Imperium Osmańskie XIV-XVII

Pod koniec XIII wieku nowa grupa Turków pod wodzą ich przywódcy Osmana zaczęła budować władzę w północno-zachodniej części Półwyspu Anatolijskiego. Ziemia ta została im podarowana przez władców seldżuckich Turków w nagrodę za pomoc w obronie ich ziem przed Mongołami pod koniec XIII wieku.

Początkowo Turcy osmańscy byli stosunkowo spokojni i zaangażowani w działalność duszpasterską. Jednak gdy imperium Seldżuków zaczęło upadać na początku XIV wieku, Turcy osmańscy zaczęli się rozszerzać. To był początek dynastii osmańskiej.

Pomału Osmanowie rozszerzyli się na zachód i ostatecznie kontrolowali Bosfor i Dardanele. Te dwie cieśniny (wąskie przejścia), oddzielone Morzem Marmara, łączą Morze Czarne i Morze Egejskie, które prowadzi do Morza Śródziemnego. Cesarstwo Bizantyjskie kontrolowało ten obszar od wieków.

W XIV wieku Turcy osmańscy rozszerzyli swoją działalność na Bałkany. Władcy osmańscy domagali się tytułu sułtana i zaczęli budować silną armię, rozwijając elitarną straż zwaną janczarami. Zrekrutowani z miejscowej ludności chrześcijańskiej na Bałkanach, janczarze przechodzili na islam i zostawali przeszkoleni jako piechurzy lub administratorzy do służby sułtanowi.

Wraz z rozpowszechnianiem się wiedzy o broni palnej pod koniec XIV wieku, Turcy zaczęli opanowywać nową technologię. Janczarzy, wyszkoleni jako dobrze uzbrojona piechota, zaczęli szerzyć kontrolę osmańską na Bałkanach. Ze swoimi nowymi siłami Osmanowie pokonali Serbów w bitwie pod Kosowem w 1389 roku. W latach 90. XIV wieku posunęli się na północ i zaanektowali Bułgarię.

W ciągu następnych trzystu lat panowanie osmańskie rozszerzyło się na duże obszary Azji Zachodniej, a także Afryki Północnej i Bałkan.

Upadek Konstantynopola


Pod przywództwem Mehmeda II Osmanowie przystąpili do podboju Cesarstwa Bizantyjskiego. Z osiemdziesięcioma tysiącami żołnierzy walczących tylko z siedmioma tysiącami obrońców, Mehmed oblegał Konstantynopol. Podczas ataku na miasto Turcy użyli masywnych(8-metrowych) armat , które mogły wystrzelić kamienne kule o wadze do 540 kg każda.

Atak rozpoczął się 6 kwietnia 1453 r. od bombardowania osmańskiego. Bizantyńczycy walczyli desperacko przez prawie dwa miesiące, aby uratować swoje miasto. W końcu 29 maja mury zostały przebite, a do miasta wdarli się żołnierze osmańscy.

Cesarz bizantyjski zginął w ostatecznej bitwie i rozpoczęła się wielka, trzydniowa grabież miasta. Kiedy Mehmed II zobaczył ruinę i zniszczenie miasta, był pełen żalu i lamentował: „Jakie miasto oddaliśmy na grabież i zniszczenie”.

Azja Zachodnia i Afryka


Ze swoją nową stolicą w Konstantynopolu (później przemianowanym na Stambuł), Turcy Osmańscy zdominowali Bałkany i Półwysep Anatolijski. Od około 1514 do 1517 roku sułtan Selim I przejął kontrolę nad Mezopotamią, Egiptem i Arabią – pierwotnym centrum islamu. Kontrolując kilka świętych miast islamu, w tym Jerozolimę, Mekkę i Medynę, Selim ogłosił się nowym kalifem, obrońcą wiary i następcą Mahometa.

Po zwycięstwach na wschodzie siły osmańskie spędziły kilka następnych lat maszerując na zachód wzdłuż wybrzeża Afryki, ostatecznie prawie osiągając Cieśninę Gibraltarską. Jednak wpływ panowania osmańskiego na ludy Afryki Północnej był stosunkowo niewielki.

Podobnie jak ich poprzednicy, Turcy byli muzułmanami. Tam, gdzie było to możliwe, woleli rządzić podbitymi regionami za pośrednictwem lokalnych władców. Rząd centralny wyznaczał urzędników, zwanych paszami, którzy pobierali podatki, dbali o prawo i porządek oraz byli bezpośrednio odpowiedzialni przed sułtanem w Konstantynopolu.

Europa


Po podboju Konstantynopola w 1453 r. Turcy Osmańscy próbowali dokończyć podbój Bałkanów. Zajęli rumuńskie terytorium Wołoszczyzny, ale Węgrzy wstrzymali marsz w górę Doliny Dunaju.

Panowanie Sulejmana I, rozpoczęte w 1520 roku, doprowadziło do nowych ataków osmańskich na Europę. Idąc w górę Dunaju, Turcy zajęli Belgrad. W 1526 roku w bitwie pod Mohaczem nad Dunajem odnieśli wielkie zwycięstwo nad Węgrami.

Następnie Turcy podbili większość Węgier, wkroczyli do Austrii i posunęli się aż do Wiednia, gdzie ostatecznie zostali pokonani w 1529 r. W tym samym czasie rozszerzyli swoją siłę na zachodnie Morze Śródziemne, dopóki duża flota osmańska nie została zniszczona przez Hiszpanów w Lepanto w 1571 roku.

W pierwszej połowie XVII wieku Imperium Osmańskie w Europie Wschodniej pozostawało „śpiącym gigantem”. Zajęci problemami wewnętrznymi Turcy byli zadowoleni ze status quo w Europie Wschodniej. Jednak w drugiej połowie XVII wieku ponownie przeszli do ofensywy.

Do połowy 1683 r. Osmanowie maszerowali przez równinę węgierską i oblegali Wiedeń. Odparci przez armię Europejczyków, Osmanowie wycofali się i zostali wyparci z Węgier. Chociaż zachowali rdzeń swojego imperium, Turcy Osmańscy już nigdy nie byliby zagrożeniem dla Europy Środkowej.

Główne cechy rządów osmańskich


Podobnie jak inne imperia muzułmańskie w Persji i Indiach, Imperium Osmańskie jest często określane jako „imperium prochu”. Imperia prochowe zostały utworzone przez zewnętrznych zdobywców, którzy zjednoczyli podbite przez siebie regiony. Jak sama nazwa wskazuje, sukces takiego imperium był w dużej mierze oparty na opanowaniu technologii broni palnej.

Na czele systemu osmańskiego stał sułtan, który był najwyższym autorytetem zarówno w sensie politycznym, jak i wojskowym. Władza sułtana była dziedziczna. Syn, choć niekoniecznie najstarszy, zawsze następował po ojcu. Ta praktyka doprowadziła do walki o sukcesję po śmierci poszczególnych sułtanów.

Wraz z rozwojem imperium wzrastał status i prestiż sułtana, i jak inne cesarze nie ominął pułapek imperialnej władzy. Przyjęto scentralizowany system administracyjny, a sułtan był coraz bardziej izolowany w swoim pałacu.

Pałac Topkapi („żelazna brama”) w Stambule, nowa nazwa Konstantynopola, był centrum władzy sułtana. Pałac został zbudowany w XV wieku przez Mehmeda II. Podobnie jak Wersal we Francji, pełnił funkcję administracyjną i służył jako prywatna rezydencja władcy i jego rodziny.

Pałac Topkapi

Prywatną domenę sułtana nazywano haremem („świętym miejscem”). Tutaj rezydował sułtan i jego żony. Często sułtan wybierał cztery żony jako swoje ulubione.

Kiedy syn zostawał sułtanem, jego matka stała się znana jako królowa matka i działała jako główny doradca tronu. Ta tradycja często dawała królowej matce znaczną władzę w sprawach państwowych.

Sułtan kontrolował swoją biurokrację za pośrednictwem rady cesarskiej, która spotykała się cztery dni w tygodniu. Posiedzenia rady przewodził naczelny minister, zwany wielkim wezyrem.

Imperium zostało podzielone na prowincje i dystrykty, z których każdy był zarządzany przez urzędników. Pomagali im biurokraci, którzy zostali przeszkoleni w pałacowej szkole dla urzędników w Stambule. Wyżsi urzędnicy otrzymywali ziemię od sułtana. Byli wówczas odpowiedzialni za zbieranie podatków i zaopatrywanie imperium z tego obszaru.

Co kilka lat, w miarę potrzeb, komisarze rządowi udawali się do prowincji Imperium Osmańskiego, aby rekrutować specjalną klasę niewolników. Tymi wybranymi byli zazwyczaj chrześcijańscy chłopcy, ponieważ muzułmanom nie wolno było zniewalać innych muzułmanów.

Większość wybranych chłopców pochodziła z chrześcijańskich rodzin chłopskich na Bałkanach. Rekruci, zwykle w wieku od 10 do 20 lat, zostawali przywiezieni do Stambułu, gdzie większość z nich uczyła się sztuki wojennej.

Chłopcy najpierw byli nawracani się na islam. Najlepsi były następnie wysyłani do szkół pałacowych na specjalne kształcenie. Słudzy królewscy uczyli ich języków (tureckiego, perskiego i arabskiego), literatury, historii i oczywiście Koranu. Młodzi chłopcy przechodzili również szkolenie fizyczne i wojskowe.

Chłopcy byli surowo karani. Sen, nauka i zabawa odbywały się w ściśle określonych godzinach. Im powiedziano, aby uważali swoje rodziny za zmarłe i byli odizolowani od świata zewnętrznego. Każdy chłopiec, który łamał zasady, był bity w podeszwy stóp cienkim drewnianym prętem.

W wieku 25 lat młodym mężczyznom przydzielano różne role. Niektórzy dobrze wyszkoleni w posługiwaniu się bronią palną zostawali janczarami. Ci żołnierze służyli również jako strażnicy sułtana. Niektórzy zostawali członkami regularnej kawalerii, a inni urzędnikami państwowymi. Niektóre z tych ostatnich byli nawet głównymi ministrami sułtana.

Religia w świecie osmańskim


Podobnie jak większość ludów mówiących po turecku na Półwyspie Anatolijskim i w całej zachodniej Azji, Turcy byli sunnickimi muzułmanami. Sułtani osmańscy pretendowali do tytułu kalifa od początku XVI wieku. W teorii byli odpowiedzialni za kierowanie trzodą i przestrzeganie islamskiego prawa.

W praktyce sułtani powierzali swoje obowiązki religijne grupie doradców religijnych zwanej ulemą. Grupa ta zarządzała systemem prawnym i szkołami kształcącymi muzułmanów. Islamskie prawo i zwyczaje obowiązywały wszystkich muzułmanów w imperium.

System osmański był ogólnie tolerancyjny wobec nie-muzułmanów, którzy stanowili znaczną mniejszość w imperium. Nie-muzułmanie płacili podatek, ale mogli praktykować swoją religię lub przejść na islam. Większość ludzi na europejskich obszarach imperium pozostała chrześcijanami. Jednak na niektórych obszarach, takich jak obecna Bośnia, wielu ludzi przeszło na wiarę islamską.

Społeczeństwo Osmańskie


Poddani Imperium Osmańskiego byli podzieleni przez okupację. Oprócz klasy rządzącej istniały cztery główne grupy zawodowe: chłopi, rzemieślnicy, kupcy i ludy pasterskie. Chłopi uprawiali ziemię, która została im wydzierżawiona przez państwo. Ostateczna własność całej ziemi należała do sułtana. Rzemieślnicy byli zorganizowani według cechów rzemieślniczych. Każda gildia zapewniała swoim członkom usługi finansowe, zabezpieczenia społeczne i szkolenia. Poza elitą rządzącą kupcy stanowili najbardziej uprzywilejowaną klasę w społeczeństwie osmańskim. Byli w dużej mierze zwolnieni z rządowych regulacji i podatków, a w wielu przypadkach byli w stanie zgromadzić duże bogactwa. Ludy pasterskie – koczowniczy pasterze – zostały umieszczone w oddzielnej grupie z własnymi przepisami i prawami.

Technicznie rzecz biorąc, kobiety w Imperium Osmańskim podlegały tym samym ograniczeniom, co kobiety w innych społeczeństwach muzułmańskich, ale ich pozycja była nieco lepsza. Stosowane w Imperium Osmańskim prawo islamskie było bardziej tolerancyjne w określaniu pozycji prawnej kobiet. Ta względnie tolerancyjna pozycja wynikała prawdopodobnie z tradycji narodów tureckich, które uważały kobiety za niemal równe mężczyznom.

Kobiety mogły posiadać i dziedziczyć majątek. Nie można ich było zmusić do małżeństwa, a w niektórych przypadkach pozwolono im ubiegać się o rozwód. W pałacu kobiety często zdobywały znaczną władzę. W kilku przypadkach kobiety pełniły nawet funkcje wyższych urzędników, na przykład gubernatorów prowincji.

Problemy w Imperium Osmańskim


Imperium Osmańskie osiągnęło szczyt za panowania Sulejmana Wspaniałego, który rządził od 1520 do 1566 roku. Być może jednak za rządów Sulejmana zaczęły się pojawiać problemy. Po straceniu dwóch najzdolniejszych synów pod zarzutem zdrady, następcą Sulejmana został jego jedyny ocalały syn, Selim II.

Problemy Imperium Osmańskiego ujawniły się dopiero w 1699 roku, kiedy imperium zaczęło tracić część swojego terytorium. Jednak oznaki wewnętrznej dezintegracji pojawiły się już na początku XVII wieku.

Po śmierci Sulejmana sułtani stali się mniej zaangażowani w rządzenie i pozwolili swoim ministrom sprawować większą władzę. Szkolenie urzędników spadło, a wyższe stanowiska coraz częściej przydzielano synom lub córkom elit. Członkowie elity szybko utworzyli uprzywilejowaną grupę poszukującą bogactwa i władzy. Centralna biurokracja straciła związki z obszarami wiejskimi. W rezultacie lokalni urzędnicy stali się skorumpowani, a podatki wzrosły. Ciągłe wojny zmniejszały skarbiec cesarski. Rosła korupcja i intrygi pałacowe.

Kolejną oznaką zmian w imperium była wymiana idei i zwyczajów zachodnich i osmańskich. Urzędnicy i kupcy zaczęli naśladować zwyczaje i styl życia Europejczyków. Nosili europejskie ubrania i kupowali zachodnie meble i dzieła sztuki. Europejczycy pożyczyli osmańską technologię wojskową i dekorowali swoje domy kafelkami, tulipanami, ceramiką i dywanami.

Niektórzy sułtani próbowali przeciwdziałać tym trendom. Na początku XVII wieku został wydał dekret zakazujący zarówno kawę, jak i tytoń. Sułtan zaczął nawet patrolować nocą ulice Konstantynopola. Jeśli złapał któregokolwiek ze swoich poddanych na niemoralnych lub nielegalnych czynach, natychmiast kazał ich stracić.

Sztuka osmańska


Sułtani osmańscy byli entuzjastycznymi mecenasami sztuki. Okres od Mehmeda II do początku XVIII wieku był świadkiem rozkwitu produkcji ceramiki; dywany, jedwab i inne tekstylia; biżuteria; oraz broń i zbroję. Artyści przybywali z całego świata, aby walczyć o hojne nagrody sułtanów.

Zdecydowanie największy wkład Imperium Osmańskiego w światową sztukę miała architektura, a zwłaszcza wspaniałe meczety drugiej połowy XVI wieku. Turcy osmańscy wzorowali swoje meczety na otwartym planie bizantyjskiego kościoła Hagia Sophia w Konstantynopolu, tworząc salę modlitewną z otwartym centralnym obszarem pod jedną wielką kopułą.

W połowie XVI wieku największy ze wszystkich osmańskich architektów Sinan rozpoczął budowę pierwszego ze swoich 81 meczetów. Jednym z arcydzieł Sinana był Meczet Sulejmana Wspaniałego w Stambule. Każdy z jego meczetów zwieńczony był imponującą kopułą, a często cały budynek był obramowany czterema wieżami lub minaretami.

Meczet Sulejmana Wspaniałego w Stambule (Mimar Sinan)

XVI wiek był także świadkiem rozkwitu tekstyliów i dywanów. Cesarz bizantyjski Justynian wprowadził uprawę jedwabiu na Zachodzie w VI wieku. Za czasów Turków przemysł jedwabny powrócił. Fabryki produkowały jedwabie na draperie, narzuty na sofy, a zwłaszcza kostiumy dworskie. Dywany były przemysłem chłopskim. Dywany, wykonane z wełny i bawełny w wioskach z różnych regionów, miały swój własny, charakterystyczny wzór i kolorystykę.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *