Społeczeństwo i jego ustrój w starożytnych państwach

Struktura społeczna najwcześniejszych cywilizacji ukazuje hierarchie i koncentrację władzy wśród elit. W starożytnym świecie było niewiele społeczeństw matriarchalnych; większość z zamożnych klas społecznych była patriarchalna i poligamiczna. Wraz z rozwojem i rozszerzaniem się cywilizacji ich struktury społeczne często wymagały modyfikacji. Czasami prowadziło to do decentralizacji władzy, nawet w rzadkich przypadkach, jak w starożytnej Grecji, do demokracji. W innych przypadkach zmiany wymuszały obce najazdy.

Egipt


Szczytem społeczeństwa egipskiego był faraon, ponieważ on (a dokładniej jego „dom” lub instytucja, którą wcielił) był pośrednikiem między światem bogów a światem ludzi. Głównym obowiązkiem faraona było utrzymanie maat, stanu kosmicznej równowagi lub sprawiedliwości dla całego jego królestwa. Faraon posiadał ogromne ziemi i czasami rywalizował z kapłanami o władzę i status. Jego urząd był dziedziczny i dynastyczny. Historia odnotowuje jedną kobietę, Hatszepsut, która służyła jako regentka przez ponad 20 lat, do czasu objęcia władzy przez syna poprzedniego faraona.

Kiedy przez jakieś poważne wydarzenia życie Egipcjan zostawało zakłócone, rządząca dynastia traciła wiarygodność, a administratorzy prowincji, klasa kapłańska lub cudzoziemcy interweniowali, co doprowadzało do ustanowienia nowych dynastii.  Grupą obcych, która przejęła władzę około 1600 roku p.n.e. był Hyksosi, lud semicki. Jednak już w 1300 roku p.n.e. miejscowa dynastia wróciła do władzy, a osoby postronne zostały wygnane. Konserwatywny charakter egipskiego społeczeństwa, wzmocniony regularnością Nilu i wyspiarskim charakterem kraju, spowodował kilka zmian społecznych i klasowych w jego długiej historii.

Indie


Zachowały się liczne artefakty i pozostałości architektoniczne z cywilizacji rzeki Indus, ale pismo nie zostało dotychczas rozszyfrowane. Indoeuropejczycy przynieśli zmiany społeczne i klasowe, kiedy osiedlili się w północnych Indiach około 1500 roku p.n.e. Ich hierarchiczne i wojownicze społeczeństwo można zobaczyć w mitologii opowiedzianej w ich sanskryckim piśmie, Wedach. Ich struktura klasowa i tłumienie ludów tubylczych spowodowało narzucenie systemu kastowego, który dominuje w społeczeństwie indyjskim do dziś. Chociaż Indoeuropejczycy nie osiedlili się w południowych Indiach, niemniej jednak wpłynęli na tamtejszą ludność drawidyjską o ciemniejszej skórze, która również przyjęła system kastowy. Religia aryjska została zmodyfikowana około 500 roku p.n.e. przez nowe koncepcje wprowadzone przez Upaniszady i przez nowe religie protestu zwane buddyzmem i dżinizmem. Po osiągnięciu maksymalnych wpływów od panowania cesarza Aśoki (ok. 280 p.n.e.) do dynastii Gupta (ok. 350 r. n.e.), buddyzm w dużej mierze zniknął ze społeczeństwa Indii, ale rozprzestrzenił się na Chiny i Azję Południowo-Wschodnią.

Chiny


Władcy dynastii Shang (ok. 1700-1100 p.n.e.) stali się wyłącznym pośrednikiem między światem ludzkim a światem duchów, podobnie jak jej następczyni, dynastia Zhou (Chou) (ok. 1100-256 p.n.e.). Władcy Zhou polegali na sieci stosunków feudalnych, aby rozszerzyć chińskie imperium i domagali się prawa do rządzenia zgodnie z koncepcją zwaną „mandatem nieba”. Był to miecz obosieczny, ponieważ niebo nagradzało cnotliwych władców i karało niesprawiedliwych, dając ludziom prawo do buntu.

Upadek potęgi Zhou i wieki wojen domowych zakończyły się zjednoczeniem Chin pod panowaniem dynastii Qin (Ch’in). Qin zjednoczyli swój podbój poprzez narzucenie absolutnej władzy rządowej w ramach ideologii zwanej legalizmem. Krótki eksperyment z legalizmem sprawił, że następna dynastia, Han, zwróciła się ku konfucjanizmowi. Społeczeństwo konfucjańskie podzieliło ludzi na cztery niedziedziczne klasy społeczne: uczonych-urzędników, rolników, rzemieślników i kupców. Konfucjanie nauczali, że rodzina to jest centrum społeczeństwa. Konfucjanizm pozostał oficjalną ideologią Chin od II wieku p.n.e. do XX wieku n.e.

Przedpiśmienni koczownicy wzdłuż północnej granicy stanęli naprzeciw osiadłej cywilizacji chińskiej. Najgroźniejsi z nich od późnego Zhou do epoki posthańskiej nazywani byli Xiongnu (Hsiung-nu), których pokonanie przez władców Han po ok. 100 p.n.e. doprowadziło do otwarcia Jedwabnego Szlaku, łączącego Chiny z Indiami, Azją Środkową, Persją i Rzymem. Oprócz wymiany dóbr ekonomicznych tą drogą handlową do Chin dotarł buddyzm i niektóre zachodnie idee.

Klasyczna Grecja


Mimo wszystkich demokratycznych reform przypisywanych starożytnym Grekom, tylko Ateny i ich sojusznicy zaakceptowali formę „równości wobec prawa”, a nawet wtedy prawa były krótkie i ograniczone, stosowane do mężczyzn. Ze względu na upartą autonomię, którą każde miasto-państwo żądało dla siebie, trudno jest podsumować greckie stosunki społeczne i klasowe. Ogólnie Grecy gardzili królami, cenili lokalną tożsamość, często kłócili się między sobą, a mimo to współpracowali w sprawach sportowych. Zgodzili się również co do wyższości języka greckiego, religii i handlu w porównaniu z innymi ludami. Rzadko mieszali się z nie-greckimi „barbarzyńcami”. Nie-greccy niewolnicy, którzy wykonywali pracę zbyt niegodną Greków, byli niechętnie przyjmowani jako członki społeczeństwa. Rodzina i małżeństwo były cenione, ponieważ przetrwanie zależało od posiadania wystarczającej liczby dzieci, aby następne pokolenie broniło miasta armią i opiekowało się starszymi mieszkańcami.

Rzym


Wczesny Rzym obalił swoich królów etruskich i stał się republiką zdominowaną przez grupę ludzi, którzy podejmowali decyzje za wszystkich obywateli. Ci przywódcy byli nazywani senatorami i pochodzili z klasy arystokratycznej zwanej patrycjuszami. Zwykli plebejusze posiadali małe działki i byli pełnoprawnymi obywatelami wczesnej republiki, ale ich rola w rządzie ograniczała się do prawa weta, plebiscytów i wyborów własnych rzeczników, zwanych trybunami. Walki klasowe doprowadziły do ​​wojen domowych i dezintegracji republikańskich instytucji.

Kiedy Rzym nabywał ziemię poza półwyspem włoskim, nastąpiły dwie zmiany, które wpłynęły na społeczeństwo rzymskie: po pierwsze, klasa patrycjuszy odniosła korzyści, ponieważ udane wojny zwiększyły jej bogactwo i potęgę; po drugie, stary system prowadzenia polityki rzymskiej nie spełniał wymagań nowego imperium. Plebejusze porzucili swoje małe farmy i przenieśli się do miasta w poszukiwaniu możliwości ekonomicznych. Przywódcy Rzymu byli coraz bardziej zmuszani do dostarczania „chleba i igrzysk”, aby bezrobotni obywatele byli zadowoleni. Powszechne rozczarowanie nowymi ustaleniami i tendencja przywódców do wzniecania wojny domowej zmotywowała Juliusza Cezara i Marka Antoniusza do eksperymentowania z nowymi formami rządów. Chociaż urząd Cezara (termin, który zaczął oznaczać zarówno cesarza, jak i półboga), okazał się popularny, nadal istniało niezadowolenie ze strony klas tak różnych, jak pierwotni patrycjusze z czasów Republiki i nowo pozyskani niewolnicy, w liczbie do jednej trzeciej mieszkańców miasta. Spartakus dowodził tłumem niezadowolonych niewolników w 73 roku p.n.e., co wymagało ośmiu legionów do zdławienia powstania. Juliusz Cezar, bohater nowej epoki cesarstwa, został zamordowany w Senacie przez republikanów starej gwardii w idy marcowe 44 roku p.n.e.

Cezarowie dostosowali się, poszerzając możliwości obywatelstwa i dając niewolnikom i wyzwoleńcom możliwości zdobycia bogactwa i poprawy ich statusu. Nie ma jednak dowodów na to, że dysproporcje majątkowe zmniejszyły się w całym okresie cesarstwa. Stały wzrost niedoskonałości religii rzymskiej doprowadził do rozprzestrzenienia się chrześcijaństwa we wszystkich szeregach rzymskiego społeczeństwa.

Amerykanie


Ludy mezoamerykańskie i andyjskie stały się bardziej hierarchiczne i rozwarstwione wraz ze wzrostem urbanizacji. Pochodzenie i zawód zadecydowały o miejscu człowieka w tych cywilizacjach. Ogólna struktura klasowa była piramidalna z władcą i szlachtą na górze, po niej następowała klasa kapłańska, klasa wojowników, kupcy, rzemieślnicy, a następnie rolnicy ze służącymi i niewolnikami na dole. Cały schemat został scementowany mitologią, która przypominała mitologię z Chin lub Egiptu: bogowie uznawali elity za strażników tajemnej wiedzy dotyczącej takich rzeczy jak astronomia, obliczenia kalendarza i rytuały, co pozwoliło im pozostać przy władzy . Chociaż istnieją dowody niezadowolenia klas niższych, ale większość ich wskazuje, że wojny, inwazje i problemy ekologiczne – a nie wewnętrzne konflikty klasowe – były głównie odpowiedzialne za upadek klasycznych cywilizacji mezoamerykańskich.

Klasyka literatury i monastycyzm


Umiejętność czytania i pisania była uważana w starożytnym świecie za niemal magiczną zarówno przez możnych, jak i przez chłopów. Ta fascynacja tekstem pisanym wyjaśnia, dlaczego te starożytne religie, które przetrwały, są oparte na pismach świętych. Czytanie i pisanie stały się szczególnie przydatne, ponieważ miasta i cywilizacje wymagały bardziej złożonej administracji i organizacji. Początkowo pisanie było skomplikowane i nieporęczne (takie jak egipskie hieroglify i chińskie piktogramy) i niewielu potrafiło opanować tysiące symboli w każdym języku pisanym. W rezultacie pewne społeczeństwa szanowały klasę uczonych lub zmuszały swoich administratorów do zaliczania testów z umiejętności czytania i pisania (np. W Chinach pod wpływem konfucjanizmu, poczynając od dynastii Han). W Nowym Świecie tylko Majowie wymyślili język pisany, wykorzystujący system 800 glifów.

Niektóre starożytne pisma ewoluowały i stały się sylabicznymi lub hybrydami obrazów i dźwięków (np. Mezopotamski pismo klinowe), co zmniejszyło liczbę symboli z tysięcy do setek. Kiedy Ugarit zredukował liczbę symboli do 30, pismo klinowe stało się na Bliskim Wschodzie standardowym pismem prawnym i literaturowym. Fenicjanie udoskonalili litery alfabetu, aby przedstawiać dźwięki. Wkrótce Grecy dodali samogłoski i wynaleziono alfabet, jaki znamy. Alfabet był na tyle prosty, że wielu mogło się go nauczyć i uzyskać dostęp do literatury i historii, a tym samym władzy. Grecja rozkwitła w V wieku p.n.e. w sztuce i naukach ścisłych, ponieważ one również sprzyjały umiejętności czytania i pisania wśród swoich obywateli.

W wielu cywilizacjach społeczeństwa monastyczne było postrzegane jako odrębne od świeckiego społeczeństwa. Korzenie zachodniego monastycyzmu sięgają Antoniusza z pustyni (koniec 300 roku n.e.) oraz „Ojców i matek pustyni” Egiptu (300-500 n.e.), co wskazuje na wpływ wschodnich chrześcijan na Kościół łaciński. Benedykt (ok. 500 roku n.e.) nazywany jest ojcem ruchu monastycznego na Zachodzie. Jego rządy nadeszły w krytycznym momencie dla zachodniej cywilizacji, ponieważ różne plemiona barbarzyńców przedarły się przez granice i niszczyły miasta i instytucje, ale imperium podjęło niewiele środków, aby zachować swoje różnorodne dziedzictwo kulturowe. Klasztory Benedykta i jego zwolenników zapewniły alternatywne społeczeństwo, kontrkulturę z własną merytokracją i systemem wartości. Pod koniec tego okresu klasztory zachowywały kulturę i zachęcały do ​​postępu: okazywały gościnność wysiedlonym uchodźcom, opracowywały i ponownie wdrażały techniki rolnicze, kopiowały cenne rękopisy i w końcu powróciły, by ponownie cywilizować ludzi. Hinduiści i buddyści podobnie szanowali instytucje monastyczne, a także poszczególnych ascetów.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *