Klejstenes (ok. 565-ok. 500 p.n.e.)

Klejstenes był ateńskim szlachcicem, któremu często przypisuje się powstanie pierwszej demokratycznej struktury politycznej w swoim rodzinnym państwie-mieście. Pod koniec VI wieku p.n.e. wprowadził różne reformy, które zmieniły politykę, a także życie obywateli ateńskich w ogóle. Trudno przecenić znaczenie demokracji ateńskiej, nie tylko ze względu na jej wyjątkowość i ekspansję wolności, ale także dlatego, że pozwoliła ona na rozpoczęcie złotego wieku cywilizacji ateńskiej w V wieku p.n.e. Reformy Klejstenesa w latach 508-507 p.n.e. zakończył okres jednoosobowych rządów tyranów i dały Ateńczykom bezprecedensową władzę nad ich wspólnotą polityczną. Aby wprowadzić takie zmiany, Klejstenes musiał najpierw przezwyciężyć liczne wyzwania i przeciwników, jednocześnie kontynuując radzenie sobie z ciągłą krytyką. Mimo to niektórzy uczeni twierdzą, że jego reformy były w dużej mierze samolubne, przynosząc ogromne korzyści jemu i jego rodzinie. Bez względu na to, w jakim stopniu Klejstenes mógł osobiście odnieść korzyści z jego działań, nie ma wątpliwości, że Ateny również to zrobiły.

Droga do władzy


Klejstenes urodził się w 570 roku p.n.e. w bogatej i arystokratycznej rodzinie Alkmeonidów. Został nazwany na cześć swojego dziadka, Klejstenesa z Sicyonu, który rządził Sicyonem i który również był znany z innych czynów, w tym zwycięstwa olimpijskiego w wyścigach rydwanów i całorocznego konkursu mającego na celu wyłonienie kandydata, który poślubi jego córkę. Megakles, ważny ateński mąż stanu, został ostatecznym zwycięzcą konkursu ślubnego, a dziecko pary (młodszy Klejstenes) miało pójść w ślady rodziny, bezpośrednio uczestnicząc w ateńskiej polityce.

Po stabilnym okresie rządów Peisistratosa, który nie był uciskającym ani okrutnym tyranem, sytuacja zmieniła się drastycznie. Po jego śmierci w 527 roku p.n.e. władzę przejął jego syn Hippiasz i chociaż początkowo rządził raczej biernie, coraz częściej zwracał się ku bardziej brutalnym i dyktatorskim metodom. Zabójstwo jego brata i politycznego powiernika, Hipparcha, tylko pogorszyło sprawę. Poza tym istniało wiele tarcia między szlacheckimi właścicielami ziemskimi a rolnikami. Dzierżawcy ziemi byli zmuszeni do oddawania znacznej części swojej produkcji właścicielom ziemskim. W rezultacie większość obywateli żyjących z ziemi była biedna, w tym większość Ateńczyków. Politycy obawiali się, że rywalizujące ze sobą klany lub rodziny będą próbowały zebrać poparcie rolników i niewolników, aby wywołać bunt. Zamiast próbować rozwiązać ten problem, tyrani z przeszłości w dużej mierze starali się wzmocnić władzę swojej rodziny, osłabiając jednocześnie swoich przeciwników i lud w ogóle.

Impresja do zmian zaczęła się gdy Klejstenes uzyskał pomoc od Sparty w obaleniu Hippiasza. Pomimo sukcesu w zmuszeniu tyrana do ucieczki, Klejstenes nie był w stanie przejąć rządów przywódczych, ponieważ Isagoras, potężny polityk, natychmiast rzucił mu wyzwanie. Proponując szereg poważnych reform, Klejstenes odważnie zdobył poparcie większości Ateńczyków. Obiecał, że wszyscy obywatele będą mieli możliwość uczestniczenia w rządzie i ogłosił, że są jego towarzyszami (hetajrami). Zdając sobie sprawę, jak potężny staje się Klejstenes, Isagoras, jak na ironię, błagał pomocy Spartańskiego króla, który wcześniej pomógł Klejstenesu obalić Hippiasza. Kleomenes, król Spartan wysłał niewielki oddział z zamiarem powołania rady ateńskiej utworzonej z jego własnych zwolenników. Nie mogąc się równać z nadchodzącymi żołnierzami pod względem siły militarnej, Klejstenes nie miał innego wyjścia, jak tylko uciec. Isagoras stał się szefem nowego reżimu składającego się z 300 innych arystokratów, którzy mieli wsparcie spartańskiej potęgi militarnej. Tyrania wkradła się z powrotem do ateńskiej polityki. Klan Klejstenesa, Alkmeonidów i wielu jego zwolenników zostało wygnanych z miasta, a inne możliwe przeszkody dla władzy Isagorasa zostały powoli zdemontowane. Podważono znacznie wcześniejsze reformy Solona, w tym usunięcie Rady Czterystu, która reprezentowała wszystkich ludzi.

W końcu Ateńczycy byli oburzeni działaniami Isagorasa, po czym wybuchły zamieszki. Ku zaskoczeniu zarówno Isagorasa, jak i Klejstenesa, sytuacja przerodziła się w bunt na dużą skalę. Przez dwa dni i dwie noce ludzie oblegali Isagorasa, jego zwolenników i Spartan na Akropolu. Kleomenes zaaranżował rozejm. Isagorasowi udało się uciec; jednak jego zwolennicy zostały aresztowane i stracone. Ateńczycy odwołali Klejstenesa z wygnania i zażądali, aby wdrożył wspomniane wcześniej reformy i pomógł im w ustanowieniu rządu równego dla wszystkich obywateli na mocy prawa (znanego jako izonomia).

Reformy Klejstenesa


Aby zapewnić większe możliwości i równość, Klejstenes wyeliminował wcześniejszy system pokrewieństwa klanów. Podczas gdy miasto-państwo było wcześniej podzielone na cztery klany wzdłuż linii krwi, znane jako plemiona jońskie, Klejstenes ustanowił nowy system 10 plemion (fyl), oparty na miejscu zamieszkania lub tak zwanym demie. Całe Ateny zostały podzielone na trzy główne regiony, znanych jako trytię: region miejski (asty), region przybrzeżny (paralia) i region śródlądowy (mezogeja). Każdy z tych regionów został podzielony na 10 sekcji. Wszyscy obywatele płci męskiej w wieku 18 lat i starszych zarejestrowali się w ich fylach, stało się to ważnym stowarzyszeniem, ważniejszym niż poprzednie fratria, czyli towarzystwo rodzinne, co dodatkowo podważyło ścisłe więzi krwi.

Organy władzy po reformach Klejstenesa w Atenach

Klejstenes zreformował również poprzednią Radę Czterystu w bule, radę składającą się z 500 członków, po 50 mężczyzn z każdej z 10 fyl. Instytucja ta była sercem nowego systemu i służyła jako organ wykonawczy realizujący politykę zgromadzenia. Dostęp do różnych szczebli rządów został otwarty dla członków społeczeństwa spoza szlacheckiej klasy arystokratycznej, chociaż trzeba było mieć pewną ilość majątku. Klejstenes zreformował także organ ustawodawczy i wprowadził politykę ostracyzmu.

Opierając się na wcześniejszych reformach Solona, Klejstenes przekazał władzę w państwie obywatelom, co skutkowało nową dynamiką polityczną na rzecz większej wolności i kontroli dla ateńczyków.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *