Kryzysy społeczne, wojna i rewolucja XVI i XVII wieku (Wojna trzydziestoletnia, rewolucje w Anglii)

W latach 1560-1650 Europa była świadkiem poważnych kryzysów gospodarczych i społecznych. Jednym z głównych problemów gospodarczych była inflacja lub rosnące ceny. Co spowodowało ten wzrost cen? Jednym z czynników był wielki napływ złota i srebra z obu Ameryk. Wtedy też rosnąca populacja w XVI wieku zwiększyła popyt na ziemię i żywność oraz podniosła ceny obu.

Do 1600 roku w niektórych częściach Europy zaczęło się spowolnienie gospodarcze. Gospodarka Hiszpanii, uzależniona od importowanego srebra, poważnie podupadła do lat czterdziestych XVII wieku. Kopalnie produkowały mniej srebra, floty były celem ataków piratów, a utrata muzułmańskich i żydowskich rzemieślników i kupców zaszkodziła gospodarce. Gospodarcze podupadały również Włochy, finansowe centrum Europy w okresie renesansu.

Liczby ludności w XVI i XVII wieku wskazują na pogarszające się warunki w Europie. Liczba ludności prawdopodobnie wzrosła z 60 mln w 1500 r. do 85 mln w 1600 r. Do 1620 r. liczba ludności się ustabilizowała. Zaczęła podupadać od 1650 roku, zwłaszcza w Europie Środkowej i Południowej. Wojny, zaraza i głód przyczyniły się do spadku liczby ludności i powstania napięć społecznych.

Wiara w czary


Wiara w czary lub magię od wieków była częścią tradycyjnej kultury wiejskiej. Gorliwość religijna, która doprowadziła do Inkwizycji i polowania na heretyków, została rozszerzona na troskę o czary. W XVI i XVII wieku intensywna histeria wpłynęła na życie wielu Europejczyków. Być może ponad sto tysięcy osób zostało oskarżonych o czary. W miarę jak coraz więcej ludzi stawało przed sądem, wzrastał strach przed czarownicami, podobnie jak strach przed oskarżeniem.

O czary najczęściej oskarżano zwykłych ludzi – biednych i pozbawionych majątku. Ponad 75 procent oskarżonych stanowiły kobiety. Większość z nich była samotna lub owdowiała i miała ponad 50 lat.

Pod wpływem intensywnych tortur oskarżone czarownice zwykle przyznały się do szeregu praktyk. Wielu mówiło, że złożyli przysięgę wierności diabłu i uczestniczyli w sabatach, nocnych zgromadzeniach, na których ucztowali i tańczyli. Inni przyznawali się, że używali złych zaklęć i specjalnych maści, aby skrzywdzić swoich sąsiadów.

W 1650 roku histeria związana z czarami zaczęła słabnąć. W miarę jak rządy rosły w siłę, coraz mniej urzędników chciało zakłócać funkcjonowanie swoich społeczeństw za pomocą procesów czarownic. Ponadto zmieniały się postawy światopoglądu. Ludzie uważali za nierozsądne wierzyć w stary pogląd na świat nawiedzony przez złe duchy.

Wojna trzydziestoletnia


Po pokoju w Augsburgu w 1555 r. (stwierdzającym zasadę Cuius regio, eius religio „Czyj rząd, tego religia”) w Niemczech dalej trwały spory religijne. Jedną z przyczyn sporów było to, że kalwinizm nie został uznany przez ugodę pokojową. W XVII wieku kalwinizm rozprzestrzenił się na wiele części Europy. Religia odegrała ważną rolę w wybuchu wojny trzydziestoletniej, zwanej „ostatnią z wojen religijnych”, ale nie brakowało też motywów politycznych i terytorialnych. Wojna rozpoczęła się w 1618 roku na ziemiach Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Początkowo była to walka między siłami katolickimi, kierowanymi przez świętych cesarzy rzymskich Habsburgów, a protestancką (głównie kalwińską) szlachtą w Czechach, którzy zbuntowali się przeciwko władzy habsburskiej. Wkrótce jednak konflikt przybrał charakter polityczny, gdy do wojny przystąpiły Dania, Szwecja, Francja i Hiszpania. Szczególnie ważna była walka między Francją a władcami Hiszpanii i Świętego Cesarstwa Rzymskiego o przywództwo europejskie.

Wojna trzydziestoletnia była najbardziej destrukcyjnym konfliktem, jakiego do tej pory doświadczyli Europejczycy. Chociaż większość bitew tej wojny toczyła się na ziemi niemieckiej, zaangażowały się wszystkie główne potęgi europejskie z wyjątkiem Anglii. Niemcy przez 30 lat były rabowane i niszczone. Konkurencyjne armie zniszczyły niemiecką wieś, a także całe miasta. Miejscowa ludność miała niewielką ochronę przed wojskami. Pokój westfalski oficjalnie zakończył wojnę w Niemczech w 1648 r. Główni pretendenci zdobyli nowe terytoria, a Francja wyłoniła się jako dominujące państwo w Europie.

Pokój westfalski stwierdził, że wszystkie państwa niemieckie, w tym kalwińskie, mogą określić własną religię. Ponad trzysta państw, które tworzyło Święte Cesarstwo Rzymskie, zostało praktycznie uznanych za niepodległe państwa, ponieważ każde z nich otrzymało możliwość prowadzenia własnej polityki zagranicznej. To położyło kres Świętemu Cesarstwu Rzymskiemu jako jednostce politycznej. Niemcy nie będą zjednoczone przez następne dwieście lat.

Rewolucje w Anglii


Oprócz wojny trzydziestoletniej w XVII wieku Europą wstrząsnęła seria buntów i wojen domowych. Zdecydowanie najbardziej znaną walką była wojna domowa w Anglii znana jako rewolucja angielska. U jej podstaw leżała walka między królem a parlamentem o ustalenie, jaką rolę każdy z nich powinien odgrywać w rządzeniu Anglią. Aby ostatecznie rozwiązać tę walkę, potrzebna była kolejna rewolucja w późniejszym stuleciu.

Stuartowie i boskie prawo


Wraz ze śmiercią królowej Elżbiety I w 1603 r. dynastia Tudorów dobiegła końca. Linia władców Stuartów rozpoczęła się wraz z wstąpieniem na tron ​​kuzyna Elżbiety, króla Szkocji, który został Jakubem I w Anglii.

Jakub wierzył w boskie prawo królów – to znaczy, że królowie otrzymują moc od Boga i są odpowiedzialni tylko przed Bogiem. Parlament nie nadawał dużego znaczenia boskiemu prawu królów. Doszło do wniosku, że król lub królowa i parlament wspólnie rządzą Anglią.

Religia też była problemem. Purytanom (protestantom w Anglii inspirowanym ideami kalwińskimi) nie podobała się silna obrona Kościoła anglikańskiego przez króla. Purytanie byli członkami Kościoła Anglii, ale chcieli uczynić kościół bardziej protestanckim. Wielu angielskich szlachciców, głównie zamożnych właścicieli ziemskich, zostało purytanami. Szlachta purytańska stanowiła ważną część Izby Gmin, niższej izby parlamentu. Nie było mądrze ich zrazić.

Konflikt, który rozpoczął się za panowania Jakuba, zaostrzył się za panowania jego syna, Karola I. Karol również wierzył w boskie prawo królów. W 1628 r. parlament uchwalił petycję, która zakazała przekazywania jakichkolwiek podatków bez zgody parlamentu. Chociaż Karol I początkowo przyjął tę petycję, później zmienił zdanie, zdając sobie sprawę, że ogranicza to władzę króla.

Karol próbował także narzucić Kościołowi anglikańskiemu więcej rytuałów. Dla purytanów był to powrót do praktyk katolickich. Kiedy Karol próbował zmusić purytanów do zaakceptowania jego polityki religijnej, tysiące z nich zdecydowało się zamiast tego wyjechać do Ameryki.

Wojna domowa


Spory ciągle narastały, aż Anglia w 1642 roku popadła w wojnę domową między zwolennikami króla (kawalerami lub rojalistami) a siłami parlamentarnymi (zwanymi okrągłogłowymi z powodu ich krótkich włosów). Parlament odniósł zwycięstwo, głównie dzięki nowemu modelowi armii Olivera Cromwella, wojskowego geniusza. Armia Nowego Modelu składała się głównie z purytanów, znanych jako Independents (Niezależni).  Ci ludzie wierzyli, że toczą bitwę dla Boga. Jak napisał Cromwell: „To nie jest nic innego, jak tylko ręka Boża i tylko do Niego należy chwała”. Żołnierze Cromwella byli dobrze zdyscyplinowani i wyszkoleni w nowej taktyce wojskowej XVII wieku.

Oliver Cromwell

Cromwell usunął z Parlamentu wszystkich posłów, którzy go nie poparli. To, co pozostało – tak zwany Parlament Kadłubowy – kazał stracić Karola I 30 stycznia 1649 r. Egzekucja króla przeraziła większość Europy. Parlament następnie zniósł monarchię i Izbę Lordów i ogłosił Anglię republiką.

Cromwell miał trudności ze współpracą z Parlamentem i ostatecznie rozproszył go siłą. Po zniszczeniu króla i Parlamentu Cromwell ustanowił wojskową dyktaturę.

Restauracja monarchii


Cromwell rządził aż do jego śmierci w 1658 roku. Ponad rok później Parlament przywrócił monarchie w osobie Karola II, syna Karola I. Wraz z powrotem monarchii w 1660 r. wydawało się, że czasy kłopotów Anglii dobiegły końca.

Po przywróceniu monarchii Stuartów parlament zachował znaczną część władzy, którą uzyskał wcześniej, i nadal odgrywał ważną rolę w rządzie. Jednym z jego działań było uchwalenie ustaw przywracających Kościół anglikański jako religię państwową i ograniczających niektóre prawa katolików i purytanów.

Karol II sympatyzował z katolicyzmem, a jego brat Jakub, następca tronu, nie ukrywał, że jest katolikiem. Parlament był podejrzliwy co do ich katolickich skłonności, zwłaszcza gdy Karol zawiesił prawa, które parlament uchwalił wobec katolików i purytanów. Parlament zmusił króla do wycofania się z jego działania.

W 1685 roku Jakub II został królem. Jakub był otwartym i pobożnym katolikiem, przez co religia ponownie stała się przyczyną konfliktu między królem a parlamentem. Jakub mianował katolików na wysokie stanowiska w rządzie, armii, marynarce wojennej i na uniwersytetach.

Parlament sprzeciwił się polityce Jakuba, ale powstrzymał bunt. Członkowie parlamentu wiedzieli, że Jakub był już starym, a jego następcami były jego protestanckie córki Maria i Anna, urodzone przez jego pierwszą żonę. Jednak w 1688 roku u Jakuba i jego drugiej żony, katoliczki, urodził się syn. Teraz możliwość powstania monarchii katolickiej była ogromna.

Chwalebna rewolucja


Grupa angielskich szlachciców zaprosiła holenderskiego przywódcę Williama Orańskiego, męża córki Jakuba, Marii, do najechania Anglii. Wilhelm i Maria w 1688 r. poprowadzili armie przeciwko Jakuba, który z żoną i synem uciekli do Francji.

Po „chwalebnej rewolucji” nie chodziło o to, czy będzie monarchia, ale o to, kto będzie monarchą. W styczniu 1689 roku parlament ofiarował tron ​​Wilhelmowi i Marii. Zaakceptowali to wraz z Kartą Praw, która określa prawo Parlamentu do stanowienia prawa i nakładania podatków. Stwierdzała również, że stałe armie można było zebrać tylko za zgodą Parlamentu, co uniemożliwia królom sprzeciw lub obejście się bez Parlamentu. Prawo obywateli noszenia broni i proces przysięgłych również zostały potwierdzone. Karta Praw pomogła stworzyć system rządów oparty na prawie i swobodnie wybieranym parlamencie. Ustawa ta położyła podwaliny pod ograniczoną, czyli konstytucyjną, monarchię.

Innym ważnym aktem parlamentu był Akt Tolerancji z 1689 roku. Akt ten przyznawał purytanom, ale nie katolikom, prawo do swobodnego kultu publicznego. Jednak niewielu obywateli Anglii kiedykolwiek było prześladowanych z powodu religii.

Odrzucając jednego króla i ustanawiając innego, Parlament zniszczył boską prawowitą teorię królowania. W końcu Wilhelm był królem z łaski Parlamentu, a nie z łaski Bożej. Parlament potwierdził swoje prawo do bycia częścią rządu.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *