Cywilizacje Ameryki południowej w średniowieczu

W IX wieku nizinne miasta-państwa Majów zostały opuszczone, co doprowadziło do końca ery klasycznej w Ameryce Środkowej, ale Majowie nadal kwitli na północnym Jukatanie. W Meksyku Toltekowie zbudowali centra ceremonialne, a następnie, w XIV wieku, Aztekowie założyli wielkie imperium. W XV wieku w Ameryce Południowej kultury Tiahuanaco i Wari dały początek Inkom, największemu i najbardziej zaawansowanemu imperium jakie kiedykolwiek znało Peru.

Toltekowie


Około IX wieku Meksyk dał początek nowym, bardziej zmilitaryzowanym kulturom, dobrze przygotowanym do wykorzystania nieustannych działań wojennych w regionie. Wśród nich byli Chichimekowie, koczownicze najeźdźcy z północy, i bardziej zaawansowana kultura znana jako Toltekowie.

Stolica Tolteków


Toltekowie po raz pierwszy wkroczyli do Meksyku na początku X wieku i pod rządami ich władcy Topiltzina Quetzalcoatla założyli stolicę w Tollan (dzisiejsza Tula). Stamtąd, między 950 a 1150 rokiem, władali częścią dolin Meksyku, Puebla i Morelos. Regały w Tula, na których znajdowały się czaszki martwych wrogów, oraz motywy ofiarne przeważające na płaskorzeźbach, mówią o kulturze wojowników. Około 1180 roku na Tollan najechali ludzie z zewnątrz, spalając miasto i kończąc dominację Tolteków w środkowym Meksyku.

Cywilizacja Majów


Historycy proponują wiele wyjaśnień nagłego upadku nizinnych miast-państw Majów w latach osiemdziesiątych XX wieku – od przyczyn naturalnych, takich jak choroby lub zmiany klimatyczne, po wyniszczenie gleby, wojnę lub utratę kontroli przez klasy rządzące. Jednak żadna teoria nie została jeszcze całkowicie udowodniona.

Po około 900 roku wszystkie główne ośrodki Majów znajdowały się w północnej części Jukatanu. Jedna, Chichen Itza, została założona w drugiej połowie VIII wieku przez konfederację różnych nizinnych grup Majów i ludu Itza.

Chichen Itza


Miasto, które eksperymentowało z nowymi rytuałami i formami wspólnego rządzenia, było kwitnącą społecznością w IX-XI wieku, ale później upadło. Architektura miasta jest uderzająco podobna do architektury Tollan, stolicy Tolteków, która rozkwitła mniej więcej w tym samym czasie. Nie jest jasne, jaka forma kontaktu miała miejsce między Chichen Itza i Tollan, ale musiały istnieć rozległe powiązania kulturowe i handlowe w całym Meksyku.

Po upadku Chichen Itza, Mayapan przejął wiodące miasto Majów, rządząc konfederacją narodów, która przetrwała do przybycia Hiszpanów w XVI wieku. Opór Majów wobec Hiszpanów był zaciekły, a niezależne państwa Majów przetrwały do ​​podboju ostatniej stolicy Itza, Nojpeten (Tayasal) w 1697 roku.

Grobowiec Kapłana w Chichén Itzá

Aztekowie


Aztekowie, czy też Mexica, jak sami siebie nazywali, wywodzili się z nielicznej grupy w Dolinie Meksyku, na obszarze objętym ciągłymi wojnami w XIII wieku i rządzonym przez małe królestwa. W XV wieku stali się najpotężniejszym państwem w Mezoameryce.

Imperium Azteków


Tradycja Azteków mówi, że ich ludy wyemigrowały z kraju na północy zwanego „Aztlan” w 1168 r., a w 1375 r. wyznaczyli pierwszego tlatoani (króla), prawdopodobnie z rodziny pochodzenia Tolteków.

Rządził z Tenochtitlan (współczesnego miasta Meksyk), wówczas największego i najpotężniejszego miasta Mezoameryki. Na rozległych bagnach otaczających Tenochtitlan Aztekowie zbudowali tamy, aby uwięzić świeżą wodę z rzek wpływających do jeziora. Uprawiali także rośliny na chinampasach, sztucznych wyspach utworzonych na płytkim jeziorze. W 1429 roku czwarty władca Azteków, Itzcoatl (panował w latach 1428-1440), zawarł potrójny sojusz, który zjednoczył jego miasto z miastami Texcoco i Tlacopan. Z czasem Aztekowie wykorzystali swoich sojuszników i podbili cały Meksyk. Do 1500 roku nawet części Gwatemali i Salwadoru oddały hołd imperium Azteków. Jednak wkrótce po przybyciu Hiszpanów do Meksyku w 1519 r. cywilizacja Azteków upadła.

Religia Azteków


Aztekowie mieli wielu bogów związanych ze stworzeniem kosmosu, słońcem, płodnością, śmiercią i wojną. Dwie główne świątynie Tenochtitlan były poświęcone Huitzilopochtli, bogu wojny i Tlalocowi, bogu deszczu i wody. Innym ważnym bogiem, Quetzalcoatl, był pierzasty wąż, bóg wiatru, kreatywności i płodności. Aztekowie wierzyli, że jeśli nie zadowolą bogów ofiarą krwi, słońce nie będzie kontynuować swojej podróży po niebie.

Wczesne kultury północnoamerykańskie

POŁUDNIOWO-ZACHODNIE I ŚRODKOWE USA 700-1450


W południowo-zachodniej Ameryce Północnej małe wioski utrzymujące się z kukurydzy stopniowo połączyły się w trzy główne kultury – Hohokam, Mogollon i Anasazi – ok. 700 r..

Około 900 roku Hohokam, najwcześniejsza z trzech kultur, zbudowała kanały o długości 15 km i zaawansowaną sieć nawadniającą, która pozwoliła im uprawiać dwie uprawy rocznie. Pod silnym wpływem Meksyku, w swoich głównych osadach w Snaketown i Pueblo Grande, zbudowali boiska piłkarskie i świątynie platformowe w stylu mezoamerykańskim.

Od X wieku Mogollon, na południowy wschód od Hohokam, żyli w dużych kompleksach zbudowanych z cegieł (pueblos) i od najdawniejszych czasów byli ekspertami w garncarstwie.

Najbardziej rozpowszechnioną kulturą z tej trójki były Anasazi, który osiągnął największy rozwój między 900 a 1100. Około 1100 roku Anasazi opuścili swoje pueblo (wioski) i zaczęli schronić się w klifach osłoniętych ścianami kanionu. Jednak w 1300 roku większość z nich została porzucona, prawdopodobnie z powodu nieurodzaju.

Mieszkańcy kopców


Dalej na wschód w środkowej dolinie Mississippi wyłoniła się odrębna grupa kultur. Tutaj na przełomie VIII i XVIII wieku pojawiły się spore miasta, w większości z dużymi, prostokątnymi kopcami. Miasta służyły jako centra administracyjne i ceremonialne dla ludów Adena i Hopewell.

Największym miastem była Cahokia, u zbiegu rzek Mississippi i Missouri. Do XIII wieku Cahokia liczyła 30 000 mieszkańców, a ponad sto płaskich kopców zawierało groby ludzi o wysokim statusie. Jednak w 1450 roku Cahokia została opuszczona, prawdopodobnie po epidemii choroby.

Wczesne kultury Ameryki Południowej


Około 650 roku wyżyny środkowych Andów w Ameryce Południowej zostały zdominowane przez szereg imperiów.

Tiahuanaco i Wari


Najwcześniejszym z tych imperiów było Tiahuanaco. Jego stolicą było miasto Altiplano w Boliwii. Do 500 roku n.e. jego wpływy rozprzestrzeniły się na części południowych Andów, a w szczytowym okresie miasto liczyło około 50 000 mieszkańców. Miasto charakteryzowało się wielkimi, monolitycznymi portalami, poświęconymi słonecznemu „bogu-bramie”.

Władcy Tiahuanaco nakazali zbudować duże rolnicze kompleksy tarasowych pól i kontrolowały handel tekstyliami, ceramiką i złotem. Opuszczenie Tiahuanaco spowodowała susza, około 1000 roku.

Około 700 km na północny zachód od Tiahuanaco, powstało Wari. Imperium powstało bardzo szybko, a większość kolonii satelickich pojawiła się około 650 r. Około 900 r. imperium Wari rozpadło się, prawdopodobnie z powodu wewnętrznych buntów.

Chimu


Upadek kultury Moche około 800 roku pozostawił polityczną próżnię na wybrzeżu Peru. Po krótkim rozkwicie ludu znanego jako Sican, ta pustka została ostatecznie wypełniona przez Chimu, którzy około 900 roku założyli swoją stolicę w Chan Chan w pobliżu wybrzeża Pacyfiku.

Charakteryzujący się rozległymi ciudadelas (kompleksami pałacowymi), u szczytu swojej wysokości Chan Chan zajmował około 20 km2 i liczył aż 35000 mieszkańców. Przewódcy Chimu od 1150 roku wyruszyli na podbój północnego wybrzeża Peru. Ostatecznie około 1370 roku doprowadziło to ich do konfliktu z rosnącą potęgą Inków, którzy sto lat później ostatecznie podbili Chan Chan.

Imperium Inków


Inkowie po raz pierwszy osiedlili się wysoko w peruwiańskich Andach wokół współczesnego Cuzco około 1300 roku. Jednak w 1438 roku, pod ich przywódcą Pachacuti, rozpoczęła się ich ekspansja, dopóki kultura nie zdominowała większości współczesnego Peru i Boliwii – obszar, który nazwali Tawantinsuyu, „Kraina Czterech Kwartałów”. Około 1470 Imperium Inków wchłonęło swojego najgroźniejszego rywala, podbijając stolicę Chimu, Chan Chan, a do 1493 roku panowanie Inków sięgało na północ do Quito w Ekwadorze.

Hierarchia, administracja i religia


Pachacuti i jego syn Tupac Inca stworzyli system federalny składający się z czterech prowincji, z których każda była nadzorowana przez gubernatora Inków. Na szczycie hierarchii społecznej imperium stał Sapa Inca, którego rządy były absolutne w sprawach politycznych i religijnych. Złożona biurokracja zarządzała jego imperium, ale będąc całkowicie od niego zależnym, cały system rozpadł się, gdy Sapa Inca wpadł w ręce hiszpańskich najeźdźców w latach trzydziestych XVI wieku.

Imperium było połączone siecią dróg, z których wiele było utwardzonych, które łączyły peryferyjne regiony ze stolicą Cuzco. Inkowie nie mieli koni ani nie odkryli zastosowania koła do transportu, więc biegaczy niosły wiadomości, podczas gdy lamy służyły jako zwierzęta juczne.

System pisania Inków

Nie mając rozwiniętego systemu pisania, Inkowie prowadzili zapisy z pomocą quipusów, grupy kolorowych nici, które były wiązane. Tak „zapisywali” obliczenia podatków, prowadzenia ewidencji zwierząt gospodarskich i przekazywali proste wiadomości. Inkowie zbudowali duże świątynie, wiele z nich dla boga słońca Inti. Najważniejszym z nich była Qorikancha, która leżała blisko Cuzco

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *