Napoleon Bonaparte – polityka i wojna początku 19 w.

Napoleon Bonaparte

Napoleon Bonaparte zdominował historię Francji i Europy od 1799 do 1815 roku. W pewnym sensie zakończył rewolucję francuską w 1799 roku, ale był też przez rewolucje stworzony. Rewolucja francuska umożliwiła mu awans najpierw w wojsku, a następnie do najwyższej władzy we Francji.

Wczesne życie


Napoleon urodził się w 1769 roku na Korsyce, wyspie na Morzu Śródziemnym, zaledwie kilka miesięcy po aneksji wyspy przez Francję. Był synem prawnika, którego rodzina pochodziła ze szlachty florenckiej. Młody Napoleon otrzymał stypendium królewskie na naukę w szkole wojskowej we Francji.

Edukacja Napoleona we francuskich szkołach wojskowych doprowadziła do jego powołania w 1785 roku jako porucznika armii francuskiej. Nie był lubiany przez swoich kolegów oficerów, ponieważ był niski, mówił z włoskim akcentem i miał mało pieniędzy.

Przez następne siedem lat Napoleon czytał dzieła filozofów i kształcił się w sprawach wojskowych, studiując kampanie wielkich przywódców wojskowych z przeszłości. Rewolucja i wojna europejska, która po niej nastąpiła, dały mu nowe możliwości wykorzystania swojej wiedzy.

Sukcesy wojskowe


Napoleon szybko awansował w szeregach armii francuskiej. W 1792 roku został kapitanem. Dwa lata później, w wieku zaledwie 24 lat, został mianowany generałem brygady przez Komitet Bezpieczeństwa Publicznego. W 1796 roku został dowódcą armii francuskich we Włoszech, gdzie użył szybkości, podstępu i zaskoczenia, aby odnieść szereg zwycięstw.

Podczas swoich włoskich kampanii Napoleon zdobył zaufanie żołnierzy swoją energią, urokiem i umiejętnością podejmowania szybkich decyzji. Te cechy, w połączeniu z jego bystrą inteligencją, łatwością wypowiadania się i najwyższą wiarą w siebie, pozwoliły mu wpływać na ludzi i zdobywać ich zdecydowane poparcie.

W 1797 roku Napoleon powrócił do Francji jako zwycięski bohater. Otrzymał dowództwo nad armią przygotowującą się do inwazji na Wielką Brytanię. Wiedząc, że Francuzi nie są gotowi na taką inwazję, Napoleon zaproponował zamiast tego uderzenie pośrednio w Wielką Brytanię, zajmując Egipt i grożąc Indiom, głównym źródłom brytyjskiego bogactwa.

Brytyjczycy jednak kontrolowali morza. W 1799 roku odcięli armię Napoleona w Egipcie. Widząc pewną porażkę, Napoleon porzucił swoją armię i wrócił do Paryża.

Konsul i cesarz


W Paryżu Napoleon wziął udział w zamachu stanu, który obalił rząd Dyrektoriat. Miał wtedy zaledwie 30 lat. Wraz z zamachem stanu w 1799 r. proklamowano nowy rząd – zwany konsulatem. Chociaż teoretycznie była to republika, w rzeczywistości Napoleon sprawował władzę absolutną.

Jako pierwszy konsul Napoleon kontrolował cały rząd. Mianował członków biurokracji, kontrolował armię, prowadził sprawy zagraniczne i wpływał na ustawodawstwo.

W 1802 r. Napoleon został dożywotnim konsulem. Dwa lata później koronował się na cesarza Napoleona I.

Polityka wewnętrzna Napoleona


Napoleon twierdził kiedyś, że zachował osiągnięcia rewolucji dla narodu francuskiego. Ideał wolności republikańskiej został oczywiście zniszczony przez przejęcie władzy przez Napoleona. Czy jednak ideały rewolucji francuskiej zostały utrzymane w inny sposób? Analiza jego polityki wewnętrznej pozwoli nam ocenić prawdziwość lub fałsz twierdzeń Napoleona.

Pokój z Kościołem


Jednym z pierwszych kroków Napoleona było zawarcie pokoju z najstarszym wrogiem rewolucji, Kościołem katolickim. Sam Napoleon nie miał osobistej wiary religijnej. Był osiemnastowiecznym wyznawcą rozumu i uważał religię co najwyżej za wygodę. W Egipcie nazywał siebie muzułmaninem; we Francji katolikiem. Jednak widział potrzebę przywrócenia stabilności we Francji, a większość Francuzów była katolikami.

W 1801 roku Napoleon zawarł porozumienie z papieżem. Porozumienie uznawało katolicyzm za religię większości Francuzów. W zamian papież zgodził się nie prosić o zwrot ziem kościelnych zajętych podczas rewolucji.

Dzięki tej umowie Kościół katolicki nie był już wrogiem rządu francuskiego. W tym samym czasie ci, którzy kupili ziemie kościelne podczas rewolucji, stali się zagorzałymi zwolennikami reżimu napoleońskiego.

Kodyfikacja praw


Najbardziej znanym krajowym osiągnięciem Napoleona była kodyfikacja praw. Przed rewolucją Francja nie miała jednego zbioru praw, ale miała prawie 300 różnych systemów prawnych. W czasie rewolucji czyniono wysiłki, aby przygotować jeden kodeks prawny dla całego narodu. Napoleonowi pozostawało dokończenie prac w siedmiu kodeksach prawnych.

Najważniejszym z kodeksów był kodeks cywilny, czyli kodeks napoleoński. Kodeks ten zachował większość zdobyczy rewolucji, uznając zasadę równości wszystkich obywateli wobec prawa, prawo jednostki do wyboru zawodu, tolerancję religijną oraz zniesienie pańszczyzny i feudalizmu. Prawa własności nadal były starannie chronione, a interesy pracodawców były chronione poprzez zdelegalizowanie związków zawodowych i strajków.

Prawa niektórych osób zostały jednak surowo ograniczone przez Kodeks Cywilny. Podczas radykalnej fazy rewolucji francuskiej nowe prawa uczyniły rozwód łatwym procesem zarówno dla mężów, jak i żon, i pozwoliły wszystkim dzieciom (w tym córkom) na równe dziedziczenie majątku. Kodeks cywilny Napoleona unieważnił te prawa.

Rozwód był nadal dozwolony, ale kodeks cywilny utrudniał kobietom uzyskanie rozwodu. Kobiety były teraz „mniej równe mężczyznom” również pod innymi względami. Po ślubie ich majątek przechodził pod kontrolę mężczyzny. W procesach sądowych traktowano ich jak nieletnich, a ich zeznania uznawano za mniej wiarygodne niż zeznania mężczyzn.

Nowa biurokracja


Napoleon opracował również potężną, scentralizowaną maszynę administracyjną. Ciężko pracował, aby rozwinąć biurokrację zdolnych urzędników. Na początku reżim pokazał, że nie obchodzi go, czy doświadczenie urzędników zostało zdobyte w biurokracji królewskiej czy rewolucyjnej. Awans, czy to w urzędach cywilnych, czy wojskowych, miał opierać się nie na randze lub urodzeniu, ale tylko na zdolnościach. Otwarcie karier rządowych dla osób w oparciu o ich umiejętności było jedną ze zmian, których klasa średnia pragnęła przed rewolucją.

Napoleon stworzył także nową arystokrację opartą na zasługach w służbie państwowej. Napoleon stworzył 3263 arystokratycznych rodzin między 1808 a 1814 rokiem. Prawie 60 procent stanowili oficerowie wojskowi, a pozostała część należała do wyższych szczebli służby cywilnej oraz innych urzędników państwowych i lokalnych. Pod względem społecznym tylko 22 procent arystokracji Napoleona pochodziło ze szlachty starego reżimu. Prawie 60 procent pochodziło z klasy średniej.

Obrońca rewolucji?


Zatem w swojej polityce wewnętrznej Napoleon zachował aspekty rewolucji. Kodeks cywilny zachował równość wszystkich obywateli wobec prawa. Koncepcja otwarcia karier rządowych dla większej liczby ludzi była kolejną korzyścią z rewolucji, którą zachował.

Z drugiej strony Napoleon zniszczył niektóre rewolucyjne ideały. Wolność została zastąpiona przez despotyzm, który stawał się coraz bardziej arbitralny. Napoleon zamknął 60 z 73 francuskich gazet. Nalegał, aby wszystkie rękopisy zostały poddane kontroli rządu przed ich opublikowaniem. Nawet poczta mogła być sprawdzana przez policję rządową.

Imperium Napoleona


Oczywiście Napoleon jest mniej znany ze swojej polityki wewnętrznej, niż ze swojego wojskowego przywództwa. Jego podboje rozpoczęły się wkrótce po dojściu do władzy.

Budowanie imperium


Kiedy Napoleon został konsulem w 1799 roku, Francja była w stanie wojny z europejską koalicją Rosji, Wielkiej Brytanii i Austrii. Napoleon zdał sobie sprawę z potrzeby przerwy w wojnie. Zauważył, że „rewolucja francuska nie skończy się tak długo, jak długo będzie trwała plaga wojny. (…) Chcę pokoju, tak, aby uspokoić obecny rząd francuski i uratować świat przed chaosem”.

Napoleon zawarł traktat pokojowy w 1802 roku, ale nie trwał on długo. Wojna została wznowiona w 1803 roku przez Wielką Brytanię. Stopniowo do Wielkiej Brytanii dołączyły Austria, Rosja, Szwecja i Prusy. W serii bitew pod Ulm, Austerlitz, Jena i Eylau w latach 1805-1807 Wielka Armia Napoleona pokonała armie austriackie, pruskie i rosyjskie. Napoleon miał teraz okazję stworzyć nowy porządek europejski.

Od 1807 do 1812 roku Napoleon był największym władcą w Europie. Jego Wielkie Cesarstwo składało się z trzech głównych części: Cesarstwa Francuskiego, państw zależnych i państw sprzymierzonych.

Imperium Francuskie było rdzeniem Wielkiego Cesarstwa. Składało się z powiększonej Francji rozciągającej się od Renu na wschodzie i obejmującej zachodnią połowę Włoch na północ od Rzymu.

Kraje zależne były królestwami pod panowaniem krewnych Napoleona. Obejmowały one Hiszpanię, Holandię, Królestwo Włoch, Republikę Szwajcarską, Wielkie Księstwo Warszawskie i Konfederację Renu (związek wszystkich państw niemieckich z wyjątkiem Austrii i Prus).

Państwa sprzymierzone zostały pokonane przez Napoleona i zmuszone do przyłączenia się do jego walki z Wielką Brytanią. Państwa sprzymierzone obejmowały Prusy, Austrię, Rosję i Szwecję.

Wojny napoleońskie 1803-1815

Rozpowszechnianie zasad rewolucji


W swoim imperium Napoleon dążył do rozpowszechnienia niektórych zasad rewolucji francuskiej, w tym równości prawnej, tolerancji religijnej i wolności gospodarczej. Pisał do swojego brata Hieronima po tym, jak uczynił go królem Westfalii:

„Narody niemieckie najbardziej niecierpliwie pragną tego, aby utalentowani ludzie z plebsu mieli takie samo prawo do szacunku i zatrudnienia publicznego jak szlachta, aby każdy ślad pańszczyzny i pośredniej hierarchii między suwerenem a najniższą klasą ludu miał zostać całkowicie zniesiony. Korzyści płynące z Kodeksu Napoleona, jawność postępowania sądowego, tworzenie ław przysięgłych muszą być wyróżniającymi cechami waszej monarchii …

Narody Niemiec, narody Francji, Włoch, Hiszpanii – wszyscy pragną równości i idei liberalnych … brzęczenie klas uprzywilejowanych jest sprzeczne z powszechną opinią. Bądź królem konstytucyjnym.”

W wewnętrznym jądrze i zależnych państwach swojego Wielkiego Cesarstwa Napoleon próbował zniszczyć stary porządek. Szlachta i duchowieństwo w tych państwach utraciły swoje przywileje. Napoleon zadekretował równość szans z urzędami otwartymi dla talentów, równością wobec prawa i tolerancją religijną. Rozprzestrzenianie się francuskich zasad rewolucyjnych było ważnym czynnikiem rozwoju tradycji liberalnych w tych krajach.

Europejska odpowiedź


Podobnie jak Hitler 130 lat później, Napoleon miał nadzieję, że jego Wielkie Cesarstwo przetrwa wieki. Podobnie jak imperium Hitlera upadło prawie tak szybko, jak zostało utworzone. Dwie główne przyczyny pomagają to wyjaśnić: opór Wielkiej Brytanii i siła nacjonalizmu.

Przetrwanie Wielkiej Brytanii


Przetrwanie Wielkiej Brytanii wynikało przede wszystkim z potęgi morskiej. Dopóki Wielka Brytania rządziła falami, była prawie niewrażliwa na ataki wojskowe.

Napoleon miał nadzieję na inwazję Wielkiej Brytanii, a nawet zbierał statki do inwazji. Decydująca klęska brytyjskiej marynarki wojennej połączonej francusko-hiszpańskiej floty pod Trafalgarem w 1805 roku zniszczyła jednak wszelkie myśli o inwazji.

Napoleon następnie zwrócił się do swojego systemu kontynentalnego, aby pokonać Wielką Brytanię. Celem Systemu Kontynentalnego było powstrzymanie brytyjskich towarów przed dotarciem na kontynent europejski w celu sprzedaży tam. Osłabiając gospodarczo Wielką Brytanię, Napoleon zniszczyłby jej zdolność do prowadzenia wojny.

System kontynentalny również zawiódł. Państwa sprzymierzone były oburzone, gdy Napoleon powiedział, że nie mogą handlować z Brytyjczykami. Niektórzy zaczęli oszukiwać. Inni stawiali opór. Ponadto nowe rynki na Bliskim Wschodzie i w Ameryce Łacińskiej dały Wielkiej Brytanii możliwość zbytu dla jej towarów. W latach 1809-1810 brytyjski eksport zamorski osiągnął niemal rekordowo wysoki poziom.

Nacjonalizm


Drugim ważnym czynnikiem klęski Napoleona był nacjonalizm. Nacjonalizm to wyjątkowa tożsamość kulturowa narodu oparta na wspólnym języku, religii i symbolach narodowych. Duch francuskiego nacjonalizmu umożliwił masowe armie epoki rewolucyjnej i napoleońskiej. Jednak rozprzestrzenienie się przez Napoleona zasad rewolucji francuskiej poza Francję pośrednio przyniosło również rozprzestrzenianie się nacjonalizmu.

Francuzi obudzili nacjonalizm na dwa sposoby. Po pierwsze, byli nienawidzeni jako ciemiężcy. Ta nienawiść pobudziła patriotyzm innych w opozycji do Francuzów. Po drugie, Francuzi pokazali Europejczykom, czym jest nacjonalizm i co może zrobić naród gdy ma broń.

Upadek Napoleona


Początek upadku Napoleona nastąpił w 1812 roku wraz z jego inwazją na Rosję. W ciągu zaledwie kilku lat upadek był całkowity.

Katastrofa w Rosji


Rosjanie odmówili uczestniczenia w systemie kontynentalnym, pozostawiając Napoleonowi niewielki wybór, jak tylko dokonać inwazji. Znał ryzyko związane z inwazją na tak duży kraj. Wiedział jednak również, że gdyby Rosjanom pozwolono bez sprzeciwu rzucić wyzwanie systemowi kontynentalnemu, inni wkrótce zrobią to samo.

W czerwcu 1812 r. do Rosji wkroczyła wielka armia licząca ponad sześćset tysięcy żołnierzy. Nadzieje Napoleona na zwycięstwo zależały od szybkiej klęski wojsk rosyjskich. Siły rosyjskie odmówiły jednak udziału w bitwie. Wycofali się na setki kilometrów. Wycofując się, spalili własne wioski i wsie, aby armia Napoleona nie znalazła pożywienia. Po bitwie pod Borodino, siły Napoleona odniosły niezdecydowane i kosztowne zwycięstwo.

Kiedy pozostała Wielka Armia przybyła do Moskwy, zastała miasto w ogniu. Z braku żywności i zapasów Napoleon opuścił Moskwę pod koniec października i rozpoczął „Wielkie Odwrót” . Droga powrotna przebiegała w strasznych warunkach zimowych. Niespełna czterdziestu tysięcy z pierwotnej armii zdołało wrócić do Polski w styczniu 1813 roku.

Ta katastrofa militarna skłoniła inne państwa europejskie do powstania i ataku na zmęczoną armię francuską. Paryż został zdobyty w marcu 1814 roku. Wkrótce Napoleon został zesłany na wygnanie na wyspie Elba u wybrzeży Toskanii. Monarchia Burbonów została przywrócona w osobie Ludwika XVIII, brata Ludwika XVI.

Ostateczna porażka


Nowy król miał niewielkie poparcie, a Napoleon, znudzony na wyspie Elba, wrócił do Francji. Wysłano żołnierzy, aby go schwytali. Napoleon rozpiął płaszcz i zwrócił się do nich: „Żołnierze 5 pułku, jestem waszym cesarzem. … Jeśli jest wśród was człowiek [który] zabiłby jego cesarza, oto jestem!”

Nikt nie wystrzelił. Krzycząc „Vive l’Empereur! Vive l’Empereur!” („Niech żyje cesarz! Niech żyje cesarz!”) Żołnierze przeszli na jego stronę. Napoleon wszedł triumfalnie do Paryża 20 marca 1815 roku.

Moce, które pokonały Napoleona, ponownie zobowiązały się do walki z osobą, którą nazwali „Wrogiem i Zakłócaczem Spokoju Świata”. Napoleon zebrał kolejną armię i ruszył do ataku na najbliższe siły alianckie stacjonujące w Belgii.

Pod Waterloo w Belgii 18 czerwca 1815 r. Napoleon spotkał połączoną armię brytyjską i pruską pod dowództwem księcia Wellingtona i poniósł krwawą klęskę.

Tym razem zwycięscy sojusznicy zesłali go na małą wyspę św. Heleny na południowym Atlantyku. Tam skończyła się epoka Napoleona, tylko pamięć o Napoleonie będzie nadal prześladować francuskie życie polityczne.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *