Asyria obejmowała północną część Mezopotamii, która składała się z miast-państw zjednoczonych politycznie po połowie drugiego tysiąclecia p.n.e. Asyria wzięła swoją nazwę od miasta-państwa Aszur (Assur). Miasto to podlegało królowi Manisztusu i królowi Uru Amar-Suenowi. W okresie III dynastii Ur  Aszur pojawia się również jako imię bóstwa patrona miasta. Uczeni zasugerowali, że bóg wziął swoje imię od miasta i może nawet reprezentować religijną idealizację władzy miasta.

Okres staroasyryjski


Okres (ok. 2000-1750 p.n.e.) rozpoczął się, gdy miasto Aszur odzyskało niepodległość. Jego królewskie inskrypcje na budynkach są pierwszym poświadczonym pismem w języku staroasyryjskim, akadyjskim dialekcie różniącym się od starobabilońskiego używanego wówczas w południowej Mezopotamii. W tym okresie ustanowiono system datowania, który nie jest ciągłe zachowany w drugim tysiącleciu p.n.e., ale został całkowicie używany w pierwszym tysiącleciu p.n.e. Zaćmienie Słońca (datowane astronomicznie na 763 rok p.n.e.) zostało datowane przez ten system co zapewniło stałą chronologię dla Asyryjczyków i – dzięki synchronizacjom – znacznej części starożytnej historii Bliskiego Wschodu.

W okresie staroasyryjskim Aszur intensywnie zajmował się handlem na duże odległości, zakładając kolonie kupieckie w Kanesz i innych miastach Anatolii. Aszur importował cynę z Iranu i tekstylia z Babilonii, a następnie eksportował je do Kanesz. Z powodu wstrząsów politycznych Kanesz został ostatecznie zniszczony, a handel Asyrii z Anatolią został zakłócony. Przed tą katastrofą sam Aszur został włączony do rosnącego imperium Esznunna.

Pod koniec XIX wieku p.n.e. Amoryci  zaatakowali imperium Esznunna i podbili miasta Ekallatum, Aszur i Shekhna (przemianowane na Szubat-Enlil). Po klęsce Mari w 1796 roku p.n.e. Szamszi-Adad mógł słusznie pochwalić się, że „zjednoczył kraj między Tygrysem a Eufratem” w północnej Mezopotamii. Lista królów asyryjskich została zmanipulowana, aby włączyć Szamszi-Adada do linii rodzimych władców, pomimo jego obcego pochodzenia.

W nowym imperium Szamszi-Adad panował jako „Wielki Król” w Szubat-Enlil, delegując swojego starszego syna, Iszme-Dagana, jako „króla Ekallatum”, a jego młodszego syna, Jasmah-Adada, jako „króla Mari”. W trzech miastach często wymieniano urzędników państwowych. Ta mobilność skutkowała ujednoliceniem praktyk administracyjnych w całym królestwie, a także stworzeniem lojalności wobec administracji centralnej zamiast wobec terytoriów tubylczych. Niestety imperium Szamszi-Adada nie przetrwało długo. Rdzenny władca, Zimri-Lim odzyskał królestwo Mari, ale później został pokonany przez króla Babilonu Hammurabiego który podbił północne miasta, takie jak Aszur i Niniwa.

Cztery wieki po Iszme-Daganie określane są jako „mroczny wiek”, w którym zapisy historyczne są skąpe. W tym czasie zostało założone królestwo Mitani. Rozszerzając swoje terytorium w północnej Mezopotamii, miasta-państwa zjednoczone niegdyś pod przywództwem Szamszi-Adada stały się odrębnymi jednostkami politycznymi.

Asyria

Królestwo środkowoasyryjskie


Królestwo środkowoasyryjskie (1363-934 p.n.e.) zaczęło się, gdy Aszuruballit I zrzucił jarzmo mitannijskie. Podczas gdy dawni władcy utożsamiali się z miastem Aszur, Aszuruballit był pierwszym, który rościł sobie tytuł „króla ziemi Asyrii”, co oznacza, że ​​region został skonsolidowany jako jedno państwo terytorialne za jego panowania. W swojej korespondencji do faraonaEgiptu Aszuruballit twierdził, że jest „Wielkim Królem”, na równi z ważnymi władcami Egiptu i Babilonii.

Adad-nirari I, następca Aszuruballita, zaanektował większość Mitanni, rozszerzając zachodnią granicę Asyryjczyków. Salmanasar I zmienił terytorium Mitanni w asyryjską prowincję „Hanigalbat”, zarządzaną przez asyryjskiego urzędnika. Jego panowanie było także świadkiem pierwszych ziaren polityki Asyrii dotyczącej deportacji: ludy podbite zostały przesiedlone z dala od ojczyzny, aby zdławić buntownicze tendencje, a także wykorzystać nowe ziemie rolne dla imperium.

Tukulti-Ninurta I podbił Babilon i obalił króla Kasytów, Kasztiliasza IV. Na tronie Babilonu wyznaczył szereg marionetkowych królów, ale lokalny bunt wkrótce przywrócił władzę Kasytom. Ten asyryjski monarcha również ustanowił precedens, zakładając nową stolicę, nazywając ją swoim imieniem („Kar-Tukulti-Ninurta”). Tukulti-Ninurta został ostatecznie zamordowany przez jednego ze swoich synów, a szybka sukcesja następnych trzech władców sugeruje gwałtowną walkę o tron.

Stabilność powróciła do Asyrii za czasów Aszur-resza-ishi I. Mniej więcej w tym czasie zwiększone użycie żelaza do zbroi i broni w znacznym stopniu wpłynęło na metody walki asyryjskiej. Jego syn, Tiglat-Pileser I, odniósł wielkie zwycięstwa w regionie Syrii, a nawet prowadził kampanię aż do Morza Śródziemnego. Jako pierwszy zapisał swoje kampanie wojskowe w porządku chronologicznym, dając początek nowemu gatunkowi „kronik asyryjskich”.

Na południu konflikt między Asyrią a Babilonią został chwilowo przerwany przez pojawienie się wspólnego wroga: Aramejczyków. Byli to koczowniczy lud semicki w północnej Syrii, który pustoszył Mezopotamię w czasach głodu. Podczas tej inwazji Asyria straciła swoje terytorium i mogła zostać zredukowana do okręgów Aszur, Niniwa, Arbela i Kilizi.

Królestwo nowoasyryjskie


Królestwo wowoasyryjskie (934-609 p.n.e.) zaczęło się od Aszur-dana II, który po stu latach zaniedbań wznowił regularne kampanie wojskowe za granicą. On i jego następcy skupili swoje ataki na Aramejczykach, aby odzyskać obszary dawniej okupowane przez imperium środkowoasyryjskie. Adad-nirari II ustanowił precedens dla kampanii „pokazu siły”, oficjalnej procesji ukazującej potęgę militarną Asyrii, która maszerowała po całym imperium i zbierała daninę od okolicznych królestw. Ten monarcha zainstalował również skuteczną sieć magazynów zaopatrzenia, aby zaopatrywać armię asyryjską w drodze na odległe kampanie.

Aszurnasirpal II był uważany za idealnego monarchę asyryjskiego, który każdego roku osobiście prowadził swoją armię w kampanii wojskowe. Podbił Nairn i Urartu na północy, kontrolował regiony Bit-Zamani i Bit-Adini na zachodzie i prowadził kampanię aż do Morza Śródziemnego. Salmanasar III kontynuował militarną tradycję swojego ojca. Od jego panowania do Sennacheryba (840-700 p.n.e.) coroczne kampanie były tak regularne, że służyły jako drugorzędny sposób datowania.

Pod rządami Aszurnasirpala II i Salmanasara III strategia militarna została dopracowana do wielkiej skuteczności: kiedy wrogowie odmówili płacenia regularnych danin, kilka bezbronnych miast zostawało przejętych, a ich mieszkańcy torturowani gwałtami, okaleczeniami, ścięciami, obdzieraniem skór. Ta „ideologia terroru” miała na celu zniechęcenie do powstania zbrojnego. Z podobnie dobrym skutkiem została często zastosowana strategia przymusowych wysiedleń.

Przez następne stulecie Asyria przeżywała upadek z powodu słabości jej rządu centralnego, a także militarnej dominacji jej północnego sąsiada, Urartu. Jednak Tiglat-Pileser III (biblijny „Pul”) przywrócił monarchii prestiż, ograniczając władzę lokalnych namiestników, zbudował stałą armię zawodową. Tiglat-Pileser pokonał Urartyjczyków i najechał ich ziemię aż do jeziora Wan. Przyjął też nową politykę wobec Babilonii. Monarchowie asyryjscy tradycyjnie powstrzymywali się od prób kontrolowania Babilonii, z szacunkiem dla starożytności tego ostatniego jako przodka pochodzenia własnej kultury i religii Asyrii. Jednak w 729 roku p.n.e. Tiglat-Pileser ustanowił precedens, usuwając babilońskiego króla i jednocząc Asyrię i Babilon w podwójnej monarchii.

Tradycja hebrajska przypisuje Salmanasarowi V upadek Samarii w 722 roku p.n.e., ostatnim roku jego panowania. Jednak dwa lata później Sargon II nadal musiał zmiażdżyć koalicję kierowaną przez Jaubidi, który wzniecił bunt w Arpadzie, Damaszku i Samarii. Zwycięstwo zostało przedstawione na płaskorzeźbach w nowo powstałym mieście królewskim Dur-Sharrukin. Po długiej walce, w tym klęsce Elamitów pod Der (720 p.n.e.), Sargon ostatecznie wyrwał babiloński tron. Jednak w roku 705 p.n.e. ciało Sargona zginęło w bitwie, co skłoniło do spekulacji na temat boskiego niezadowolenia. Następca Sargona, Sennacherib, ostatecznie zdecydował się przenieść stolicę do Niniwy.

Polowanie na lwy

W 701 roku p.n.e. Sennacheryb stał się pierwszym asyryjskim monarchą, który zaatakował Judę. Próbował też różnych metod kontrolowania Babilonii. Kiedy bezpośrednie rządy zawiodły, Sennacherib ustanowił proasyryjskiego tubylca jako marionetkowego króla. Następnie przekazał kontrolę nad Babilonią swojemu synowi, którego później porwali Elamici. Wreszcie w 689 roku p.n.e. zrównał Babilon z ziemią. Sennacherib został zamordowany przez dwóch swoich synów, przestępstwo pomszczone później przez innego syna, Esarhaddona. Ten ostatni odniósł sukces w swoich zamiarach pojednania z Babilonem.

Po śmierci Esarhaddona imperium podzielił się między dwóch synów: Aszurbanipala w Asyrii i Szamasz-szuma-ukina w Babilonii. Egipt okazał się kłopotliwy w utrzymaniu, a Aszurbanipal ostatecznie stracił go na rzecz Psammetichusa I. Ponadto między Asyrią a Babilonią wybuchła wojna domowa. Asyryjczycy podbili Babilon w 648 roku p.n.e. i najechali Elam, który był sojusznikiem Babilonu. Chociaż zakończyła się sukcesem, wojna domowa odbiła się na siłach asyryjskich. Również okaleczony Elam nie był już buforem między Asyrią a rozwijającym się państwem Mediów. W 614 roku p.n.e. Medowie podbili miasto Aszur. Dwa lata później, w koalicji z Babilończykami i Scytami, obalili Niniwę. Pokonane siły asyryjskie uciekły do ​​Charanu, ale wojska sprzymierzone ścigały ich tam i skutecznie zniszczyli nowoasyryjskie królestwo w 609 roku p.n.e.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *