmu zakładali, że we wszechświecie panował porządek, a następnie skupiali się na uporządkowaniu spraw tego świata. Wszechświat został stworzony w taki sposób, że gdyby ludzie działali zgodnie z jego celami, ich własne sprawy prosperowałyby. Wiele jego zmartwień dotyczyło ludzkiego zachowania. Kluczem do właściwego zachowania było postępowanie zgodne z Tao (Drogą).

W konfucjańskiej wizji Dao wyróżniają się dwa elementy: obowiązek i człowieczeństwo. Pojęcie obowiązku oznaczało, że wszyscy ludzie musieli podporządkować własne interesy szerszym potrzebom rodziny i wspólnoty. Każdy powinien podlegać Pięciu Stałym Związkom: rodzic i dziecko, mąż i żona, starsze i młodsze rodzeństwo, starszy przyjaciel i młodszy przyjaciel oraz władca i poddany. Każda osoba w związku miała wobec drugiej obowiązki. Rodzice powinni kochać, a dzieci powinny szanować swoich rodziców. Mężowie powinni wypełniać swoje obowiązki, a żony powinny być posłuszne. Starsze rodzeństwo powinno być miłe, a młodsze – szanujące. Starszy przyjaciel powinien być taktowny, a młodszy – pełen szacunku. Władcy powinni być życzliwi, a poddani lojalni. Trzy z tych pięciu relacji dotyczą rodziny, co pokazuje wielkie znaczenie rodziny: „Obowiązek dzieci wobec rodziców jest podstawą, z której wypływają wszystkie cnoty”.

Konfucjańska koncepcja obowiązku jest często wyrażana w formie „etyki pracy”. Gdyby każda osoba ciężko pracowała, aby wypełnić swoje obowiązki, sprawy społeczeństwa jako całości również się rozwinęłyby.

Przede wszystkim władca musi dawać dobry przykład. Gdyby król podążał drogą dobra wspólnego, poddani szanowaliby go, a społeczeństwo prosperowałoby.

Drugim kluczowym elementem konfucjańskiego poglądu na temat Dao jest idea ludzkości, współczucia i empatii dla innych. Pod pewnymi względami jest podobna do idei chrześcijańskich, ale z pewnym elementem. Chrześcijan uczy się: „Róbcie innym tak, jak chcielibyście, aby inni wam czynili”. Konfucjusz powiedziałby: „Nie czyń innym tego, czego nie chciałbyś zrobić sobie”. Dla wielu Chińczyków oznaczało to, że inni powinni być tolerowani. Konfucjusz wezwał ludzi, aby „mierzyli uczucia innych własnymi”, gdyż „na czterech morzach wszyscy ludzie są braćmi”. Idee Konfucjusza silnie przemawiały do ​​jego współczesnych. Po jego śmierci w 479 roku p.n.e. jego przesłanie rozprzestrzeniło się po całych Chinach. Konfucjusz był wielkim krytykiem swoich czasów. Podkreślał potrzebę powrotu do wartości z wcześniejszej epoki – złotego wieku wczesnej dynastii Zhou. Widział to jako wiek doskonałości, którego już nie będzie.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *