Przetrwanie w walce z żywiołami było głównym wyzwaniem przez większość życia ludzkiego na planecie. Od momentu pojawienia się Homo sapiens ludzie spędzali większość czasu na polowaniu i zbieraniu pożywienia oraz utrzymywaniu ciepła i suchości miejsc zamieszkania w okresach znanych jako epoki lodowcowe. Współcześni ludzie migrowali ze swojego pierwszego domu w Afryce do Europy, Azji, Australii i obu Ameryk, prawdopodobnie podążając za stadami żubrów i mastodontów, które były wczesnym źródłem pożywienia. Odnieśli taki sukces w swoich łowach, że wiele stad zwierząt zostało zredukowanych do granicy wyginięcia.

Wraz ze zmianą klimatu i cofnięciem się lodu pojawiły się nowe możliwości produkcji żywności. Nasi ludzcy przodkowie zaczęli zbierać jadalne rośliny i nauczyli się je udomawiać. To była agrarna rewolucja, która pozwoliła im uwolnić się od koczowniczej przeszłości i założyć osiadłe społeczności. Wraz z uprawą roślin nastąpiło udomowienie zwierząt, prawdopodobnie najpierw psów, a następnie bydła, które dostarczało mięso, produkty mleczne, a także skórę na odzież. Niektóre zwierzęta stały się zwierzętami jucznymi. W podziale pracy między płciami kobiety pełniły role domowe, które obejmowały gotowanie, opiekę nad małymi zwierzętami i tkactwo, podczas gdy mężczyźni zajmowali się rolnictwem, polowaniem i hodowlą dużych zwierząt. Te nowe metody produkcji żywności mogli generować nadwyżki, co z kolei umożliwiło rozwój większych społeczności i postęp cywilizacyjny. Tam, gdzie warunki nie pozwalały na rolnictwo, nomadyzm trwał nadal. W zasadzie koczownicy żyli na obrzeżach cywilizowanego świata i nie udało im się rozwinąć języków pisanych. Rewolucja rolnicza miała miejsce najpierw w Mezopotamii, a później rozprzestrzeniła się na Azję i Europę.

Mezopotamia, czyli Żyzny Półksiężyc, rozwinęła pierwsze miasta na świecie, nic więc dziwnego, że po raz pierwszy uprawiano tam pszenicę i jęczmień. Około roku 5000 p.n.e. nastąpiło tam również nawadnianie i osuszanie bagien. Od niepamiętnych czasów Nil przelewał się przez swoje brzegi, przynosząc żyzny muł i wodę na wąskie i żyzne równiny zalewowe. Kiedy Nil wylewał się nieregularnie, często następowały wstrząsy społeczne i rewolucja.

W Chinach rolnictwo zaczęło się wzdłuż doliny Żółtej Rzeki około 10 000 roku p.n.e. z udomowieniem prosa, jęczmienia i innych upraw. Ryż uprawiano po raz pierwszy w dolinie rzeki Jangcy około 5000 roku p.n.e. a później stał się podstawowym pożywieniem dla większości Azji. Do 3000 p.n.e. Chińczycy wynaleźli pług, a około 400 roku p.n.e. żelazne narzędzia rolnicze. Rewolucja rolnicza miała miejsce w dolinie rzeki Indus przed rokiem 5000 p.n.e., gdzie rolnicy uprawiali pszenicę, jęczmień, groch i inne uprawy.

Uprawa roli stała się powszechna w całej Europie od 3500 roku p.n.e., ale przez wieki później rolnicy pracowali na kawałku ziemi, aż gleba się wyczerpała, po czym po prostu przenosili się na dziewicze pola. Taka praktyka jest mniej więcej taka sama, jak „tnij i pal” w społecznościach półnomadycznych w Afryce, Azji i obu Amerykach, które są nadal w użyciu. Lekarstwem na zubożenie gleby był płodozmian: jedna roślina uzupełniała to, co inna roślina pobierała z gleby w poprzednim sezonie. Metoda ta została po raz pierwszy zastosowana w Europie około 1400 roku p.n.e. Na półkuli zachodniej rewolucja rolnicza rozpoczęła się najpierw w Meksyku, być może około 5000 roku p.n.e. „Trzy siostry” diety w tej części świata – kukurydza, fasola i kabaczek – zapewniały rdzennym mieszkańcom zbilansowaną dietę i źródło pożywienia, a ich produkcja wymagała niewielkiej siły roboczej.

Zwierzęta juczne


Pierwsze udomowione zwierzęta juczne to osioł, bawół i wielbłąd – wszystkie około roku 3000 p.n.e. lamy używano w Andach w Ameryce Południowej. Hodowla zwierząt pozostawała w tyle w obu Amerykach, ponieważ konie wymarły wcześnie w tej części świata i zostały ponownie zawiezione przez Europejczyków dopiero po 1500 roku n.e. Przez stulecia ludzie tak bardzo odseparowani, jak Celtowie i Chińczycy, zaadoptowali konia z wielką korzyścią. Jednak początkowo konie były używane głównie do ciągnięcia rydwanów wojennych; później do kawalerii, a rzadko do pracy w rolnictwie.

Jedzenie


Dieta ludzka na całym świecie składała się w dużej mierze z ziaren zbóż, fasoli, olejów roślinnych, świeżych warzyw i owoców, produktów mlecznych, okazjonalnie świeżego mięsa i sfermentowanych napojów wytwarzanych z owoców lub ziaren. Spożycie zbóż przybierało różne formy, ale w Europie, na Bliskim Wschodzie i w obu Amerykach głównie poprzez chleb gruboziarnisty. Biały chleb, zrobiony z mąki pszennej bez kiełków, był najbardziej ceniony w całym Cesarstwie Rzymskim i poza nim. W 350 roku p.n.e. w Egipcie uprawiano nową odmianę pszenicy nadającą się na taki chleb, a Egipt i Afryka Północna stały się odtąd spichlerzem dla ludów śródziemnomorskich. Owoce i warzywa spożywano lokalnie. Handel i migracje wprowadziły nowe rośliny w całej Eurazji i Afryce i zaowocowały znaczną poprawą produkcji żywności. Afryka Subsaharyjska wyprodukowała nadwyżki żywności wraz z wprowadzeniem bananów przez ludy malajskie (dzisiejsza Indonezja). Z powodu tego przypadkowego wydarzenia w IV wieku p.n.e. miasta-państwa Nigerii mogły się rozwijać. Inny rewolucyjny produkt, trzcina cukrowa, była uprawiana w Indiach od 100 roku p.n.e., ale jej rozpowszechnienie w Europie czekało na odkrycie procesu uszlachetniania. Zamiast tego miód i skoncentrowane owoce były używane do słodzenia w większości starożytnych krajów.

Nowy Świat oferował różnorodne rośliny niedostępne w Starym Świecie, najważniejszą kukurydzę, ale także kakao, papaję, guawę, awokado, ananasa, chili i sasafras. Kilka z bardziej powszechnych obecnie potraw pochodzi z obu Ameryk: orzeszki ziemne, ziemniaki i pomidory. Związek między obfitością żywności a rozwojem społeczności był wyraźnie widoczny na tej półkuli: tam, gdzie kwitło rolnictwo (Mezoameryka i Ameryka Południowa), obfitowały miasta-państwa i cywilizacje; ale tam, gdzie rolnictwo pozostawało w tyle (Ameryka Północna), skupiska ludności były nieliczne i mniej zorganizowane. „Odkrycie” obu Ameryk przez zachodnich odkrywców miało ogromny wpływ na dietę i zasoby odżywcze na całym świecie.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *