Społeczeństwo i kultura średniowiecznej Afryki

Afrykańskie miasta często były na początku ufortyfikowanymi wioskami otoczonymi murami i stopniowo rozwijały się w większe społeczności służące różnym celom. Miasta te były ośrodkami władzy, a rynki wypełniały towary z odległych regionów. W miastach mieszkali także rzemieślnicy wykwalifikowani w obróbce metali, drewna, garncarstwa i innych rzemiosłach, a także rolnicy, którzy uprawiali ziemię na sąsiednich polach.

Stosunek afrykańskich królów do ich poddanych był korzystny dla króla i poddanego. Rzeczywiście, społeczeństwo afrykańskie miało kilka niezwykłych cech.

Królowie i poddani


W większości społeczeństw azjatyckich rodzina królewska i arystokracja były w dużej mierze odizolowane od reszty ludu. W Afryce przepaść między królem a zwykłymi ludźmi nie była tak wielka. Często władca organizował audiencję, aby ludzie mogli wyrazić swoje skargi. Niemniej jednak król nadal zajmował wysoką pozycję ponad wszystkimi innymi.

Relacje między królem a poddanymi w wielu państwach afrykańskich pomogły obu stronom. Kupcy otrzymywali od króla łaski, a skarb królewski wypełniony był podatkami płaconymi przez kupców. Z pewnością dla króla korzystne było utrzymanie prawa i porządku w królestwie, aby kupcy mogli uprawiać swój handel.

Rodzina i rodowód


Niewielu Afrykanów miało oczywiście kiedykolwiek audiencję (spotkanie) ze swoimi królami. Większość ludzi mieszkała w małych wioskach na wsi. Ich poczucie tożsamości było zdeterminowane członkostwem w dalszej rodzinie i grupie rodowej.

Na poziomie podstawowym była dalsza rodzina, składająca się z rodziców, dzieci, dziadków i innych rodzin pozostających na utrzymaniu. Mieszkali w małych, okrągłych domkach zbudowanych z ubitego błota i zwieńczonych strzechą z materiału roślinnego, na przykład takiego jak słoma. Te rozszerzone rodziny zostały z kolei połączone w większe społeczności zwane grupami rodowymi.

Grupy rodowe służyły jako podstawowe elementy społeczeństwa afrykańskiego. Wszyscy członkowie grupy rodowej mogą twierdzić, że pochodzą od prawdziwego lub legendarnego wspólnego przodka. Podobnie jak w Chinach, starsi – czołowi członkowie grupy rodowej – mieli dużą władzę nad pozostałymi członkami grupy. Grupa rodowa zapewniała wzajemne wsparcie wszystkim swoim członkom. Oczekiwano, że członkowie rodzin wielopokoleniowych i grup rodowych będą się wzajemnie opiekować.

Rola kobiet


Kobiety w Afryce były zwykle podporządkowane mężczyznom, tak jak w większości wczesnych społeczeństw na całym świecie. W niektórych przypadkach byli cenieni za pracę, którą mogli wykonywać, lub za ich rolę w posiadaniu dzieci, a tym samym zwiększaniu liczebności grupy rodowej. Kobiety często pracowały na polach, podczas gdy mężczyźni ze wsi doglądali bydła lub polowali. W niektórych społecznościach kobiety zajmowały się handlem.

Wystąpiły jednak pewne kluczowe różnice między rolą kobiet w Afryce i gdzie indziej. W wielu społeczeństwach afrykańskich rodowód opierał się na matce, a nie na ojcu. Innymi słowy, były to społeczeństwa matrylinearne (społeczeństwa, w których pochodzenie jest śledzone przez matkę), a nie społeczeństwa patrylinearne (społeczeństwa, w których pochodzenie jest śledzone przez ojca).

Kobietom często pozwalano dziedziczyć majątek, a od męża często oczekiwano, że wprowadzi się do domu swojej żony.

Edukacja i inicjacja społeczna


W typowej afrykańskiej wiosce istniał proces edukacji młodych ludzi i przygotowania ich do stania się częścią społeczności. Na przykład w Kongo do XV wieku zarówno chłopcy, jak i dziewczęta byli wychowywani przez matki do szóstego roku życia. Od swoich matek nauczyły się języka, historii swojej rodziny i piosenek, które nadały sens ich życiu. W wieku sześciu lat chłopcy i dziewczęta były dzielone. Dziewczęta zamieszkały w „domu kobiet”, chłopcy w „domu mężczyzn”.

Ojcowie przejmowali wtedy kontrolę nad edukacją swoich synów. Chłopcy nauczali się polować i łowić ryby, uprawiać rośliny i czyścić pola do sadzenia. Z doświadczenia młodzi mężczyźni nauczali się jak żyć i przetrwać w świecie przyrody.

Dziewczęta nadal uczyły się tego, czego potrzebowały od swoich matek. Obejmowało to, jak dbać o dom i pracę w polu. Dziewczęta nauczały się również, czego potrzebują, aby być dobrymi żonami i matkami. Małżeństwo i macierzyństwo byłyby ich wejściem w świat wspólnoty kobiet.

W miarę dojrzewania dzieci odgrywały większą rolę w społeczności. Chłopcy oczyszczali pola, budowali domy, brali udział w wiejskich dyskusjach i ceremoniach. Dziewczęta przejmowali większą odpowiedzialność za prace domowe, opiekowały się młodszymi braćmi i siostrami oraz uczestniczyły w uroczystościach wiejskich, zwłaszcza związanych z ślubami i pogrzebami.

W końcu młodzi ludzie osiągali taki etap wychowania, w którym oczekiwano, że w pełni wejdą do społeczności. To przejście – które następowało w okresie dojrzewania – zostało naznaczone ceremonią inicjacyjną, podczas której młodzi ludzie byli odizolowani od społeczności. Następnie przechodzili rytualną ceremonię. Młode kobiety były wtedy w pełni kobietami; młodzi mężczyźni byli w pełni mężczyznami. Całkowicie wchodzili w życie wspólnoty.

Niewolnictwo


Kiedy używamy terminu niewolnictwo w Afryce, zwykle myślimy o okresie po roku 1500, kiedy europejskie statki niewolnicze przewoziły miliony Afrykanów do Europy lub obu Ameryk. Niewolnictwo nie zaczęło się jednak wraz z przybyciem Europejczyków. Było praktykowane w Afryce od czasów starożytnych. Ponadto, niewolnictwo nie występowało wyłącznie w Afryce, ale było powszechne w wielu społeczeństwach na całym świecie.

Grupy berberyjskie w Afryce Północnej regularnie napadały na wioski rolnicze na południe od Sahary w poszukiwaniu jeńców. Jeńcy byli następnie przewożeni na północ i sprzedawani w całym basenie Morza Śródziemnego. Niektórzy zostali żołnierzami. Inni byli wykorzystywani jako pomoc domowa w domach bogatych.

Wykorzystywanie jeńców do pracy przymusowej lub na sprzedaż było również powszechne w społeczeństwach afrykańskich położonych dalej na południe i wzdłuż wybrzeży Afryki Wschodniej. Niewolnikami robiono ludzi pojmanych na wojnie, dłużników i niektórych przestępców. Niekoniecznie byli postrzegani jako podrzędni, ale raczej mogli być zaufanymi sługami, a nawet mogli być szanowani za swoją szczególną wiedzę lub talenty.

Życie większości niewolników było trudne. Ci, którzy pracowali na polach należących do rodziny królewskiej lub innych bogatych właścicieli ziemskich, pracowali ciężko. Tym, którzy zostali zapisani jako żołnierze, czasami było lepiej. Przynajmniej w społeczeństwach muzułmańskich w Azji Południowo-Zachodniej niewolnicy mogli w pewnym momencie zdobyć wolność.

Wielu niewolników było wykorzystywanych w królewskim domu lub jako służba domowa w domach prywatnych. Ogólnie rzecz biorąc, ci niewolnicy zwykle mieli najlepszą egzystencję. Ich warunki życia były często przyzwoite, a czasami prawie takie same jak w przypadku wolnych osób w gospodarstwie domowym.

Wierzenia religijne w Afryce


Wczesne afrykańskie wierzenia religijne różniły się w zależności od miejsca. Większość społeczeństw afrykańskich miała wspólne poglądy religijne. Jednym z nich była wiara w jednego boga stwórcę. Na przykład narody Joruba w Nigerii wierzyły, że ich główny bóg wysłał z Nieba jego syna Oduduwę w czółnie, aby stworzyć pierwszych ludzi. Religia Joruba była praktykowana przez wielu niewolników transportowanych do Ameryki.

Czasami do boga stwórcy dołączała cała grupa pomniejszych bogów. Na przykład mieszkańcy Ghany Aszanti wierzyli w najwyższą istotę zwaną Nyame, której synowie byli pomniejszymi bogami. Każdy syn służył innemu celowi: jeden wywoływał deszcz, a drugi przynosił słońce. Ponieważ bogom Aszanti nie zawsze można było ufać, ludzie musieli ich uspokoić, aby uniknąć ich złości. Niektórzy ludzie wierzyli, że bóg stwórca pierwotnie żył na Ziemi, ale opuścił je z obrzydzeniem z powodu zachowania ludzi. Był jednak także miłosierny i można go było uspokoić odpowiednim zachowaniem.

Jednym ze sposobów komunikowania się z bogami był rytuał. Proces ten był zwykle przeprowadzany przez specjalną klasę wróżbitów, ludzi, którzy wierzą, że mają moc przepowiadania wydarzeń, zwykle pracując z siłami nadprzyrodzonymi. Król zatrudnił wielu wróżbitów do skontaktowania się z najwyższym bogiem. Zrobiono to, aby zagwarantować obfite plony lub w inny sposób chronić interesy władcy i jego poddanych.

Innym kluczowym elementem religii afrykańskiej było znaczenie przodków. Każda grupa rodowa mogłaby prześledzić swoje korzenie wstecz do przodka założyciela lub grupy przodków. Rytualne ceremonie poświęcone przodkom były ważne, ponieważ wierzono, że przodkowie byli bliżej bogów. Mieli moc wpływania, w sposób dobry lub zły, na życie swoich potomków.

Wiele religii afrykańskich podzielało wiarę w życie pozagrobowe. Uważano, że życie ludzkie składa się z dwóch etapów. Pierwszym etapem było życie na Ziemi. Drugi etap to życie pozagrobowe, w którym dusza unosiła się w atmosferze przez całą wieczność. Dusze przodków będą żyły w zaświatach tak długo, jak długo grupa rodowa nadal będzie wykonywać rytuały w ich imieniu.

Afrykańskie wierzenia religijne zostały zakwestionowane, ale nie zawsze zastąpione pojawieniem się islamu. W następstwie podboju arabskiego islam szybko przetoczył się przez północne wybrzeże Afryki. Wolniej toczył się podbój ziem na południe od Sahary. Proces ten prawdopodobnie rozpoczął się w wyniku handlu, ponieważ kupcy wprowadzali wierzenia muzułmańskie do państw handlowych na obszarach na południe od pustyni. Początkowo konwersja odbywała się indywidualnie, władcy sami nie przeszli na islam, choć witali kupców muzułmańskich i nie próbowali powstrzymać swoich poddanych przed przyjęciem nowej wiary. Pierwszymi władcami, którzy przeszli na islam, była rodzina królewska Gao pod koniec X wieku. Jednak pod koniec piętnastego wieku większość ludności zamieszkującej tereny trawiaste na południe od Sahary przyjęła islam.

Proces ten był jeszcze bardziej stopniowy w Afryce Wschodniej. Kiedy islam rozprzestrzenił się na południe, został przyjęty przez wiele ludów nizinnych. Odniósł mniejszy sukces w górach Etiopii, gdzie, jak widzieliśmy, chrześcijaństwo nadal zdobywało wyznawców. Islam został po raz pierwszy sprowadzony na wybrzeże Afryki Wschodniej przez muzułmańskich kupców z Arabii, ale nie zdobył tam wielu wyznawców aż do XII i XIII wieku. W tym czasie pojawiła się kultura suahili, a wielu członków wyższej klasy przeszło na wiarę muzułmańską.

Oczywiście w pewnym sensie wierzenia islamu były w konflikcie z tradycyjnymi wierzeniami i zwyczajami afrykańskimi. Odrzucenie przez islam kultu duchów było sprzeczne z wierzeniami wielu Afrykanów i często było ignorowane w praktyce. Podobnie naleganie islamu na odrębne role dla mężczyzn i kobiet oraz skromność ubioru dla obu płci było sprzeczne ze stosunkowo nieformalnymi związkami panującymi w wielu afrykańskich społeczeństwach. Tak więc praktyka ta powoli się zakorzeniła. Podobnie jak gdzie indziej, w Afryce importowane idee połączono z rodzimymi wierzeniami, aby stworzyć unikalną markę afrykańskiego islamu.

Kultura afrykańska


We wczesnej Afryce, podobnie jak w większości reszty ówczesnego świata, sztuka – czy to malarstwo, literatura czy muzyka – służyła religii. Dzieło sztuki miało wyrażać przekonania religijne.

Najwcześniejszymi formami sztuki w Afryce były malowidła naskalne. Najbardziej znane przykłady znajdują się w górach Tassili w środkowej Saharze. Malowidła te, z których niektóre pochodzą nawet z 4000 lat p.n.e., pokazują życie mieszkańców tego obszaru, którzy przeszli z polowania na hodowlę bydła, a ostatecznie na handel.

Niektóre z późniejszych obrazów przedstawiają rydwany konne, którymi przewożono towary przed udomowieniem wielbłąda.

Rzeźbiarze w drewnie w całej Afryce wykonali niezwykłe maski i posągi. Rzeźby często przedstawiały bogów, duchy lub postacie przodków i wierzono, że uosabiają duchowe moce poddanych. Podobnemu celowi służyły figurki z terakoty (gliny) i metalu. Na przykład uważa się, że imponujące postacie ludzkie i głowy z terakoty, znalezione w pobliżu miasta Nok w północnej Nigerii, miały znaczenie religijne. Ludy Nok z rzeki Niger wytworzyły kwitnącą kulturę od 500 roku p.n.e. do roku 200 n.e. W rzeczywistości kultura Nok jest najstarszą znaną kulturą Afryki Zachodniej, która stworzyła rzeźby.

W XIII i XIV wieku metalowcy w Ife, stolicy ludu Joruba, na terenach dzisiejszej południowej Nigerii, wytwarzali piękne posągi z brązu i żelaza. Rzeźby Ife mogły wywrzeć wpływ na artystów w Beninie w Afryce Zachodniej, którzy w tym samym okresie stworzyli równie imponujące prace z brązu. Rzeźby w Beninie obejmują głowy z brązu, wielu królów i postacie różnych rodzajów zwierząt. Z dziełami tymi rywalizują jedynie rzeźby Chińczyków.

Podobnie jak rzeźba, afrykańska muzyka i taniec często służyły celom religijnym. Taniec afrykański, z jego ciężkim rytmem, silnie wpłynął na współczesną muzykę zachodnią. Taniec był popularną sztuką ludu afrykańskiego. Tańce były jednak również środkiem komunikacji z duchami. Ruchy widoczne w tańcu afrykańskim miały przedstawiać duchy wyrażające się poprzez ludzi.

Muzyka afrykańska służyła także celom społecznym. Służyło do przekazywania młodym ludziom informacji o historii wspólnoty. Wobec braku języka pisanego, słowa piosenek służyły przekazywaniu ludowych legend i tradycji religijnych z pokolenia na pokolenie.

Opowiadanie historii, zwykle przez księży lub specjalną klasę gawędziarzy zwanych griotami, służyło temu samemu celowi. Ci gawędziarze byli także historykami, którzy podtrzymywali historię narodu. Na przykład wiele z tego, co wiemy o Sundiata Keita – założycielce królestwa Mali – pochodzi z ustnych tradycji griotów.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *