Charakter działań wojennych we wczesnej epoce nowożytnej 1450-1750


Charakter działań wojennych zmienił się głęboko i trwale w okresie wczesnych czasów nowożytnych, na niemal każdej arenie: używanej broni, zastosowanej taktyki, stosowanych strategii, skali i organizacji sił lądowych i morskich oraz wpływu działań wojennych na państwa i społeczeństwa. Jedyną rzeczą, która się nie zmieniła, było to, że prowadzenie wojny pozostawało wyłącznie męskim zajęciem, wzmacniając w ten sposób nierówności płci i patriarchalne sposoby dominacji. Po drugie, na całym świecie większością walczących i zmarłych były ludzi biedni i podwładni. W 1450 roku mocarstwa europejskie były mniej więcej na równi z Turkami, Chinami i innymi głównymi potęgami na całym świecie. Do 1750 r. państwa europejskie dysponowały siłami zbrojnymi o bezprecedensowych zdolnościach do przemocy, jakościowo różniących się od wszystkich dotychczasowych.

Kumulatywne zmiany w teorii i praktyce wojennej w ciągu tych trzech stuleci skłoniły uczonych do mówienia o rewolucji wojskowej, która miała swój początek w Europie, która była zarówno przyczyną, jak i konsekwencją rewolucji naukowej, przejścia od feudalizmu do kapitalizmu, rewolucji przemysłowej, pojawienie się wczesnych nowoczesnych państw narodowych i utworzenie zamorskich imperiów. Przemiany skali i charakteru europejskich działań wojennych w tym okresie stanowiły przełom w historii świata i stanowiły jeden z głównych napędów nowoczesności. Z tych powodów niniejszy esej skupia się głównie na Europie, kolebce współczesnych koncepcji i praktyk wojennych, praktykowanych obecnie przez państwa i siły zbrojne na całym świecie.

Broń


„Rewolucja prochowa” rozpoczęła się w Europie w połowie XV wieku, co zmieniło charakter działań wojennych na całym świecie. Proch strzelniczy, wynaleziony w Chinach w XI wieku i sprowadzony do Europy w XIII wieku, wkrótce stał się kluczowym składnikiem rewolucji w broni balistycznej (strzelającej pociskami). Twórcy artylerii szybko wykorzystali innowację, tak że w połowie XIV wieku wczesne armaty strzelające kamiennymi kulami stały się ważną bronią oblężniczą, na równi z wielowiekowymi trebuszami. Na początku XV wieku technologia prochu została wprowadzona do przenośnej, ręcznej broni, arkebuzu, prekursora wszystkich późniejszych typów broni strzeleckiej. Wcześniej głównym uzbrojeniem piechoty i kawalerii były piki, włócznie, miecze, kusze, łuki i strzały oraz inne rodzaje ręcznych, napędzanych siłą ludzi urządzeń do pchania, cięcia i zadawania obrażeń.

Stopniowe udoskonalanie arkebuzów doprowadziło do powstania muszkietu z zamkiem zapałkowym na początku XVII wieku, a następnie muszkietu skałkowego, który w połowie XVIII wieku stał się główną bronią piechoty w Europie i Ameryce Północnej. W stopniowej i nierównej ewolucji muszkiety nie wypierały pików, łuków i innej broni ręcznej, ale często były używane w połączeniu z nimi. Artyleria, zarówno lądowa, jak i morska, przeszła równoległą transformację.

W XVIII wieku kamienne pociski były stopniowo wypierane przez żelazne kule. Wybuchające kule armatnie zostały opracowane w XVI wieku, chociaż wiele problemów technicznych ograniczało ich użycie aż do XIX wieku. Strzelanie, które nadaje pociskom ruch obrotowy, a tym samym znacznie zwiększa ich celność i zasięg, ograniczało się do broni ręcznej wykorzystującej ołów, który był wystarczająco plastyczny, aby uwzględnić zamierzony efekt strzelania. Artyleria strzelecka pojawiła się dopiero w połowie XIX wieku. Rewolucja prochowa przekształciła także broń oblężniczą, poczynając od przenośnej bomby. Od 1420 roku ciężka artyleria prochowa, po raz pierwszy opracowana przez Francję, szybko rozprzestrzeniła się po całej Europie. Pod koniec XV wieku artyleria kołowa, ciągnięta przez zespoły koni, uczyniła zamki i inne fortyfikacje znacznie bardziej podatnymi na oblężenie. Odlewane z brązu armaty ładowane przez lufę, strzelające żeliwnymi kulami o masie od 12 do 24 kilogramów, były główną bronią oblężenia od początku XVI wieku do połowy XIX wieku.

Taktyka


Wszystkie te i wiele innych innowacji technicznych, opartych głównie na technologiach prochowych, doprowadziły do ​​poważnych zmian w taktyce, zarówno na lądzie, jak i na morzu. Na lądzie najskuteczniejsze innowacje taktyczne łączyły mobilność i siłę ognia, a starsze technologie i techniki (piki, łuki, szarże kawalerii itp.) z nowymi. Symbolem był tutaj król Szwecji Gustaw Adolf (1594-1632), który twórczo połączył muszkieterów, pikinierów, łuczników, ciężką i lekką kawalerię, artylerię polową i różnorodną inną broń oraz wyspecjalizowane jednostki, aby stworzyć jedną z najpotężniejszych sił bojowych epoki nowożytnej. Na morzu taktyka morska została zrewolucjonizowana zarówno dzięki ulepszonym technologiom budowy statków (dzięki którym żaglowce były szybsze i bardziej zwrotne),  jak i nowym formacjom floty. Reprezentantem tych zmian była klęska hiszpańskiej Armady w 1588 r., w której angielska Królewska Marynarka Wojenna połączyła prędkość, większą siłę ognia i destrukcyjną taktykę, aby pokonać 130-okrętową armadę wysłaną przez króla Hiszpanii Filipa II.

Strategia


Wraz ze zmianą broni i taktyki zmieniły się także strategia i myślenie strategiczne. Można argumentować, że od czasów pism chińskiego generała Sun Zi (Sun Tzu) w traktacie Sztuka wojny z VI wieku p.n.e. nie wniesiono żadnego istotnego wkładu w teorię strategiczną. Kładąc nacisk na skradanie się, zaskoczenie, podstęp, inteligencję, mobilność, zwinność, wykorzystywanie słabości siły wroga i unikanie bitew w celu wygrywania wojen, pisma Sun Ziego zaczęły krążyć na Zachodzie dopiero pod koniec XVIII wieku. Pierwszy poważny myśliciel strategiczny epoki nowożytnej, Carl von Clausewitz (1780-1831), w swojej książce O wojnie (1832), podsumował większość strategicznego myślenia, które rozwinęło się w Europie w poprzednich stuleciach. Brytyjska strategia osiągnięcia przewagi morskiej poprzez próbę utrzymania „równowagi sił” w Europie kontynentalnej – w efekcie dominacja na morzu poprzez prowadzenie polityki mającej na celu dzielenie i niszczenie wrogów na lądzie – jest dobrym przykładem najbardziej udanego rodzaju epoki myślenia strategicznego. Ogólnie rzecz biorąc, najskuteczniejsi europejscy stratedzy wojenni pracowali nad opracowaniem sposobów pełniejszej integracji ich gospodarek narodowych z ich zdolnościami wojennymi, aby osiągnąć najbardziej efektywne kombinacje starszej i nowszej broni i technologii oraz podążać zarówno wojskowymi, jak i pozamilitarnymi sposobami osłabienia wrogów i wzmacniania sojuszników.

Od XV do końca XVIII wieku większość państw europejskich opierała się na średniowiecznej praktyce zatrudniania najemników lub prywatnych armii (po włosku Condottiere; po niemiecku Soldner i Unternehmer) na lądzie i na morzu. Jednak na początku XIX wieku era najemników w dużej mierze się skończyła, a armie narodowe stały zwykłą rzeczą. Powody były złożone, zakorzenione w ryzyku związanym z zatrudnianiem prywatnych armii (rywalizacja, bunt, bandytyzm).

Skumulowany efekt mniej lub bardziej ciągłych działań wojennych, niszczących Europę i jej kolonie od lat pięćdziesiątych XVIII wieku do lat pięćdziesiątych XVII wieku, spowodował dramatyczny wzrost wydatków państwa oraz rozszerzenie biurokracji, rozszerzenie zasięgu administracyjnego i zintensyfikowanie opodatkowania ludności. Tak jak państwa prowadziły wojnę, tak wojny tworzyły państwa. Niektórzy uczeni argumentują, że dynamika wywołana przez stulecia intensywnych konfliktów zbrojnych między wczesnymi nowoczesnymi europejskimi państwami narodowymi stworzyła warunki do powstania republikańskich form rządzenia, rozumianych jako stosunek umowny między państwami a obywatelami. Płacąc coraz wyższe podatki i służąc w coraz większych narodowych siłach zbrojnych, ludzie żądali czegoś w zamian – mianowicie swoich praw gwarantowanych przez państwo. Dlatego też oświeceniowe pojęcia obywatelstwa i praw obywatelskich, jak twierdzą niektórzy uczeni, mają swoje korzenie w tyglu wczesno-nowożytnych wojen europejskich. Kobiety, jako niebędące podatnikami i wykluczone ze służby wojskowej, były również wyłączone z praw opiekuńczych, których domagali się mężczyźni, wzmacniając w ten sposób normy patriarchalne i nierówności płci w stosunku do państwa i szerszego społeczeństwa.

Wojna, kapitalizm, imperia i lokalne reakcje


Rewolucja militarna w Europie była ściśle związana z utworzeniem imperium, przejściem od feudalizmu do kapitalizmu, rewolucją naukową, rewolucją przemysłową, oświeceniem i wszystkimi innymi definiującymi cechami epoki. Dokładnie to, jak to się stało, pozostaje tematem wielu badań naukowych i debat. Kultury i cywilizacje na całym świecie odpowiedziały na te nowatorskie metody prowadzenia wojny. Na przykład Japończycy szybko zaadoptowali broń prochową w XVI wieku tylko po to, aby zamknąć swoje społeczeństwo na zachodnie wpływy z lat 10-tych XVII wieku i w dużej mierze usunąć broń i armaty z repertuaru technologii wojskowych wyspy. W Mezoameryce na początku lat dwudziestych XVI wieku Aztekowie ponieśli klęskę częściowo z powodu odmiennych kulturowych koncepcji wojny, w której głównym celem było schwytanie żołnierzy wroga, a nie zajęcie terytorium wroga i zniszczenie jego państwa. Sposoby, w jakie ludzie na całym świecie odpowiedzieli na europejską rewolucję wojskową, były tak różne, jak narody świata.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *