Powstanie pierwszych państw w Południowej Ameryce

Od połowy drugiego tysiąclecia p.n.e., zaawansowane społeczeństwa zaczęły się rozwijać w obu Amerykach na dwóch odrębnych obszarach, Peru i Mezoameryce. Najwcześniejsze cywilizacje w tych regionach należały odpowiednio do Chavinów i Olmeków. Obaj zbudowali duże centra ceremonialne i obaj wyznawali kult jaguara w swoich systemach wierzeń religijnych, ale pozostawili niewiele lub żadnych pisemnych zapisów, a ich polityczna historia jest prawie niemożliwa do odtworzenia.

Peru 1250-200 p.n.e.


Około 1250 roku p.n.e. życie na wsi oparte na produkcji kukurydzy i ceramiki rozprzestrzeniło się w przybrzeżnych i górskich regionach Peru. Jednak dopiero około 900 roku p.n.e. pierwsza możliwa do zidentyfikowania kultura rozprzestrzeniła się na znacznej części Peru. Skupiona na wielkiej świątyni Chavin de Huantar u zbiegu rzek Wacheqsa i Mosna kultura Chavin dotknęła wszystkie części Peru, z wyjątkiem skrajnego południa. Ponieważ nie ma dowodów na istnienie fortec, armii lub innych akcesoriów imperium, rozpowszechnianie się kultury prawdopodobnie nie odbywało się siłą.

Rozwój Chavin i upadek


Osada w Chavin de Huantar ujawnia ogromną wiedzę inżynieryjną i architektoniczną jej mieszkańców. Stara Świątynia została zbudowana około 900 roku p.n.e. na masywnej piramidzie tarasowej. Z centralnej platformy wyłoniła się seria przerażających potworów z kłami, podczas gdy w centrum świątyni stała granitowa stela o wysokości 4,5 m. nazywana Lanzon. Bogactwo Chavin zostało wykorzystane, jakiś czas po 500 r. p.n.e., do zbudowania Nowej Świątyni dwukrotnie większej od starej. Siła kultury jednak słabła, a odległe regiony odchodziły. 200 p.n.e. okres Chavin dobiegł końca.

Olmekowie 1800-ok.400 p.n.e.


Kultura Olmeków zadomowiła się na nizinach południowego Meksyku krótko po 1800 roku p.n.e.. Około 800 roku p.n.e. ich wpływ rozprzestrzenił się na rozległy obszar Mezoameryki, oparty na prostej gospodarce rolnej.

Miasta Olmeków


Pierwszym ważnym ośrodkiem Olmeków było San Lorenzo w południowym Meksyku, które osiągnęło szczyt między 1200 a 900 p.n.e.. Miasto miało zaawansowany system odwadniania, a jego budynki, wzniesione na ziemnych kopcach i rozmieszczone wokół otwartych placów, otaczały świątynię i domy zbudowane z słupów i strzechy. Było tam również wiele pomników, takich jak gigantyczne rzeźbione głowy, struktury przypominające ołtarze, ogromne rzeźby siedzących ludzi i wizerunki różnych zwierząt, zwłaszcza jaguara.

W pobliżu stanowiska San Lorenzo, w Cascajal, archeolodzy znaleźli kamień pochodzący z około 900 roku p.n.e.. Nosi symbole, które mogą być pismem Olmeków, a zatem może reprezentować pierwszy system pisma w Mezoameryce.

Istnieją dowody na powszechne niszczenie zabytków około 900 p.n.e., kiedy istnienie San Lorenzo dobiegło końca. Drugim ważnym ośrodkiem Olmeków było miasto La Venta, położone w pobliżu granicy nowoczesnych stanów Tabasco i Veracruz, które miało znacznie większą populację niż San Lorenzo. Kwitnąca między 900 a 400 p.n.e. La Venta faktycznie przejęła San Lorenzo jako główna osada Olmeków. Podobnie jak w San Lorenzo, znaleziono kolosalne kamienne głowy, figury i obrazy jaguara, a także kompleksy ceremonialne i świątynne, w tym gigantyczną piramidę.

Wszystkie główne budynki w tym miejscu były dokładnie wyrównane, być może związane z ideami astronomii. Około 400 roku p.n.e. kultura Olmeków podupadała, chociaż jej wpływ utrzymywał się w kulturach regionalnych, zwłaszcza w kulturze Zapoteków z Monte Alban.

W okresie „klasycznym”, od około 200 roku p.n.e., w Ameryce Środkowej kwitło kilka kultur. Olmekowie zostali zastąpieni przez szereg nowych grup, w tym mieszkańców Teotihuacan, Zapoteków z wybrzeża Zatoki Meksykańskiej, a zwłaszcza cywilizację Majów, która rozprzestrzeniła się po południowym Meksyku, Jukatanie i Gwatemali. W Ameryce Południowej kultury regionalne, w tym Moche, Nazca i Paracas, zastąpiły Chavina z Peru.

Teotihuacan II-VII w n.e.


Największym meksykańskim miastem z okresu klasycznego był Teotihuacan. Od II wieku n.e. ten olbrzymi obszar miejski układał się na siatce, a jego główna oś („Aleja Umarłych”) przebiegała mniej więcej z północy na południe przez 6 km.

W centrum osi znajdował się duży kompleks pałacowy, a na jego najbardziej wysuniętej na północ części wielka Piramida Księżyca. Na jej południowym krańcu znajdowała się Piramida Słońca, zbudowana z około 1,2 miliona metrów sześciennych suszonych na słońcu cegieł i kamienia.

Teotihuacan

W IV wieku populacja Teotihuacan wynosiła aż 200 000, a jego wpływ rozprzestrzenił się na cały Meksyk. Jego bogactwo wynikało z kontroli zasobów żyznej doliny Meksyku i dominacji szlaków handlowych aż do wybrzeży Zatoki Meksykańskiej i Pacyfiku.

W VII wieku n.e. pałace Teotihuacana zostały spalone, a świątynie zniszczone. Nie wiadomo, jaki kryzys wywołał ten wandalizm. Opuszczone miasto było następnie traktowane przez kolejne kultury meksykańskie, w tym Azteków, z podziwem pełnym szacunku.

Zapotekowie ok. 500 r. p.n.e. – ok. 900 r. n.e.


Około 500 roku p.n.e. w dolinie Oaxaca w pobliżu wybrzeża Zatoki Meksykańskiej, wokół miasta Monte Alban, powstała potężna nowa kultura regionalna, Zapotekowie. Zbudowane na równym wzgórzu miasto kwitło przez ponad 1000 lat.

Jednym z najbardziej sugestywnych zabytków miasta jest Tempie of the Danzantes, zawierająca setki rzeźb mężczyzn w zniekształconych pozach, z rozczłonkowanymi kończynami i zamkniętymi oczami, co prawdopodobnie wskazuje, że nie reprezentują oni tancerzy, jak kiedyś sądzono, ale wodzów rywalizujących miast zabitych przez władców Monte Alban. Wyryte glify na kamieniach Danzantes pokazują, że Zapotekowie używali wyrafinowanego kalendarza i systemu pisma.

Okres klasyczny i upadek


W okresie klasycznym, od 200 roku n.e., Monte Alban liczyło około 25 000 mieszkańców, z szeregiem osad satelitarnych na niższym terenie otaczającym miasto. Z tego okresu odkryto około 170 podziemnych grobowców szlachty. Pomiędzy 150 p.n.e. a 150 rokiem n.e. miasto rozrosło się dalej, budując wielki główny plac. Seria inskrypcji przedstawiających odwrócone bezcielesne głowy prawdopodobnie odnosi się do ekspansji poprzez podbój. Ale już 900 n.e. miejskie centrum Monte Alban było w większości opuszczone. Nikt nie wie, dlaczego miejsce to zostało opuszczone, ale miało pozostać puste aż do częściowego ponownego wykorzystania przez kulturę Mixteków w XII i XIII wieku.

Klasyczna kultura Majów 300- 900 r. n.e.


W szczytowym okresie (około 600 lat nazywanym okresem „klasycznym”) kultura Majów rozkwitła na rozległych obszarach Ameryki Środkowej, zwłaszcza na półwyspie Jukatan i nizinach Gwatemali. Podstawą państwa było dużo ważnych miast. Wiele z nich, pierwotnie rytualnych, przekształciło się w ludne państwa-miasta. Majowie zbudowali ogromne, często piramidalne świątynie z kamienia, takie jak te w Tikal w Gwatemali, i wykazali się wielkim talentem do rzeźbionych płaskorzeźb w kamieniu i sztukaterii (gips), z kilkoma szczególnie pięknymi przykładami w Palenque w Meksyku.

Kultura Majów


W miastach Majów znajdowały się pałace, otwarte place i tarasy, a także boiska, na których ludność Majów grała w świętą piłkę. Rytuał religijny odegrał ważną rolę w życiu Majów.

Majowie praktykowali formę „auto-ofiary”, w której przebijali własne części ciała, aby uwolnić krew jako ofiarę dla bogów, ale bardziej ekstremalne doniesienia o ofiarach z ludzi wydają się nieuzasadnione. Majowie opracowali wyrafinowany system pisma składający się z około 800 znaków lub glifów. Mieli również złożony system kalendarza, obejmujący 260-dniowy rok święty i 365-dniowy rok słoneczny.

Historia Majów


Zanim glify Majów zostały odszyfrowane w XX wieku, niewiele było wiadomo o historii różnych miast-państw, takich jak Tikal i Palenque. Ale glify ujawniły obszar rozdarty przez ciągłą wojnę, z niestabilnymi dynastiami dokonującymi szybkich podbojów, a następnie znikającymi w zapomnieniu. Na przykład z miasta Yaxchilan pochodził jeden z największych królów okresu klasycznego, Ptak Jaguar IV (752-768 n.e.), który podbił wielu okolicznych władców i wzniósł wiele nowych budynków, ale w ciągu jednego pokolenia po jego śmierci miasto uległo stagnacji.

Palenque

Od około 500 roku wiele kultur regionalnych zaczęło wypierać peruwiańską kulturę Chavin. Mieszkańcy Paracas, którzy rozkwitali na południowym wybrzeżu Peru między 500 a 200 rokiem n.e., przyjęli wiele elementów grafiki Chavin, w tym wizerunki kotów, które pojawiają się na ich garnkach. Suchy klimat, który pozwalał na mumifikację ciał, zachował również piękne tkaniny, bogato zdobione mitycznymi stworzeniami i zwierzętami. Największy zbiór mumii, około 430, został znaleziony w Wari Kayan na półwyspie Paracas, wszystkie owinięte w tkaniny i wraz z grobami.

Nazca


Kultura Nazca kwitła na południu Peru od około 200 do 500 n.e. Chociaż Nazcanie byli głównie mieszkańcami wiosek, zbudowali kilka imponujących kompleksów architektonicznych, takich jak monumentalne centrum religijne w Cahuachi (około 100 n.e.). Chociaż ich tekstylia, wyroby metalowe i ceramika są wysokiej jakości, są bardziej znani z ogromnych rysunków, które wykonali na pustyni. Stworzyli szereg obrazów zwierząt i abstrakcyjnych przedstawień, usuwając kamienie z powierzchni pustyni i odsłaniając podłoże, tworząc linie. Wzory, niektóre z nich, długie na wiele kilometrów, można w pełni zobaczyć tylko z powietrza. Spektakularne przykłady obejmują przedstawienie kolibra wysysającego nektar, roślinę i małpę ze zwiniętym ogonem. Ich dokładny cel nie jest znany.

Moche


W dolinach na północy Peru Moche dominował około 100 roku n.e. Utalentowani rzemieślnicy, zbudowali duże piramidy, znane jako huacas i są szczególnie znani z doskonałych tkanin, wyrobów metalowych i ceramiki. Z wielkich ośrodków, takich jak Huaca del Sol, z piramidami o płaskich szczytach, władcy Moche mieli władzę nad społeczeństwem rolniczym. Następnie około 300 roku n.e. powstały większe ośrodki miejskie, Moche rozszerzyły się na regiony południowe i są oznaki działań wojennych na dużą skalę (często przedstawianych na ceramice). Pod koniec VI wieku katastrofy ekologiczne, takie jak susza i powodzie, osłabiły Moche, a ich kultura upadła.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *