W IV wieku p.n.e. w  Grecji toczyły się walki o władzę między kilkoma miastami-państwami, w której najpierw zwyciężyła Sparta, a następnie, od 371 roku p.n.e., Teby. Od 350 p.n.e. północno-greckie państwo Macedonia zaczęło się rozwijać pod rządami energicznego nowego króla Filipa II.

W 338 roku p.n.e. Filip, razem ze swoim 18-letnim synem Aleksandrem, odniósł zwycięstwo nad Tebańczykami i ich sojusznikami pod Chaeronea. Inni Grecy szybko poddali się zwierzchnictwu Macedonii.

Młody Aleksander nie był jedynym synem Filipa, a jego sukcesja na tronie nie była w żaden sposób pewna. Od dawna podejrzewa się, że zabójstwo Filipa w 336 p.n.e.  nastąpiło z polecenia Aleksandra.

Po śmierci ojca, Aleksander ruszył z brutalną szybkością by pokonać rywali, a w 335 roku p.n.e.  stłumić bunt tebański.

Inwazja na Persję


Teraz bezpieczny na tronie Macedonii Aleksander podjął się przedsięwzięcia o oszałamiającej ambicji: inwazji na imperium Achemenidów perskich.

W 334 roku p.n.e.  poprowadził armię liczącą około 50 000 osób przez Hellespont do Azji Mniejszej – współczesnej Turcji – z początkowym zamiarem wyzwolenia greckich miast spod perskiej kontroli. Sporne sukcesje i bunty osłabiły imperium Achemenidów w IV wieku p.n.e., ale jego władca, Dariusz III, wciąż mógł korzystać z zasobów znacznie lepszych od zasobów Aleksandra. Niemniej jednak Aleksander, z taktyczną i strategiczną błyskotliwością pokonał duże siły perskie pod Granicus w 334 r. p.n.e., a w następnym roku pokonał samego Dariusza III pod Issus w Syrii.

Wykorzystując profesjonalizm i manewrowość swoich mniejszych sił przeciwko ogromnym, nieporęcznym armiom perskim, wydawał się nie do pokonania. Zatrzymując się, aby odwiedzić Egipt, pokonał Dariusza po raz ostatni pod Gaugamelą nad brzegiem Tygrysu w 331 p.n.e. . Uciekający król perski został zamordowany w następnym roku, a Aleksander przyjął tron orientalnego władcy.

Ostatnie kampanie i śmierć


Aleksander spędził 329 i 328 p.n.e.  tłumiąc bunty we wschodnich prowincjach Baktrii i Sogdii, po czym ruszył do północno-zachodnich Indii, pokonując lokalnego władcę Porosa pod Hydaspes w 326 p.n.e.. W końcu nawet jego lojalni Macedończycy odmówili pójścia dalej. Długi i wyczerpujący powrót przez pustynne tereny do centralnej Persji oraz dostrzegany wpływ rdzennych Persów w otoczeniu Aleksandra, podsycił serię buntów.

Następnie, w 323 roku p.n.e., w wieku zaledwie 32 lat, zdobywca znanego świata zmarł na gorączkę w Babilonie.

Jego zabalsamowane ciało zostało wysłane do Egiptu, a jego generałowie spiskowali, aby przejąć władzę dla siebie, Aleksander nie wybrał następcy, ponieważ w chwili śmierci był jeszcze stosunkowo młody.

Następcy Aleksandra

EGIPT, SYRIA, MACEDONIA  323-31 P.N.E.


Śmierć Aleksandra Wielkiego w 323 roku p.n.e. doprowadziła do długiej walki o kontrolę nad jego imperium. Zaczęło się to niemal natychmiast, ponieważ żona Aleksandra, Roksana, była w ciąży, a armia podzieliła się między tych, którzy czekali czy urodzi syna, a tych, którzy wspierali niepełnosprawnego brata Aleksandra, Filipa. W końcu urodził się chłopiec – Aleksander IV – rządził wspólnie z wujkiem Filipem III.

Jednak to tylko maskowało głębokie podziały między generałami, którzy przystąpili do przyjęcia władzy: Ptolemeusz w Egipcie; Antygon w Azji Mniejszej; Lizymach w Tracji; Eumenes w Kapadocji; i Seleukos w Persji. Wybuchła seria wojen między tymi Diadochami („następcami”), które trwały między 323 a 279 rokiem p.n.e.. Do 301 roku p.n.e.  przetrwały trzy główne państwa-następcy – Antygonidy z Macedonii, Seleucydzi w Mezopotamii i Syrii oraz Ptolemeusze w Egipcie. Po tym, jak Antygon I z Macedonii został pokonany przez innych pod Issus w 301 roku p.n.e., a inne słabsze państwa zostały wyeliminowane, napięcia zmniejszyły się, a trzy królestwa greckie przetrwały, dopóki nie zostały kolejno pochłonięte przez Rzymian: Macedonia w 168 r. p.n.e. , królestwo Seleucydów w 64 p.n.e., a wreszcie Egipt w 31 p.n.e..

Kultura hellenistyczna


Podboje Aleksandra pozostawiły w rękach Greków dużą część zachodniej Azji i Afryki Północnej. W ramach swoich wysiłków na rzecz umocnienia władzy nad tym ogromnym terytorium, sam Aleksander zachęcał do zakładania greckich miast na nowo podbitych ziemiach, w tym przede wszystkim Aleksandrii w Egipcie. Stały się one ogniskiem rozprzestrzeniania się kultury greckiej, znanej jako hellenizm, na całym Wschodzie.

Miasto hellenistyczne


Osoby posługujące się językiem greckim stanowili zdecydowaną mniejszość w imperium Aleksandra i państwach-następcach, ale wszędzie miasta nosiły znamiona ojczyzny. Miasta mieli świątynie zbudowane na modłę grecką, centralny targ i miejsce spotkań (lub agorę) oraz gimnazjum, które nie było jedynie miejscem ćwiczeń, ale pełniło rolę centrum edukacji w stylu greckim, gdzie młodzi mężczyźni mogli studiować klasycznych autorów i poznawać grecką kulturę.

Dywergencja i rozpad


Choć zjednoczone językiem greckim, miasta i królestwa hellenistyczne wchłonęły wpływy wschodnie, zwłaszcza w Egipcie, gdzie władcy greckojęzyczni rządzili jako faraonowie. Styl sztuki hellenistycznej również podróżował daleko na wschód, wpływając na postacie Buddy w indyjskim państwie Gandhara w II wieku p.n.e.. W nauce i literaturze hellenistyczni Grecy kontynuowali klasyczną tradycję twórczości. Matematycy Euclides (ok. 300 p.n.e. ) i Archimedes (287-212 p.n.e. ), dramaturg Menander (342-293 p.n.e. ) i historyk Polibiusz (ok. 200-ok. 118 p.n.e. ) to tylko niektóre z wpływowych postaci których praca została wchłonięta przez Rzymian podczas ich podbojów na ziemiach hellenistycznych, zapewniając przetrwanie dziedzictwa kulturowego Grecji.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *