Prehistoria ziem polskich

Periodyzacja pradziejów ziem polskich

Najstarsze ślady osadnictwa na ziemiach polskich pochodzą sprzed około 500 000 lat. Świadczą o tym odkrycia w Trzebnicy na Dolnym Śląsku. Była to epoka kamienia (tzw. paleolit dolny), trwająca u nas do ok. 1900 r. p.n.e. Przez wiele tysięcy lat cywilizacja rozwijała się bardzo wolno. Pierwsza znana isto­ta ludzka pitekantrop posługiwała się narzędziami kamiennymi danymi przez naturę, np. kawałkami krzemienia o ostrych krawędziach przypominają­cych nóż lub toporek. Dopiero neandertalczyk potrafił rozbijać większe bryły ka­mienne i pozyskiwać narzędzia o pożądanym kształcie. Prawdopodobnie też opanował umiejętność wzniecania ognia. Ślady glinianego pieca z okresu 90 000 70 000 lat p.n.e. odkryte w Krakowie świadczą o różnorodnym zastosowaniu ognia w życiu codziennym. Znacznie doskonalsze narzędzia potrafił zrobić człowiek z okresu ok. 40 000 lat p.n.e., zwany homo sapiens. Oprócz narzędzi kamiennych wytwarzał kościane, np. groty do oszczepów. Łowiectwo było jednym z podstawowych zajęć i źródłem wyżywienia. Ludzie mieszkali wówczas w grotach lub szałasach. Najważniejszym miejscem domostwa było palenisko. W schyłkowym okresie paleolitu, czyli starszej epoki kamienia, na­si praprzodkowie posługiwali się podczas polowań nie tylko oszczepem z ka­miennym lub kościanym grotem, ale również lukiem.

Mezolit


W środkowej epoce kamienia – mezolicie około 1000 lal temu upo­wszechniło się zbieractwo jako sposób na zaspokajanie potrzeb życiowych. Rozwijało się też łowiectwo i rybołówstwo. Podstawowe narzędzia, broń i przedmioty codziennego użytku, nadal wytwarzano z krzemienia lub z kości zwierząt.

Około 7 tysiąclecia p.n.e. na ziemie polskie dotarła z południowych obsza­rów Europy umiejętność uprawy ziemi i hodowli zwierząt, a także wyrabiania naczyń glinianych. Na południu dzisiejszej Polski uprawiano pszenicę, jęcz­mień i żyto. Hodowano bydło, świnie, owce i kozy. Ludzie mieszkali w tych czasach w ziemiankach lub w rzędowych domach drewnianych, dochodzących do 30 metrów długości. W następnych wiekach zdobycze cywilizacyjne prze­nikały na północ w rejon Wielkopolski.

Pierwsze przedmioty wykonane z miedzi archeologowie datują na ok. 3000 lat p.n.e. Dominowały jeszcze jednak narzędzia i broń z kamienia, ale już obra­bianego, szlifowanego w różny sposób, zależnie od przeznaczenia przedmiotu (krzemionki opatowskie). Wyrabiano coraz doskonalsze naczynia gliniane, które w rozmaity sposób zdobiono i barwiono.

Neolit


W młodszych okresach epoki kamienia (3700-1900 p.n.e.) neolicie i eneolicie gdzieniegdzie stosowano orkę sprzężajną: drewniane radło ciągnięte przez woły. Na naszych ziemiach w tym okresie istniało zróżnicowanie poziomu cywilizacji; w jednych rejonach przeważała hodowla, w innych rolnictwo, w jeszcze innych dominowało ło­wiectwo i rybołówstwo Różne panowały też obyczaje dotyczące pochówku zmarłych, przeważał jednak pochówek szkieletowy.

Zmiany w sposobie wyrabiania naczyń i narzędzi, zdobywania środków do życia oraz rejony zasiedlenia w epoce kamienia uzależnione były od zmian kli­matycznych i od wpływów zewnętrznych. Ponieważ podstawowym rzemiosłem epoki było garncarstwo, a w różnych okresach ludzie wytwarzali odmienne na­czynia gliniane i różnie je zdobili, od ich rodzaju archeologowie nazywają po­szczególne okresy w rozwoju cywilizacji, np. kultura ceramiki wstęgowej, kul­tura pucharów lejkowatych, kultura amfor kulistych, kultura pucharów dzwonowatych itp. Słowo kultura jest w tym znaczeniu synonimem słowa cywilizacja.

Epoka brązu


Początki epoki brązu na ziemiach polskich datują się od ok. 1900 r. p.n.e. Jeszcze przez wiele stuleci jednocześnie występowały narzędzia krzemienne i miedziane, a później brązowe. Wicie przedmiotów epoki brązu odnalezio­no w licznych grobach na cmentarzyskach polskich. Zmarłym wkładano do grobu naczynia gliniane, broń, ozdoby i przedmioty kultowe. Zdarzają się rów­nież drobne złote ozdoby.

Około 1300 r. p.n.e. pojawił się okres tzw. kultury łużyckiej. Największe cmentarzyska z lego okresu odkryto na Łużycach, ale swym zasięgiem cywi­lizacja objęła całe dorzecze Odry i Wisły. Ludność kultury łużyckiej trudniła się głównie rolnictwem i hodowlą, mniejsze znaczenie miało rybołówstwo, ło­wiectwo i zbieractwo Uprawiano pszenicę, proso, jęczmień, owies, groch, bób i soczewicę. Wśród zwierząt hodowlanych przeważało bydło rogate, świnie, owce i kozy. Ziemię uprawiano drewnianymi radiami i motykami wykonanymi z kości i rogów zwierzęcych. Na dość wysokim poziomic stało tkactwo i garn­carstwo. Nowością w porównaniu czasami wcześniejszymi był ciałopalny pochówek zmarłych. Prochy pozostałe po spaleniu ciała i szczątki różnych przedmiotów złożonych na stosie obok zmarłego zbierano zwykle do glinianej popielnicy, którą zakopywano w ziemi. Ludzie mieszkali w dużych osadach budowanych zwykle w miejscach zapewniających bezpieczeństwo wspólno­cie W końcowym okresie epoki brązu pojawiły się pierwsze osady obronne.

Epoka żelaza


Epoka żelaza rozpoczęła się ok. 700 lut p.n.e.. ale nie istnieje przecież żadna granica między nią a epoką brązu. Zjawiska charakterystyczne dla obu epok długo występowały w okresie przełomu. Jest to jednocześnie okres najbujniej­szego rozwoju kultury łużyckiej na ziemiach polskich. Najlepiej zachowanym zabytkiem prasłowiańskiej osady obronnej jest Biskupin odkryły u 1933 r. Była to osada położona na wyspie Jeziora Biskupińskiego (woj. kujawsko-pomorskie). Znajdowało się tam 13 rzędów domów położonych wzdłuż rów­noległych ulic. Wyspa była otoczona wałem drewniano-ziemnym z bramą i wieżą strażniczą. Z bramy wiodła droga na ląd przez drewniany most. W Bi­skupinie odkryto wiele przedmiotów z drewna, kości i metalu, charaktery­stycznych dla kultury łużyckiej.

Od ok. 400 r. p.n.e. kultura łużycka zanikała, ustępując wpływom z Zacho­du. Znaczny wpływ na zmiany cywilizacyjne miały najazdy Celtów, zwłaszcza na ziemie południowe. Archeologowie nazywają ten okres trwający od po­czątków naszej ery okresem predrzymskim. Bardzo ożywione były wów­czas kontakty z ludami Zachodu.

Wraz z nastaniem naszej ery wpływy rzymskie na ziemie polskie znacznie się zwiększyły dzięki kontaktom handlowym. Z południa na północ Europy biegły szlaki handlowe intensywnie uczęszczane. Jednym z ważniejszych był szlak bursztynowy wiodący od wybrzeży Adriatyku ku wschodnim wybrze­żom Bałtyku. W okresie rzymskim trwającym do IV w na ziemie słowiańskie oddziaływała mc tylko cywilizacja rzymska z Italii, ale i zromanizowanych lu­dów germańskich.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *