Aramejczycy interesują historyków ze względu na dwa źródła informacji o nich: archeologiczne i biblijne. Wyzwaniem w zrozumieniu Aramejczyków jest próba połączenia obu zestawów danych. Zgodnie z pierwszym źródłem, ludzie starożytnego Izraela i Judy uważają się za etnicznych Aramejczyków, którzy stali się odrębną grupą religijną w wyniku ich doświadczeń w Egipcie. Według drugiego Aramejczycy byli ludem, który w XII wieku p.n.e. odczuł ciężar agresji asyryjskiej.

Odkrycie w 1993 r. Tel Dan Stela, kamiennej inskrypcji w języku arabskim, która wspomina o Izraelu i Dawidzie i najwyraźniej została napisana przez Chazaela, króla Aramu i największego wojownika aramejskiego, łączy te dwa wątki w historycznej i religijnej debacie.

Dowody archeologiczne


Historyk staje przed dylematem ustalenia, kiedy naród ten powstał po raz pierwszy, a kiedy istnieje o nim pisemna wzmianka historyczna. Aramejczycy byli przypuszczalnie ludem zachodnio-semickim, który mieszkał w regionie syryjskim i górnym Mezopotamii wzdłuż rzeki Habur i środkowego Eufratu przez większą część drugiego tysiąclecia p.n.e., jeśli nie wcześniej.

Ich pierwsze niekwestionowane pojawienie się w zapisach pisemnych miało miejsce, gdy asyryjski król Tiglat-Pileser I (1114-1076 p.n.e.) twierdził, że wielokrotnie ich pokonał. Bardzo dobrze mogą być powiązani z Amorytami, którzy wcześniej byli na tym obszarze, zanim rozprzestrzenili się na starożytny Bliski Wschód, Aramejczycy zrobią to 1000 lat później.

Wczesne etapy historii Aramejczyków są znane nie z ich własnych pism, ale z tego, co napisali o nich inni. Kiedy imperium asyryjskie upadło, asyryjskie wzmianki o Aramejczykach zniknęły. Przypuszczalnie nadal byli oni przede wszystkim ludem pasterskim i brakowało im miejskiej struktury politycznej która była u głównych mocarstw regionu.

Pustka w zapisach zmieniła się w 853 roku p.n.e. kiedy dzięki Asyryjczykom Aramejczycy ponownie pojawiają się w historycznej inskrypcji. Czynią to w zapisach Salmanasara III (858-824 p.n.e.), króla asyryjskiego, który wielokrotnie starał się rozszerzyć swoje imperium na zachód, aż do Morza Śródziemnego. Jego główną przeszkodą w osiągnięciu tego celu była koalicja narodów, w tym Arabów, Egipcjan, Izraelitów i Aramejczyków. Według inskrypcji asyryjskiej to Hadad-idr (Hadad-ezer, ok. 880-843 p.n.e.) z Aramu przewodził koalicji. Król został nazwany na cześć wiodącego bóstwa Aramejczyków, Hadada, boga burzy. To bóstwo jest prawdopodobnie lepiej znane jako Baal, tytuł oznaczający „pan”, niż jego prawdziwe imię.

Salmanasar bezskutecznie próbował ponownie w 849, 848 i 845 roku p.n.e.. W tym momencie koalicja rozpadła się, umożliwiając Salmanasarowi skupienie się na nowym władcy Aramu, Chazaelu (ok. 843-803 p.n.e.), „synu nikogo” (czyli uzurpatorze). Chociaż Chazael został teraz sam, Assyria nie była w stanie zwyciężyć w 841, 838 i 837 p.n.e. po czym Salmaneser przestał próbować. Wycofanie się Asyrii dało Chazaelowi możliwość rozszerzenia jego własnych rządów. Jego sukces zapewnił szczyt aramejskiej potęgi politycznej w pozostałych latach IX wieku p.n.e. O randze Hazaela na starożytnym Bliskim Wschodzie świadczą asyryjskie użycie terminu „Dom Chazela” dla królestwa aramejskiego w VIII wieku p.n.e..

Ostatecznie Asyria zwyciężyła nad Aramem około 803 roku p.n.e.. Adad-nirari III (810-783 p.n.e.) zaatakował Aram i jego nowego króla, Ben-Hadada (ok. 803-775 p.n.e.), syna Chazaela. Osłabienie Aramu pomogło Izraelowi, który cieszył się odrodzeniem w pierwszej połowie VIII wieku p.n.e. Życie polityczne Aramejczyków wkrótce się skończyło, gdy Tiglat-Pileser III (745-27 p.n.e.) wchłonął wszystkie państwa aramejskie do imperium asyryjskiego.

Asyryjczycy potrzebowali bardziej elastycznego i przystępnego języka, za pomocą którego mogliby rządzić swoim wielonarodowym imperium. Ich język był nieodpowiedni do tego zadania. Wieki wcześniej, być może około 1100 roku p.n.e., Aramejczycy przyjęli 22-literowy alfabet fenicki. Po podboju Aramejczyków przez Asyryjczyków ich język uzyskał specjalny status w imperium, a następnie stał się lingua franca królestwa. Jego używanie trwało przez wieki, także wśród Żydów.

Dowody biblijne


Pisarze żydowskiej Biblii mieli mieszane opinie co do pochodzenia Aramejczyków. W niektórych przekładach biblijnych pojawiają się jako Syryjczycy, odzwierciedlając grecką nazwę ich ziemi, która jest używana do dziś.

Według Biblii Aram jest wnukiem Noego i synem Sima. Ta genealogia stawia Aramejczyków w Syrii na równi z Elamitami (we współczesnym Iranie) i Asyryjczykami (we współczesnym Iraku).

Tak jak zapis archeologiczny Aramejczyków zawiera informacje dotyczące Izraela, których nie ma w Biblii, tak Biblia zawiera informacje o Aramejczykach z okresu, w którym były o nich minimalne informacje archeologiczne. Badacze biblijni walczyli o połączenie danych archeologicznych i biblijnych w jedną historię.

Zgodnie z zapisem biblijnym, w ostatnim stuleciu istnienia Aramu, ziemie w Transjordanii i północnej Galilei były ciągłym źródłem sporów między Izraelem a Damaszkiem. Biblijne relacje w II Księdze Królewskiej opisują upadek i przypływ własności ziemi, gdzie Chazael reprezentuje szczyt podboju Aramejów, a Jeroboam II (ok. 782-748 p.n.e.), szczyt sukcesu Izraelitów.

W tym czasie Asyria od czasu do czasu zapuszczała się na tę arenę, by zaatakować Aram, co przyniosło korzyści Izraelowi. Wszystkie te manewry polityczne dobiegły końca, gdy Tiglat-Pileser III zakończył niezależne polityczne istnienie Aramu w 732 roku p.n.e. Nieco ponad dziesięć lat później Izrael wpadł w ręce Asyryjczyków.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *