Absolutyzm we Francji i Europie Środkowo-Wschodniej

Jedną z odpowiedzi na kryzysy XVII wieku było dążenie do większej stabilności poprzez zwiększenie władzy monarchy. Rezultatem było to, co historycy nazwali absolutyzmem.

Absolutyzm to system, w którym władca posiada całkowitą władzę. W siedemnastowiecznej Europie absolutyzm był związany z ideą boskiego prawa królów. Uważano, że władcy otrzymali moc od Boga i nie byli odpowiedzialni przed nikim poza Bogiem. Absolutni monarchowie mieli ogromne uprawnienia. Mieli możliwość stanowienia prawa, nakładania podatków, wymierzania sprawiedliwości, kontrolowania urzędników państwowych i decydowania o polityce zagranicznej.

Panowanie Ludwika XIV od dawna uważane jest za najlepszy przykład praktyki absolutyzmu w XVII wieku. Kultura i język francuski dotarły do ​​wszystkich warstw społeczeństwa europejskiego. Francuska dyplomacja i wojny zdominowały polityczne sprawy zachodniej i środkowej Europy. Dwór Ludwika XIV był naśladowany w całej Europie.

Historia Francji Richelieu i Mazarina przez 50 lat przed Ludwikiem była okresem walki, kiedy rządy walczyły o uniknięcie upadku państwa. Sytuację utrudniał fakt, że zarówno Ludwik XIII, jak i Ludwik XIV zasiadali na tronie tylko jako chłopcy. Rząd pozostawiono w rękach królewskich ministrów. We Francji dwóch ministrów odegrało ważną rolę w zachowaniu autorytetu monarchii.

Kardynał Richelieu, główny minister Ludwika XIII, wzmocnił władzę monarcha. Ponieważ hugenoci (protestanci) byli postrzegani jako zagrożenie dla władzy króla, Richelieu odebrał im prawa polityczne i wojskowe, zachowując jednocześnie ich prawa religijne. Richelieu ujarzmił także szlachtę, zakładając sieć szpiegów, aby odkryć spisek szlachty przeciwko rządowi. Następnie zmiażdżył spiski i stracił spiskowców.

Kardynał Richelieu

Ludwik XIV objął tron ​​w 1643 roku w wieku czterech lat. Ze względu na młody wiek króla kontrolę nad rządem objął kardynał Mazarin, główny minister. Za rządów Mazarina wybuchł bunt kierowany przez szlachtę niezadowoloną z rosnącej potęgi monarchii. Ten bunt został stłumiony. Po jego zakończeniu wielu Francuzów doszło do wniosku, że stabilność we Francji może przynieść tylko silny monarcha.

Kardynał Mazarin

Kiedy Mazarin zmarł w 1661 r., najwyższą władzę przejął Ludwik XIV. Następnego dnia po śmierci kardynała Mazarina nowy król w wieku 23 lat wyraził pragnienie bycia prawdziwym królem i jedynym władcą Francji: „Do tej pory z przyjemnością powierzałem zarządzanie moimi sprawami zmarłemu kardynałowi. Nadszedł czas, abym sam nimi zarządzał. Wy [sekretarze i ministrowie stanu] będziecie pomagać mi z waszymi radami, kiedy o nich poproszę. Rozkazuję, żebyś niczego nie podpisywali, nawet paszportu bez mojego polecenia; aby codziennie rozliczali się ze mną osobiście”

Matka króla, która doskonale zdawała sobie sprawę z zamiłowania syna do zabaw i gier oraz jego romansów z pokojówkami w pałacu królewskim, zaśmiała się głośno na te słowa. Jednak Ludwik XIV był poważny. Ustanowił ścisłą rutynę, od której rzadko odstępował. Rozwijał także mit o sobie jako o Królu Słońca – źródle światła dla całego swojego ludu.

Cechy państwa absolutnego

Rząd i religia


Jednym z kluczy do władzy Ludwika XIV była jego kontrola nad centralną maszynerią polityczną rządu. Dwór królewski który Ludwik założył w Wersalu służył trzem celom. Było to osobiste gospodarstwo króla. Ponadto znajdowały się tam główne biura państwa, więc Ludwik mógł ich pilnować. Wreszcie Wersal był miejscem, do którego wpływowi poddani przybywali, aby znaleźć sobie przysługi i urzędy.

Największe zagrożenie dla rządów Ludwika pochodziło ze strony bardzo wysokiej szlachty i książąt królewskich. Uważali, że powinni odgrywać ważną rolę w rządzie Francji. Ludwik pozbył się tego zagrożenia, usuwając ich z rady królewskiej. Rada ta była głównym organem administracyjnym króla i nadzorowała rząd. W tym samym czasie Ludwik zachęcał szlachtę i książąt królewskich, aby przyszli na jego dwór, gdzie mógł zająć ich życiem dworskim i trzymać z dala od polityki.

Od ministrów rządu Ludwika oczekiwano spełnienia każdego jego życzenia. Jak mówił: „Nie miałem zamiaru dzielić się z nimi swoim autorytetem”. W rezultacie Ludwik miał pełną władzę nad tradycyjnymi obszarami władzy królewskiej: polityką zagraniczną, Kościołem i podatkami.

Ludwik XIV

Chociaż Ludwik XIV miał absolutną władzę nad ogólnokrajową polityką Francji, jego władza była ograniczona na poziomie lokalnym. Tradycyjne grupy społeczeństwa francuskiego – szlachta, lokalni urzędnicy i rady miejskie – miały większy wpływ niż król na codzienne funkcjonowanie samorządów. W rezultacie król przekupił ważne osoby na prowincji, aby dopilnowały wykonania jego polityki.

Utrzymanie harmonii religijnej od dawna stanowiło część władzy monarchicznej we Francji. Pragnienie utrzymania tej władzy skłoniło Ludwika do prowadzenia antyprotestanckiej polityki mającej na celu nawrócenie hugenotów na katolicyzm. Na początku swojego panowania Ludwik nakazał zniszczenie kościołów hugenotów i zamknięcie ich szkół. Około dwieście tysięcy hugenotów uciekło do Anglii, Zjednoczonych Prowincji i Niemiec.

Ekonomia i wojna


Koszt budowy pałaców, utrzymania jego dworu i prowadzenia wojen sprawił, że finanse stały się kluczową kwestią dla Ludwika XIV. Miał szczęście, że mógł skorzystać z usług Jeana-Baptiste’a Colberta jako generalnego kontrolera finansów.

Colbert dążył do zwiększenia bogactwa i potęgi Francji, kierując się ideami merkantylizmu. Aby zmniejszyć import i zwiększyć eksport, udzielał dotacji nowym branżom. Aby poprawić komunikację i transport towarów we Francji, zbudował drogi i kanały. Aby bezpośrednio zmniejszyć import, Colbert podniósł cła na towary zagraniczne i stworzył marynarkę handlową do przewozu towarów francuskich.

Wzrost władzy królewskiej, do którego dążył Ludwik, doprowadził króla do stworzenia stałej armii liczącej czterysta tysięcy w czasie wojny. Chciał osiągnąć militarną chwałę odpowiednią dla Króla Słońca. Chciał też zapewnić swojej dynastii Burbonów dominację nad sprawami europejskimi.

Aby osiągnąć swoje cele, Ludwik prowadził cztery wojny w latach 1667-1713. Jego ambicje spowodowały, że wiele narodów utworzyło koalicje, aby uniemożliwić mu dominację w Europie. Podczas swoich wojen Ludwik dodał część terytorium do północno-wschodniej granicy Francji i ustanowił na tronie Hiszpanii członka własnej dynastii.

Dziedzictwo Ludwika XIV


W 1715 roku Ludwik XIV zmarł. Pozostawił Francję z dużymi długami i otoczoną wrogami. Na łożu śmierci 76-letni monarcha wydawał się skruszony, kiedy powiedział swojemu następcy (swojemu prawnukowi): „Wkrótce zostaniesz królem wielkiego królestwa … Spróbuj zachować pokój z sąsiadami, wojna to wielkie nieszczęście. Nie naśladuj mnie w wojnach lub w nadmiernych wydatkach … Zmniejsz brzemię swoich ludzi tak szybko, jak to możliwe i rób to, czego miałem nieszczęście nie robić sam.”

Czy Ludwik to naprawdę powiedział? Nie wiemy. W każdym razie rada dla jego następcy prawdopodobnie nie została zapamiętana; jego prawnuk miał zaledwie pięć lat.

Absolutyzm w Europie Środkowo-Wschodniej


Po wojnie trzydziestoletniej nie było państwa niemieckiego, ale ponad trzysta małych niemieckich państw. Spośród tych państw dwa – Prusy i Austria – wyrosły w XVII i XVIII wieku w wielkie mocarstwa europejskie.

Powstanie Prus


Fryderyk Wilhelm (Wielki Elektor) położył podwaliny pod państwo pruskie. Zdając sobie sprawę, że Prusy są małym, otwartym terytorium bez naturalnych granic do obrony, Fryderyk Wilhelm zbudował dużą i skuteczną stałą armię. Dysponował siłą czterdziestu tysięcy ludzi, co czyniło armię pruską czwartą co do wielkości w Europie.

Aby utrzymać armię i własną władzę, Fryderyk Wilhelm powołał Generalny Komisariat Wojny, aby nakładał podatki i nadzorował wojska. Komisariat wkrótce stał się również agendą rządu cywilnego. Nowa machina biurokratyczna stała się głównym narzędziem elektoratu do rządzenia państwem. Wielu z jej urzędników było członkami pruskiej arystokracji ziemskiej, znanej jako Junkers, która służyła również jako oficerowie w armii.

Fryderyk Wilhelm (Wielki Elektor)

W 1701 roku, syn Fryderyka Wilhelma, Fryderyk, oficjalnie uzyskał tytuł króla. Elektor Fryderyk III został królem Fryderykiem I.

Nowe Cesarstwo Austriackie


Austriaccy Habsburgowie od dawna odgrywali znaczącą rolę w polityce europejskiej jako święci cesarze rzymscy. Pod koniec wojny trzydziestoletniej ich nadzieje na stworzenie imperium w Niemczech legły w gruzach. Habsburgowie utracili Cesarstwo Niemieckie, ale teraz stworzyli nowe imperium we wschodniej i południowo-wschodniej Europie.

Rdzeniem nowego imperium austriackiego były tradycyjne ziemie austriackie w dzisiejszej Austrii, Czechach i na Węgrzech. Po klęsce Turków w 1687 r. Austria przejęła również kontrolę nad całymi Węgrami, Siedmiogródem, Chorwacją i Slawonią. Na początku XVIII wieku austriaccy Habsburgowie zyskali nowe imperium o znacznych rozmiarach.

Jednak monarchia austriacka nigdy nie stała się wysoce scentralizowanym, absolutystycznym państwem, głównie dlatego, że składała się z tak wielu różnych grup narodowych. Cesarstwo Austriackie pozostało zbiorem terytoriów utrzymywanych razem przez cesarza habsburskiego, który był arcyksięciem Austrii, królem Czech i królem Węgier. Każdy z tych obszarów miał własne prawa i życie polityczne. Żadne wspólne uczucie nie łączyło regionów poza ideałem służby dla Habsburgów, utrzymywanych przez oficerów wojskowych i urzędników państwowych.

Rosja pod rządami Piotra Wielkiego


Nowe państwo rosyjskie wyłoniło się w XV wieku pod przewodnictwem księstwa moskiewskiego i jego wielkich książąt. W XVI wieku Iwan IV został pierwszym władcą, który przyjął tytuł cara, rosyjskiego słowa oznaczającego cezara.

Iwan rozszerzył terytoria Rosji na wschód. Zmiażdżył też potęgę rosyjskiej szlachty, zwanej bojarami. Był znany jako Iwan Groźny z powodu swoich bezwzględnych czynów, między innymi z powodu zadźgania własnego syna w gorącej kłótni.

Kiedy dynastia Iwana dobiegła końca w 1598 roku, nastąpił okres anarchii. Okres ten zakończył się dopiero wtedy, gdy Sobór Ziemski, czyli zgromadzenie narodowe, wybrało Michała Romanowa na nowego cara w 1613 roku.

Dynastia Romanowów przetrwała do 1917 roku. Jednym z jej najwybitniejszych członków był Piotr Wielki. Piotr Wielki został carem w 1689 r. Podobnie jak inni carowie Romanowów, którzy go poprzedzili, Piotr był monarchą absolutystycznym, który domagał się boskiego prawa do rządzenia.

Kilka lat po objęciu władzy Piotr odbył podróż na Zachód. Kiedy wrócił do Rosji, był zdeterminowany, aby przeprowadzić w Rosji westernizację, czyli europeizację.

Piotr Wielki

Szczególnie chętnie pożyczał technologię europejską. Tylko taka modernizacja mogła zapewnić mu armię i marynarkę wojenną, których potrzebował, aby uczynić Rosję wielką potęgą. Po jego śmierci w 1725 roku Rosja była ważnym państwem europejskim.

Zmiany wojskowe i rządowe


Jednym z pierwszych celów Piotra była reorganizacja armii. Zatrudniał jako oficerów zarówno Rosjan, jak i Europejczyków. Werbował chłopów na 25-letnie okresy służby, aby zbudować stałą armię liczącą 210 000 ludzi. Jemu przypisywano także utworzenie pierwszej rosyjskiej marynarki wojennej, co było jego nadrzędną pasją.

Aby skuteczniej narzucić rządy rządu centralnego w całym kraju, Piotr podzielił Rosję na prowincje. Miał nadzieję, że uda mu się stworzyć „państwo policyjne”, przez co miał na myśli dobrze zorganizowaną społeczność podlegającą prawu. Jednak niewielu z jego biurokratów podzielało jego koncepcję uczciwej służby i obowiązku wobec państwa. Piotr miał nadzieję na poczucie obywatelskiego obowiązku, ale jego osobowość stworzyła atmosferę strachu, która temu przeszkodziła. Napisał do jednego z administratorów: „Zgodnie z tymi rozkazami działaj, działaj, działaj. Więcej nie napiszę, ale zapłacisz głową, jeśli ponownie zinterpretujesz rozkazy”. Piotr chciał niemożliwego – aby jego administratorzy byli jednocześnie niewolnikami i wolnymi ludźmi.

Zmiany kulturowe


Po swojej pierwszej podróży na Zachód Peter zaczął wprowadzać do Rosji zachodnie zwyczaje, praktyki i maniery. Nakazał przygotowanie pierwszej rosyjskiej księgi etykiety, aby uczyć zachodnich manier. Książka wskazywała między innymi, że nie jest grzecznie pluć na podłogę ani drapać się podczas kolacji.

Ponieważ ludzie z Zachodu nie nosili brody ani tradycyjnego płaszcza z długimi spódnicami, rosyjskie brody trzeba było ogolić, a płaszcze skrócić. Na dworze królewskim Piotr własnoręcznie zgolił brody szlachcicom i przeciął im płaszcze na kolanach. Na zewnątrz sądu fryzjerzy i krawcy zasadzeni przy bramach miasta obcinali brody i płaszcze wchodzących.

Petersburg


Celem reform wewnętrznych Piotra było uczynienie z Rosji wielkiego państwa i potęgi militarnej. Ważną częścią tego było „otwarcie okna na Zachód”, czyli portu z łatwym dostępem do Europy. Można było to osiągnąć tylko na Morzu Bałtyckim. W tym czasie jednak wybrzeże Bałtyku było kontrolowane przez Szwecję, najważniejsze mocarstwo północnej Europy.

Długa i zacięta wojna ze Szwecją umożliwiła Piotrowi zdobycie ziem, których szukał. Na bagnach nad Bałtykiem w 1703 roku Piotr rozpoczął budowę nowego miasta, Sankt Petersburga. Petersburg został ukończony za życia Piotra i pozostał stolicą Rosji do 1918 roku.

Podziel się z kolegami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *